Poprzednia

ⓘ Lampa gazowa




Lampa gazowa
                                     

ⓘ Lampa gazowa

Lampa gazowa – lampa, która emituje światło przez spalanie gazu. Efekt świecenia powstaje dzięki znajdującym się w płomieniu, rozżarzonym cząsteczkom węgla, lub żarnikowi w postaci koszulki Auera.

Lampy gazowe były stosowane w XIX wieku w Europie i Ameryce Południowej jako oświetlenie miejsc publicznych. Ze względu na konieczność doprowadzania gazu nie przyjęły się jako oświetlenie domów mieszkalnych.

Pierwszą lampę gazową zastosował do oświetlenia mieszkania Szkot William Murdoch w 1792 r. Była to rurka metalowa, u wylotu której spalał się gaz. Miejskie oświetlenie gazowe rozbłysło po raz pierwszy w 1809 r. w Londynie, a następnie w Paryżu 1819.

Na dzisiejszych ziemiach polskich pierwsza lampa gazowa została użyta pokazowo w Krakowie w 1830 r. następnie zaś we wrocławskiej restauracji "Złota Gęś" w 1843 r. W Warszawie i Krakowie nowoczesne oświetlenie gazowe zainstalowano na stałe w 1856 roku, gdy koncesję otrzymało Niemieckie Kontynentalne Towarzystwo z Dessau, a w Toruniu w 1859 roku. W 1882 w Warszawie z 400 000 mieszkańców było ok. 2000 latarni gazowych, mniej niż w 250-tysięcznym Wrocławiu z 3832 latarniami. W tym czasie w Berlinie było ich wówczas 12 771, a w Paryżu 43 089 sztuk.

W Polsce oświetlenie gazowe było stosowane masowo w kilkudziesięciu miejscowościach.

Z czasem oświetlenie gazowe zostało zastąpione przez oświetlenie elektryczne.

Obecnie bywa stosowane w postaci lamp turystycznych na gaz płynny.

Spotyka się także lampy zabytkowe, jako atrakcja zabytkowych hoteli, pałaców, czy też pozostawione ze względów historycznych w wybranych miejscach jako oświetlenie miejskie.

Lampy gazowe nadają bardzo specyficzny charakter miejscu które oświetlają, z uwagi na charakterystyczny półmrok i ciekawy kolor światła.

                                     

1. Czynne latarnie gazowe

W Polsce zabytkowe oświetlenie gazowe czynne spotkać można:

  • Mokotów: Sadyba – ul. Orężna – 31 sztuk, Kąkolewska – 13 sztuk, Godebskiego – 11 sztuk, Jodłowa – 13 sztuk, Skwer Starszych Panów – 12 sztuk
  • Śródmieście: ul. Srebrna 12, przed Muzeum Woli – 2 sztuki
  • Wilanów – ulica Kostki-Potockiego – 11 sztuk typ TML
  • Wola: ul. Kasprzaka dawny teren Gazowni Warszawskiej, przed siedzibą firmy Budgaz – 15 sztuk, przed Muzeum Gazownictwa – 6 sztuk, ul. Nakielska na terenie firmy Gazownia Serwis – 10 sztuk na dwóch kandelabrach 5-ramiennych
  • Śródmieście: wzdłuż ulicy Agrykola oświetlona w całości instalacją gazową – 35 sztuk
  • Śródmieście: Nowe Miasto – przy figurze NMP, kościół Nawiedzenia NMP w Warszawie – 2 sztuki
  • Bielany: 64 sztuki – rejon placu Konfederacji, ul. Płatnicza, Granowska, Szaflarska, Cegłowska
  • Śródmieście: Powiśle, ul. Jezierskiego – 8 sztuk, latarnie typu Grezin
  • Śródmieście: przy skrzyżowaniu alei Szucha 9 i ul. Emila Zoli 3 sprawne lampy
  • Warszawa obecnie czynnych około 240 latarni gazowych
  • lampa przy budynku gazowni, ul. Gazowa 16
  • Kraków
  • oświetlenie gazowe znajduje się pod Sukiennicami
  • Wrocław
  • oświetlenie przy Moście Tumskim
  • 103 lampy na terenie Ostrowa Tumskiego
  • ul. Grobla / Skwer Łukasiewicza latarnia odtworzona w 2003 z wykorzystaniem oryginalnego słupa, pod nią pomnik latarnika
  • Poznań
  • ul. Paderewskiego ul. Nowa
  • Łódź ul Targowa 18, niedaleko Tuwima dwie latarnie przy bramie starej gazowni
  • Nowe Miasto nad Wartą 2 latarnie
  • Puck naprzeciwko urzędu miasta ulica 1 Maja
  • Elbląg: budynek Sądu Okręgowego przy Placu Konstytucji
  • Gorzów Wielkopolski
  • Książ Wielkopolski: przy Rynku
  • Paczków Muzeum Gazownictwa w Paczkowie latarnie gazowe oświetlające teren muzeum 9 sztuk
  • Olsztyn: fosa koło zamku 2 latarnie