Poprzednia

ⓘ Międzymorze (organizacja)



                                     

ⓘ Międzymorze (organizacja)

Międzymorze – konspiracyjna organizacja młodzieżowa w Tarnowskiem, której początki datuje się na połowę 1947 roku, założona przez Edwarda Barana.

E. Baran jako były członek AK nawiązał kontakt z delegatem WiN-u o pseudonimie Lis, który przedstawił mu konieczność podjęcia walki przez młodzież z panującym systemem i zaproponował założenie tajnej organizacji o nazwie "Międzymorze”, jako obszaru między Bałtykiem a Morzem Czarnym, a więc: Polskę, Białoruś, Estonię, Litwę, Łotwę i Ukrainę, czyli teren obejmujący dawne ziemie Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Edward Baran zdołał zwerbować 13 członków, w tym dwie dziewczyny. Do działań młodzieży należało:

  • gromadzenie broni oraz nabywanie umiejętności posługiwania się nią,
  • szkolenie topograficzne i sanitarne,
  • ujawnianie osób współpracujących z UB i MO przez podawanie ich nazwisk do publicznej wiadomości w tych właśnie ulotkach.
  • prowadzenie akcji informacyjnej w społeczeństwie za pomocą ulotek ukazujących realia dokonywanych represji,
                                     

1. Członkowie

  • Zdzisław Różycki ps. "Wyżeł” – ur. 8 III 1930 r. w Chojniku, uczeń Gimnazjum Mechanicznego w Tarnowie, członek ZHP i PCK.
  • Stanisław Kruczek ps. "Szczygieł” – ur. 10 V 1928 r. w Trzemesnej, rolnik, właściciel mieszkania, w którym odbywały się zebrania.
  • Stanisław Leśniak ps. "Sokół” – ur. 6 X 1929 r. w Janowicach, uczeń Gimnazjum Mechanicznego w Tarnowie, zastępca dowódcy.
  • Roman Mróz ps. "Skowronek” – ur. 22 VII 1933 r. w Tarnowie, uczeń Gimnazjum Handlowego
  • Franciszek Solarz ps. "Puszczyk” – ur. 25 I 1928 r. w Karwodrzy, uczeń Gimnazjum Mechanicznego w Tarnowie.
  • Jan Turaj ps. "Puchacz” – ur. 25 XI 1928 r. w Ryglicach, uczeń Gimnazjum Mechanicznego w Tarnowie, członek ZHP i Sodalicji Mariańskiej.
  • Franciszek Jędrzejczyk ps. "Wilczur” – ur. 20 I 1929 r. w Bukowej, uczeń Gimnazjum mechanicznego w Dębicy, członek PCK.
  • Czesław Knapik ps. "Struś” – ur. 5 VII 1930 r. w Rychwałdzie uczeń Gimnazjum Handlowego, członek Kółka Różańcowego, Sodalicji Mariańskiej, "Wici” i PCK.
  • Helena Dziadzio ps. "Zakrzewska” – ur. 6 VI 1929 r. w Pleśnej, uczennica Gimnazjum Krawieckiego i kursu maszynopisania w Tarnowie.
  • Jan Iwaniec ps. "Szpak” – ur. 19 VII 1924 r. w Karwodrzy, rolnik, członek "Wici”.
  • Stefan Kargól ps. "Tygrys” – ur. 15 X 1929 r. w Wojkowicach, uczeń Gimnazjum Mechanicznego w Dębicy, członek ZHP i PCK.
  • Ewa Rygiel ps. "Dobromyślna” – ur. 28 VII 1929 w Faściszowej, uczennica Gimnazjum Ogólnokształcącego im. Królowej Jadwigi w Tarnowie, członek ZHP.
  • Edward Baran ps. "Karpacki” – ur. 12 VI 1928 r. w Karwodrzy, uczeń Liceum Mechanicznego w Dębicy, członek ZHP.
                                     

2. Działalność

Pierwsze spotkanie organizacji "Międzymorze” odbyło się w nocy z 9 na 10 marca 1948 roku i rozpoczęte zostało modlitwą. Kiedy członkowie wzajemnie się przedstawili, E. Baran objaśnił wszystkim cel spotkania oraz przedstawił sprawy organizacyjne. Spisał wszystkie dane osobowe oraz nadał pseudonimy każdemu członkowi. W ramach działalności powołano pięć sekcji:

Grupa wywiadowcza – zdobywanie broni, głównie przez rozbrajanie milicjantów, dlatego konieczne było rozeznanie wyposażenia poszczególnych posterunków MO.

Grupa łączności – utrzymywanie kontaktu między dowódcą a członkami.

Grupa wypadowa.

Grupa gospodarcza Jan Iwaniec, Stanisław Kruczek – prowadzenie ewidencji członków i rzeczy stanowiących własność organizacji.

Grupa sanitarna Helena Dziadzio, Ewa Rygiel – udzielanie pomocy w razie potrzeby, komplementowanie apteczek.

Ważną formą aktywności była propaganda. Członkowie informowali społeczeństwo o antypolskiej działalności komunistycznego rządu kolportując ulotki, które sami przepisywali na maszynach, a następnie rozwieszali.

W nocy z 24 na 25 marca 1948 roku część grupy wypadowej wdarła się na teren gospodarstw Wojciecha Filara oraz Franciszka Salomona w Karwodrzy, u których miała znajdować się broń. Okazało się jednak, że w żadnym z tych miejsc broni nie było. W związku z tym członkowie rozeszli się do domów, natomiast wystraszeni gospodarze zgłosili sprawę na posterunek MO.

                                     

3. Likwidacja

7 kwietnia 1948 roku wszyscy członkowie "Międzymorza” zostali aresztowani w swoich mieszkaniach lub w drodze do szkoły. Do drzwi mieszkania Ewy Rygiel nieoczekiwanie zapukał Roman Mróz, prosząc ją o bryka do historii. Za nim weszli funkcjonariusze UB. Po weryfikacji tożsamości, aresztowali ją i wyprowadzili z domu. Wydarzenie to miało miejsce tuż przed małą maturą.

WUPB w Krakowie wysłał "Meldunek Specjalny” 17 kwietnia 1948 roku do Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w Warszawie z informacją, iż w Tarnowie zlikwidowano nielegalną organizację:

W piśmie podano dane osobowe jedenastu aresztowanych oraz przekazana była informacja, iż nie udało się ująć jednego z członków organizacji – Franciszka Solarza. Natomiast "Skowronka” PUBP postanowiono "wyłączyć ze sprawy”. Jak pisze Czesław Knapik, w więzieniu dowiedział się, że otrzymał on za wydanie każdego z nich po 3000 zł.

                                     

4. Śledztwo

Szefem PUBP w tym czasie był Stanisław Strzałka, któremu zależało tylko na tym, aby członkowie organizacji przyznali się do przynależności w jej strukturach, ponieważ wszelkie informacje o niej posiadał wcześniej od "Skowronka”.

Edward Baran opisuje sposoby, jakimi posługiwali się funkcjonariusze UB, w celu uzyskania informacji, jak na przykład bicie kablami po całym ciele. Jedną z metod było też wywożenie nocą do lasu pod Górę Świętego Marcina, gdzie rozbierano go do naga i stawiano pod krzyżem pomordowanych Polaków. Oprawcy przystawiali mu do głowy pistolet i grozili, próbując w ten sposób wymusić zeznania.

Ewa Rygiel wspomina, jak podczas jednego z przesłuchań po uderzeniu gumową pałką w skroń wypadły jej zęby. Po utracie przytomności polewano ją zimną wodą i znowu wymuszano składanie zeznań. Nieraz po takich przesłuchaniach niemożliwe było zdjęcie koszuli, która przylegała do jej ran.

                                     

5. Wyrok

Wojskowego Sądu Rejonowego w Krakowie na sesji wyjazdowej w Tarnowie dnia 15 V 1948 roku:

  • Franciszek Jędrzejczyk – 8 lat więzienia
  • Zdzisław Różycki – 7 lat więzienia
  • Edward Baran – 15 lat więzienia
  • Ewa Rygiel – 5 lat więzienia
  • Stanisław Leśniak – 12 lat więzienia
  • Stanisław Kruczek – 10 lat więzienia
  • Czesław Knapik – 6 lat więzienia
  • Jan Turaj – 10 lat więzienia
  • Stefan Kargól – 6 lat więzienia
  • Helena Dziadzio – 5 lat więzienia

Wyrok Wojskowego Sądu Rejonowego w Krakowie z dnia 18 X 1948 roku:

Jan Iwaniec – 2 lata więzienia

Podczas odrębnie odbytej rozprawy, sąd wyjaśnia, iż oskarżony:

Wyrok Wojskowego Sądu Rejonowego w Krakowie na sesji wyjazdowej w Tarnowie dnia 18 IX 1953 roku:

Franciszek Solarz – 4-krotna kara śmierci, 2-krotne dożywocie, 274 lata więzienia.

                                     

6. Kara

Franciszek Solarz został aresztowany w 1952 r. w Rożnowicach. W 1954 roku wykonano wyrok śmierci przy ul. Montelupich w Krakowie. Jego ciało wywieziono na Cmentarz Rakowicki. Rodzina nie została poinformowana o miejscu i czasie pochówku. Oprócz osób współpracujących lub ukrywających Franciszka Solarza, aresztowano również jego krewnych zamieszkujących sąsiednie miejscowości "za pomoc zbrojnemu podziemiu”.

Pozostali członkowie "Międzymorza”, nim zostali zwolnieni, przeszli przez ciężkie więzienia i obozy pracy:

  • Ewa Rygiel – Tarnów, Montelupich, Fordon; zwolniona 5 grudnia 1950 roku
  • Czesław Knapik – Tarnów, Wronki, Świdnica, Ośrodek Pracy w Rusku; zwolniony 15 maja 1951 roku
  • Stefan Kargól – Tarnów, Wronki, Potulice, kamieniołom w Bielawie, Kopalnia Knurów; zwolniony 15 lipca 1953 roku
  • Stanisław Leśniak – Tarnów, Wronki, Jaworzno; zwolniony 10 marca 1954 roku
  • Jan Turaj – Tarnów, Wronki, Sieradz; zwolniony 20 października 1953 roku
  • Zdzisław Różycki – Tarnów, Wronki, Jaworzno; zwolniony 15 maja 1952 roku
  • Edward Baran – Tarnów, Wronki i Płock; zwolniony z więzienia 19 grudnia 1955 roku
  • Jan Iwaniec – Tarnów, Montelupich; zwolniony 2 czerwca 1949 roku
  • Franciszek Jędrzejczyk – Tarnów, Wronki, kamieniołom w Bielawie, Kopalnia Andaluzja w Brzezinach; zwolniony 18 kwietnia 1954 roku
  • Stanisław Kruczek – Tarnów, Montelupich; zwolniony 5 kwietnia 1955 roku
  • Helena Dziadzio – Tarnów, Montelupich, Fordon; zwolniona 5 października 1951 roku
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →