Poprzednia

ⓘ Leon Kruczkowski




Leon Kruczkowski
                                     

ⓘ Leon Kruczkowski

Leon Kruczkowski – polski pisarz i publicysta, a także poseł do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II i III kadencji, polityk komunistyczny, w latach 1949–1956 prezes Związku Literatów Polskich. Od 1957 do śmierci członek Rady Państwa.

                                     

1. Życiorys

Urodził się 28 czerwca 1900 roku w Krakowie, jako jedno z siedmiorga dzieci w rodzinie introligatora Łukasza Kruczkowskiego, który prowadził własną pracownię przy Małym Rynku 6. Był z wykształcenia chemikiem, absolwentem Wyższej Szkoły Przemysłowej w Krakowie. Od roku 1920 do 1924 pełnił służbę wojskową. Został awansowany do stopnia podporucznika piechoty Wojska Polskiego ze starszeństwem z dniem 1 lutego 1922 w 1934 został zweryfikowany z lokatą 1. W 1925 roku ożenił się z Jadwigą Janowską. Po studiach pracował początkowo w przemyśle i szkolnictwie zawodowym, następnie od początku lat 30. zajmował się działalnością literacką i publicystyczną; był związany z lewicą. Debiutował w Krakowie na przełomie lat 1918/1919, publikując wiersze w czasopiśmie "Maski”. Po ukończeniu studiów z zakresu technologii chemii pracował w przemyśle w Zagłębiu Dąbrowskim. W latach 1926–1933 mieszkał w dzielnicy Sosnowca – Kazimierzu Górniczym. Mieszkając w Kazimierzu Górniczym zatrudnił się jako nauczyciel chemii, matematyki i fizyki w Szkole Rzemieślniczo-Przemysłowej w Maczkach. Jego żona również zaczęła pracować jako nauczycielka. W tym czasie wydał tom wierszy Młoty nad światem 1928 oraz powieść Kordian i cham 1932, która stała się rewelacją literacką. Kordian i cham, pierwsza polska powieść o tendencjach rewolucyjnych, rewidująca narodowe mity i trafiająca w najczulszy nerw polskiej tradycji literackiej, stała się trwałym dorobkiem literatury polskiej. Po sukcesie Kordiana i chama Kruczkowski poświęcił się wyłącznie pracy literackiej i publicystycznej. W 1935 powstał przeznaczony na scenę utwór satyryczny, wymierzony przeciw nacjonalizmowi i rasizmowi, Bohater naszych czasów, wystawiony w warszawskim Teatrze Comoedia, oraz powieść historyczna Pawie pióra, zaś w 1937 powieść o tematyce współczesnej Sidła. Jednocześnie pisarz systematycznie współpracował z prasą lewicową: "Sygnałami”, "Lewym Torem”, "Po prostu”, "Nową Wsią”, "Epoką” i innymi. Efektem politycznej i publicystycznej działalności Kruczkowskiego były publikacje: "Człowiek i powszedniość”, "Dlaczego jestem socjalistą”, "W klimacie dyktatury” zbiór artykułów, ukazujące się w latach 1936–1938.

Pod koniec dwudziestolecia pisarz pracował nad powieścią z czasów Stanisława Augusta oraz utworem poświęconym polskiej emigracji robotniczej w Belgii.

Uczestnik wojny obronnej 1939. Okres II wojny światowej spędził w obozie niemieckim dla jeńców wojennych w Arnswalde II B Choszczno i Gross-Born Borne Sulinowo.

Po powrocie do Polski wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej, założył w Krakowie miesięcznik literacki "Twórczość”. W latach 1945–1948 był podsekretarzem stanu wiceminister w Ministerstwie Kultury i Sztuki, a od 1949 do 1956 roku prezesem Zarządu Głównego Związku Literatów Polskich. W latach 1951–1956 przewodniczył Komitetowi Współpracy Kulturalnej z Zagranicą. Od lutego 1957 był członkiem Rady Państwa. Oo 1946 roku był posłem – kolejno: do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II i III kadencji. W latach 1952–1956 przewodniczył sejmowej Komisji Oświaty, Nauki i Kultury. Od 1952 do 1956 roku był członkiem Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Narodowego, a od 1958 członkiem Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. Był działaczem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, członkiem egzekutywy podstawowej organizacji partyjnej przy ZG Związku Literatów Polskich w 1950 oraz członkiem Komitetu Centralnego PZPR.

Po wojnie był jednym z najczynniejszych organizatorów życia kulturalnego, pełniąc kolejno szereg funkcji państwowych i społecznych. Jego praca literacka nie uległa przy tym zahamowaniu. Powieściopisarz stał się dramatopisarzem. W 1948 roku Teatr Polski w Warszawie wystawił jego Odwety, dramat o problematyce współczesnej, gorąco przyjęty zarówno przez publiczność, jak i krytykę, a w dwa lata potem na scenie Starego Teatru w Krakowie, odbyła się premiera Niemców – najgłośniejszej sztuki Kruczkowskiego. Niemcy, grani na blisko dwudziestu scenach Polski, doczekały się 14 przekładów na języki obce, 8 wydań w językach obcych, oraz premier w: Berlinie i innych miastach niemieckich, Wiedniu, Paryżu, Brukseli, Pradze, Bratysławie, Rzymie, Sofii, Londynie, Helsinkach i Tokio.

22 listopada 1950 roku w Warszawie, na II Kongresie Obrońców Pokoju, został wybrany w skład Światowej Rady Pokoju. W tym samym roku był sygnatariuszem apelu sztokholmskiego. W 1950 roku pisarz wydał tom publicystyki Spotkania i konfrontacje oraz rekonstrukcję nieznanej i nieukończonej sztuki Stefana Żeromskiego Grzech, którą adaptował na scenę Teatru Kameralnego w Warszawie. W roku 1954 ukazał się wybór artykułów z okresu powojennego Wśród swoich i obcych oraz powstał dramat o tragedii Rosenbergów Juliusz i Ethel, natomiast w rok później – podobnie jak Juliusza i Ethel – Teatr Kameralny wystawił napisaną w roku 1952 sztukę o problematyce współczesnej Odwiedziny. Był członkiem korespondentem Akademie der Künste Niemieckiej Akademii Sztuki.

Uchwałą Rady Państwa z 8 maja 1958 został powołany na przewodniczącego Komitetu Roku Chopinowskiego 1960.

Zmarł 1 sierpnia 1962 roku w Warszawie. Został pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach kwatera A26-tuje-10/11. Jego nagrobek został zaprojektowany przez Mariana Wnuka. Przedstawia trzy leżące jedna na drugiej księgi, z których dwie są zamknięte, a trzecia, górna – otwarta.

                                     

2. Upamiętnienie

15 października 1980 roku odsłonięto pomnik Leona Kruczkowskiego w Sosnowcu autor: Marian Konieczny. Monument autorstwa Mariana Koniecznego, znajduje się w parku Kresowym, zwanym również parkiem Leona Kruczkowskiego.

Imię Leona Kruczkowskiego nosi:

  • Szkoła Podstawowa nr 71 we Wrocławiu do 5 lipca 2018 r
  • Osiedle w Kłodzku
  • Szkoła Podstawowa nr 40 w Lublinie
  • I Liceum Ogólnokształcące w Tychach
  • Szkoła Podstawowa nr 43 w Zabrzu
  • Osiedle w Lublinie
  • ulica w Warszawie w dzielnicy Śródmieście od 21 grudnia 1962
  • Lubuski Teatr w Zielonej Górze od 1964 do lutego 2019
  • sala w Pałacu Kultury i Nauki.
  • Szkoła Podstawowa nr 7 w Olsztynie

Do 2018 jego imię nosiło LVI Liceum Ogólnokształcące w Warszawie

                                     

3. Twórczość

Dramaty

  • Odwety 1948
  • Juliusz i Ethel 1954
  • Śmierć gubernatora 1961
  • Niemcy 1949, pierwotny tytuł: Niemcy są ludźmi
  • Odwiedziny 1955
  • Rodzina Sonnenbrucków scenariusz filmowy
  • Pierwszy dzień wolności 1959
  • Kordian i cham 1935, adaptacja powieści

Eseistyka

  • Człowiek i powszedniość
  • Spotkania i konfrontacje
  • W klimacie dyktatury
  • Dlaczego jestem socjalistą
  • Literatura i polityka
  • Prawo do kultury

Ekranizacje i scenariusze

  • Pierwszy dzień wolności 1964 – ekranizacja sztuki o tym samym tytule,
  • Odwety. Trzy fragmenty z II aktu 1954,
  • Kordian i cham – 1972 spektakl telewizyjny
  • Niemcy Germans 1996 – na podstawie sztuki Niemcy,
  • Rodzina Sonnenbrucków 1951 – na podstawie sztuki Niemcy,
  • Złote i czarne 1953,
  • Młodość Chopina 1951 – dialogi,
  • Drugie sumienie 1953,
  • Krzyżacy 1960 – dialogi,
  • Dziś w nocy umrze miasto 1961 – autor scenariusza i dialogów,


                                     

4. Odznaczenia i nagrody

Odznaczenia
  • Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski 1946
  • Order Budowniczych Polski Ludowej
  • Order Sztandaru Pracy I klasy 1949
  • Medal 10-lecia Polski Ludowej 1955
  • Kawaler zagranicznych orderów
Nagrody
  • Międzynarodowa Stalinowska Nagroda za Umacnianie Pokoju Pomiędzy Narodami 1953
  • Nagroda Państwowa I stopnia – dwukrotnie 1950, 1955