Poprzednia

ⓘ Ratusz w Braniewie




Ratusz w Braniewie
                                     

ⓘ Ratusz w Braniewie

Ratusz w Braniewie – nieistniejący zabytek architektury w Braniewie. Wybudowany został w II poł. XIV wieku w centralnej części rynku starego miasta. Zniszczony w 1945 roku. Ruiny ratusza wpisano do rejestru zabytków 14 grudnia 1957 pod pozycją 127/89. Obiekt współcześnie niezachowany.

                                     

1. Historia ratusza

Pierwsze wzmianki o ratuszu w Braniewie pochodzą z 1364 roku. Pierwotna bryła była niewielka, wzniesiona w stylu gotyckim, otoczona kramami kupieckimi. Następnie, w kolejnych stuleciach, ratusz był kilkakrotnie przebudowywany, m.in. w latach 1741, 1798 i ostatni raz w 1921. Do 1945 roku ratusz był siedzibą władz miejskich. Posiedzenia rady miasta odbywały się w sali na pierwszym piętrze Magistratssitzungssaal, wzmiankowanej już w 1481 roku.

Największe znaczenie zyskiwał ratusz miejski podczas corocznego wyboru władz miejskich, tzw. kiery z niem. Kür – wybór, elekcja. W ratuszu przyjmowano również poselstwa, prowadzono ważne narady oraz zbierano podatki. Obiekt ten również był miejscem rozrywki i zabaw elit miejskich. W dniach sądowych, a także z okazji kiery, świąt Wielkanocy, Zesłania Ducha Świętego Zielonych Świątek i Bożego Narodzenia rada miała prawo do ucztowania, a przy okazji mogła otrzymywać różne podarunki pieniężne, jak też w winie i miodzie. Od 1639 roku zaczęto ograniczać uczty z okazji kiery, a w zamian za pracę kamlarz zarządca skarbca wypłacał rajcom i notariuszowi wynagrodzenie. Nadzór nad ratuszem sprawował starszy sługa rady miejskiej der oberste Diener, który z racji stałej gotowości do pełnienia służby zamieszkiwał albo w budynku ratusza, albo w przyległym budynku. W przylegających od wschodu do ratusza budynkach tzw. budach znajdowały się mieszkania ważniejszych pracowników miejskich, m.in.: pisarza, murarza miejskiego akuszerki, lekarza. W pobliżu ratusza znajdował się pręgierz do publicznego wymierzania kar pospolitym przestępcom.

5 lutego 1945 rozpoczęło się bombardowanie miasta przez wojska sowieckie. Zacięte walki o Braniewo trwały blisko 2 miesiące i okupione zostały olbrzymimi stratami. Piękne jeszcze niedawno miasto legło w gruzach 80-85% zniszczeń. W wyniku działań wojennych gmach ratusza został zniszczony.

14 grudnia 1957 ruiny ratusza zdołano jeszcze wpisać do rejestru zabytków pod pozycją B/38 534/97 z 14.12.1957. Nie pomogło to jednak uratować niemal 600-letniej budowli. Prowadzone w latach 1955–1959 odgruzowywanie i rozbiórki w śródmieściu zniszczyły bezpowrotnie zabytkowy charakter starego miasta. Zaniechano również odbudowy ratusza. Zamiast odbudować historyczny ratusz rozebrano. Od tego czasu pozostaje w tym miejscu miasta pusty plac.

                                     

2. Architektura

Braniewski ratusz był murowany z cegły, otynkowany, dwukondygnacyjny. Wzniesiony został na rzucie prostokąta. Elewacja w dolnej kondygnacji ujęta została w boniowane pasy poziome. Główne wejście do budynku znajdowało się od strony północnej. W szczycie frontowym, od strony ulicy Długiej Langgasse, w dolnej kondygnacji znajdowała się galeria arkad. W 1610 roku otrzymał drewnianą wieżę dzwonną. Na wieży ratuszowej zawisły dzwony ratuszowe Ratsglocke, a od północnej strony szczytu dzwony alarmowe Feuerglocke. W 1613 roku gmina miejska zebrała szos w wysokości 803 florenów na zakup zegara ratuszowego, do którego obsługi powołany został specjalny pracownik, tzw. zegarowy Segersteller. Znaczna przebudowa miała miejsce w 1741 roku, po której w górnej kondygnacji ratusza umieszczone zostały w niszach drewniane figury alegoryczne – postacie kobiece – symbolizujące cnoty teologiczne: wiarę, nadzieję i miłość, oraz niżej w rzędzie również w niszach cztery cnoty kardynalne: roztropność, sprawiedliwość, wstrzemięźliwość i męstwo. Pomiędzy rzędami tych figur widniały napisy: "Haec domus odit desidium” Ten dom nienawidzi lenistwa, "amat studium” kocha pracowitość i "punit criminos” karze przestępstwa, "defendit jura” broni prawa, "honorat probos” nagradza prawych. W elewacjach znajdowały się niewielkie, prostokątne okna w opaskach gzymsowych. Oba szczyty ozdobione zostały spływami wolutowymi. Całość przykryta była dachem dwuspadowym z dachówki. Na jego szczycie znajdowała się czteroboczna, dwukondygnacyjna wieżyczka zegarowa z przejściowym zadaszeniem. Zwieńczona była cebulastym hełmem osadzonym na sześciu kolumnach, tworzących galerię widokową.