Poprzednia

ⓘ Autosan




Autosan
                                     

ⓘ Autosan

30 marca 2016 w fabryce, przy udziale premier Beaty Szydło, miało miejsce oficjalne podpisanie aktu notarialnego, a zgodnie z jego zapisem właścicielem przedsiębiorstwa Autosan zostało konsorcjum spółek PIT-Radwar i Huta Stalowa Wola należących do Polskiej Grupy Zbrojeniowej. Prezesem zarządu Autosan Sp. z o.o. został Marek Opowicz, którego 31 maja 2017 zastąpił Michał Stachura. 28 grudnia 2018 nowym prezesem zarządu został Eugeniusz Szymonik.

                                     

1. Dyrektorzy i pracownicy

W przeszłości przedsiębiorstwem kierowali i pracowali w nim:

  • prezesi – Kazimierz Lipiński 1886–1900, Aleksander Misiągiewicz 1900–1905, Ignacy Drewnowski 1905–1909, Ludwik Eydziatowicz 1909–1914, Adam Bratro 1914, Edmund Zieleniewski 1913-1913-1919, Józef Chudoba 1920, Antoni Lewalski do 1927, Ludwik Dyduch od 1927, Franciszek Peterek lata 20., Karol Górniak 1929–1944, Filip Schneider 1945–1948, Stanisław Gajda, Zenobiusz Ćwikła lata 50., Andrzej Jedynak, Witold Szczepaniak 1963–1967, Leszek Kawczyński dyrektor 1967-1982, Andrzej Kruczek 1983-, Jan Wilk; w S.A. Roman Bień, Andrzej Krzanowski dwukrotnie, do sierpnia 2004, Wiesław Wyżycki od sierpnia 2004, Adam Smoleń, Franciszek Gaik; Sobiesław Zasada "Grupy Zasada”.
  • inni powiązani: kpt. Franciszek Lurski pełnomocnik wojskowy przy fabryce przed 1939, sekretarze KZ PZPR: Mieczysław Goleń 1959–1974, Bronisław Bikowski 1975–1981, Zdzisław Prusiecki 1981–1983, Leonard Kabala. Tadeusz Święs zakładowa straż pożarna. Pełnomocnicy wojskowi podczas stanu wojennego: płk dr Tadeusz Konecki, płk dr Stanisław Gać od 27 kwietnia 1982, Maciej Borkowski do 25 maja 1983, mjr dr Wiesław Wróblewski od 25 maja do 11 sierpnia 1983. Dr Zbigniew Dresler (kierownik punktu konsultacyjnego Akademii Ekonomicznej w Krakowie z siedzibą w Sanoku przy SFA.
  • pracownicy zakładowi: Franciszek Baran, Kazimierz Sulimierski, Mieczysław Zieleniewski, Kazimierz Bizański, Zygmunt Eysmontt, Jakub Kolano, Stanisław Łańcucki, Roman Baczyński, Jan Baranowski, Jan Huczko, Tadeusz Mielecki, Kazimierz Rzeszutko, Władysław Friedlein, Władysław Gut, Stanisław Adamiak, Roman Fil, Eugeniusz Raś, Jan Skulich, Andrzej Szczudlik, Juliusz Bruna, Jan Żołnierczyk, Bronisław Ryniak, Stanisław Żwirek, Bronisław Bekalik, Władysław Bekalik, Bronisław Kielar, Karol Kenar, Eugenia Żołnierczyk, Tadeusz Leśniak, Tadeusz Nazarkiewicz, Marian Sebastiański, Tadeusz Szczudlik, Antoni Wener, Mieczysław Wojtowicz, Tadeusz Wojtowicz, Władysław Radzik, Marian Jarosz kierownik transportu, Czesław Borczyk, Władysław Pruchniak, Leon Wzorek, Ludwik Warchał, Kazimierz Kocyłowski, Władysław Stefkowski, Marian Pankowski, Stanisław Lisowski, Michał Hipner, Stanisław Janczura, Władysław Gąsiorowski, Maria Bieńkowska, Zdzisław Smoliński, Jerzy Kwaśniewicz, Zygmunt Haduch-Suski, Walerian Sowa, Marian Żołnierczyk brygadzista, Julian Bartkowski, Tadeusz Nowakowski, Zbigniew Daszyk, Ryszard Kulman dział serwisowy. Jako plastycy pracowali Bronisław Naczas, Zdzisław Beksiński, Adam Przybysz.
  • kadra zarządzająca i kierownicza: Wacław Suchowiak doradca 1909–1911, st. inż. Andrzej Maciejowski, Jerzy Jasiński zastępca dyrektora 1913, Antoni Fichtel szef produkcji, Stanisław Mleczko, Józef Przeździecki, Franciszek Harłacz zastępca dyrektora, Michał Micherdziński zastępca dyrektora do spraw pracowniczych, Emil Buras kontroler jakości, kierownik ZDK, Wiesław Skałkowski planista działu ekonomicznego 1957–1975, Kazimierz Balawajder członek okręgowej organizacji partyjnej OOP PZPR działu badań i prototypów), Jan Skarbowski główny specjalista ds. badań i prototypów, zastępca dyrektora ds. technicznych, Mieczysław Majewski zastępca dyrektora ds. pracowniczych, Andrzej Kruczek zastępca dyrektora ds. produkcji, Henryk Gralka szef produkcji, Tadeusz Zoszak główny dyspozytor, Andrzej Gielar, Stanisław Grochmal, Edward Tomczak; dyrektorzy techniczni i inni – Edward Nowak, Marek Łęcki dyrektor ekonomiczny od 1982, Romuald Bobrzak gospodarka cieplna, Zbigniew Osenkowski.
                                     

2. Szkolnictwo zawodowe

W 1946 z inicjatywy dyrektora Filipa Schneidera została założona Szkoła Przemysłowa przy Fabryce Wagonów w Sanoku. W kolejnych latach rozwijała się i powstawały różne typy nauczania, w tym Państwowe Gimnazjum Przemysłowe, Państwowa Szkoła Przemysłowa, Państwowe Gimnazjum Mechaniczne i Państwowe Liceum Mechaniczne. Placówka mieściła się pierwotnie w kantynie zakładowej, następnie w budynku byłego domu gminnego Posady Olchowskiej, zaś w latach 1951–1960 została wybudowana nowa, istniejąca do dziś siedziba szkoły przy ulicy Stróżowskiej 15. Od 1963 szkoła istniała jako Technikum Mechaniczne im. gen. Karola Świerczewskiego, od 1975 w wyniku fuzji wszystkich typów szkół powstał Zespół Szkół Mechanicznych. od 1996 pod patronatem Grzegorza z Sanoka, a od 2002 działa jako Zespół Szkół nr 2 im. Grzegorza z Sanoka. Przez lata Sanocka Fabryka Autobusów sprawowała nad szkołą rolę wspierającą.

W Technikum Mechanicznym zapoczątkowało istnienie Zasadnicza Szkoła Zawodowa Sanockiej Fabryki Autobusów, zainaugurowana w 1961, od 1974 wyodrębniona jako Zespół Szkół Zawodowych SFA i przeniesiona do odrębnej siedziby, nieopodal przy ulicy Stróżowskiej 16, od 1991 funkcjonowała pod nazwą Zespół Szkół Technicznych, w 2002 przemianowana na Zespół Szkół nr 3, od 2010 jako Zespół Szkół nr 3 im. Walentego Lipińskiego i Mateusza Beksińskiego w Sanoku. Władze fabryki stworzyły także ośrodek doskonalenia kadr.

Przy ZSM zostały powołane przyzakładowe punkty konsultacyjne Politechniki Krakowskiej 1962, Politechniki Śląskiej, w których pracownicy Autosanu prowadzili studia wyższe. Dziekanem studiów zaocznych PK był doc. dr Tadeusz Środulski.

                                     

3. Fundacje i sponsoring

W fabryce zostały wykonane fragmenty obiektów upamiętniających w Sanoku: w 1902 emblemat orła polskiego w koronie wraz szablą i włócznią oraz litery umieszczone na pomnik Tadeusza Kościuszki, w 1910 tablica pamiątkowa z inskrypcją i wizerunkiem Fryderyka Chopina wykonana przez rzeźbiarkę Marię Gerson umieszczona przy Źródełku Szopena na terenie parku miejski im. Adama Mickiewicza, w 1923 tabliczka z napisem: Bohaterom z 1831/63 Harcerze 1923, umieszczona na Krzyżu Powstańców ustanowionym na cmentarzu przy ulicy Rymanowskiej.

W okresie prosperity fabryki SFA Autosan była inwestorem w Sanoku, finansując budowę przedszkola, żłobka, szkoły zawodowej, ośrodka rekreacyjnego nad Sanem, wykonano konstrukcje miejskiego basenu kąpielowego, zostały odremontowane: budynek Zakładowego Domu Kultury oraz ulice w tym Stróżowska i Kościelna w dzielnicy Posada, elewacje budynków, przystanki autobusowe. Załoga SFA była fundatorem szkoły-pomnika tysiąclecia, oddanej 1 września 1966 jako szkoła podstawowa przy ulicy Rymanowskiej funkcjonowała jako Szkoła Podstawowa im. Stanisława Łańcuckiego, później przemianowana na im. Św. Kingi, w tym celu załoga fabryki dobrowolnie opodatkowała się na ten cel w wysokości 0.5% od miesięcznego wynagrodzenia. Według wypowiedzi Leszka Kawczyńskiego na sesji rady miasta w 1975, Autosan przeznaczył na ww. cele 10 mln złotych.

Wsparcie zakładu w dziedzinie kultury objawiało się w prowadzeniu Zakładowego Domu Kultury, finansowaniu pisma "Gazeta Sanocka – Autosan”, wydawanego w latach 1973–1990 oraz imprez kulturalnych. Dzięki wsparciu fabryki w mieście powstawały m.in. osiedla mieszkaniowe, remonty ulic i inne elementy infrastruktury. Przy fabryce działał zakładowy zespół pieśni i tańca "Autosan”

Fabryka miała także znaczący wkład w powstanie i rozwój sanockiego sportu. W 1946 – przy wsparciu dyrektora ówczesnej fabryki wagonów Filipa Schneidera – Tadeusz Nazarkiewicz, Marian Sebastiański, Tadeusz Szczudlik i Antoni Wener założyli klub sportowy pod nazwą KS Wagon, rejestrując 17 września 1946 sekcję piłki nożnej, w 1957 przekształconą w Sanoczankę Sanok, z której w 1960 wyodrębniono Zakładowy Klub Sportowy "Stal Sanok” do zarządu powołanego wówczas klubu weszli wyłącznie działacze z Autosanu. Na rzecz Stali działali pracownicy Autosanu: prezesami Stali byli m.in. Filip Schneider i Leszek Kawczyński, a prezesem sekcji hokejowej był Henryk Gralka od 1969 do 1982. Ze środków zakładowych wyremontowano stadion piłkarski Stali. Przedsiębiorstwo wspierało także finansowo sanocki klub hokejowy działający jako Stal Sanok, później STS Sanok. W hali SFA odbyły się mecze drużynowe Stali w boksie. We wrześniu 1994, na mocy umowy z klubem STS, Autosan został jego sponsorem tytularnym. Ten rodzaj sponsoringu trwał do 1999 klub wówczas występował pod nazwą STS "Autosan” Sanok. Sanocka Fabryka Autobusów wykonała sztuczne lodowisko Torsan w Sanoku w latach 60. w tym później jego zadaszenie, tor łyżwiarski Błonie pod koniec lat 70. W latach 70. organizowano w Sanoku towarzyskie turnieje hokejowe o "Puchar Autosanu”.



                                     

4. Filmografia

Fabryka Maszyn i Wagonów w Sanoku została wybrana jednym z miejsc, które w 1912 miały być sfilmowane przez operatora paryskiego przedsiębiorstwa Pathé Frères celem powstania obrazu kinematograficznego propagującego Galicję w Wiedniu, czego inspiratorką była księżna Lubomirska.

Powstawały filmy dokumentalne o Sanockiej Fabryce Autobusów: Pozostał tylko symbol 1975, Dzień dzisiejszy Autosanu 1976, Autosan 1977, Z tradycją w nowoczesność, 175 lat tradycji 2007.

Pojazdy z sanockiej fabryki pojawiły się w serialu telewizyjnym pt. Droga z 1973, w którym główny bohater, kierowca Marian Szyguła Wiesław Gołas, prowadzi m.in. nowy autobus wyprodukowany w sanockim zakładzie.

                                     

5. Odznaczenia i wyróżnienia

Uchwałą Prezydium Krajowej Rady Narodowej z 26 listopada 1946 grupa pracowników fabryki została odznaczona Krzyżami Zasługi za zasługi przy odbudowie i uruchomieniu Zjednoczonych Fabryk Maszyn "Kotłów i Wagonów” L. Zieleniewski i Fitzner – Gamper w Sanoku).

Odznaczenia
  • Dyplom honorowy na wystawie w Bukareszcie 1895
  • Złoty medal Izb Handlowych oraz dyplom honorowy ministra handlu na Powszechnej Wystawie Krajowej we Lwowie 1894.

Sztandar Sanockiej Fabryki Autobusów Autosan był odznaczany i wyróżniany w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

  • Medal 30-lecia Politechniki Krakowskiej 1977
  • Złota Odznaka Honorowa Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej 1985
  • Odznaka i tytuł "Racjonalizatora Produkcji” 1975, przyznany przez Ministra Przemysłu Maszynowego dla Klubu Techniki i Racjonalizacji SFA
  • Odznaka "Za Zasługi dla ZBoWiD” 1971
  • Odznaka im. Janka Krasickiego 1986, zbiorowo odznaczona zakładowa organizacja ZSMP SFA
  • Wpis do Złotej Księgi ZBoWiD w Sanoku 1989
  • Odznaka "Zasłużony dla Sanoka” 1978
  • Odznaka "Zasłużony dla Województwa Rzeszowskiego” 1974
  • Jubileuszowy Adres 1984
  • Order Sztandaru Pracy I klasy 1980
  • Medal 30-lecia OHP 1988
  • Złota Honorowa Odznaka Centralnego Związku Spółdzielczości Budownictwa Mieszkaniowego 1976

Ponadto władze fabryki ustanowiły odznakę Zasłużony dla Sanockiej Fabryki Autobusów ok. pocz. lat 60.; na przełomie 1985/1986 nowy projekt odznaki opracował Zbigniew Osenkowski.

Nagrody i wyróżnienia
  • Dyplom uznania za udział w konkursie "Na szlakach przyjaźni i współpracy z ZSRR” 1975, przyznany przez Zarząd Główny Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej
  • Nagroda I stopnia Ministra Przemysłu Maszynowego dla grupy pracowników fabryki za opracowanie i uruchomienie produkcji modelu Autosan H9-35
  • Nagroda Defender podczas Międzynarodowego Salonu Przemysłu obronnego 99 odbywającego się 5 września 1999 w Kielcach dla kontenera typu 890
  • Dyplom Międzynarodowej Komisji Sprzętu Rolniczego za przyczepę-wywrotkę D-45 1967/1968
  • Godło Dobre, po polskie dla modeli autobusów Lider i Ramzes w październiku 2002 w Poznaniu
  • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki 1976
  • Nagroda w konkursie "Zakład pomaga szkole” II stopnia za rok 1977
  • Wyróżnienie Złote Koła podczas wystawy komunikacyjnej w łodzi 20 września 2000 dla autobusu Autosan A613MN
                                     

6. Wypadki

Modele autobusów Autosan H9 uczestniczyły w wypadkach drogowych: pod Żywcem 1983, w Gdańsku 1994. Autobus Sancity 9LE spłonął 27 sierpnia 2018 w Warszawie przy ul. Sokratesa, w pobliżu Kasprowicza. Obsługiwał linię 203. Nikt z pasażerów nie ucierpiał.

                                     

7. Ciekawostki

Pisarz Kalman Segal w swojej powieści pt. Nad dziwną rzeką Sambation, napisanej w 1955 i wydanej w 1957, opisał fabrykę Sanowag w ówczesnej sytuacji.

Wybrany w wyborach prezydenckich w Polsce w 2015 roku Andrzej Duda podczas kampanii wyborczej prowadzonej do maja 2015 podróżował po Polsce modelem Autosan A1112T, określonym jako "DudaBus”.

Użytkownicy również szukali:

autosan przyczepy,

...
...
...