Poprzednia

ⓘ Janusz Groszkowski




Janusz Groszkowski
                                     

ⓘ Janusz Groszkowski

Janusz Groszkowski – polski naukowiec zajmujący się elektroniką i radiotechniką, kandydat do nagrody Nobla, inżynier, prezes Polskiej Akademii Nauk, polityk, przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu oraz poseł na Sejm PRL VI kadencji i zastępca przewodniczącego Rady Państwa.

                                     

1. Życiorys

Syn Teodora 1863–1930 i Marii z domu Lewkowicz 1887–1906. Już w wieku 8 lat został osierocony przez matkę, która spłonęła w pożarze. Kolejnym wstrząsem w jego młodości był wybuch I wojny światowej tuż przed ukończeniem przez niego gimnazjum. Gdy w 1915 otworzono Politechnikę Warszawską, Janusz Groszkowski został jednym z pierwszych studentów tej uczelni, początkowo na Wydziale Mechanicznym, a później na Wydziale Elektrotechnicznym.

6 lutego 1919 został zastępcą dowódcy Batalionu Radiotelegraficznego w Warszawie – ośrodka kadrowego, przygotowującego specjalistów dla liniowych jednostek radiotelegraficznych. Był uczestnikiem i zarazem wykładowcą wielu przedmiotów na pierwszym kursie Szkoły Oficerów Wojsk Radiotelegraficznych, zorganizowanym 29 kwietnia 1919. Wraz z inżynierem Janem Machcewiczem opracował w 1919 podstawowy skrypt dla radiotelegrafistów.

Ukończył Politechnikę Warszawską 1919 i Oficerską Szkołę Łączności w Paryżu 1922. Już w 1929 otrzymał tytuł prof. nadzwyczajnego, a 1935 prof. zwyczajnego nauk technicznych. Od 1952 był członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk; w latach 1955–1980 członek prezydium, 1957–1962 wiceprezes, a w latach 1962–1971 prezes PAN. Należał do wolnomularstwa.

W latach 1923–1939 pracownik naukowo-dydaktyczny Politechniki Warszawskiej, w latach 1929–1939 dyrektor Instytutu Radiotechnicznego od 1933 pod nazwą Państwowy Instytut Telekomunikacyjny w Warszawie. W 1933 został członkiem Tymczasowego Komitetu Doradczo-Naukowego.

W okresie radzieckiej okupacji Lwowa nadal prowadził działalność naukową. W sierpniu 1940 był gościem Wszechzwiązkowego Komitetu ds. Nauki ZSRR w Moskwie.

W latach 1940–1941 pracował w Instytucie Politechnicznym we Lwowie. Jako żołnierz Armii Krajowej w latach 1941–1944 był doradcą naukowo-technicznym ds. łączności Delegatury Rządu na Kraj.

W latach 1945–1946 pracował na Politechnice Łódzkiej, jednocześnie ponownie od 1945 dyrektor Państwowego Instytutu Telekomunikacji do 1951. Od 1946 powrócił do pracy na Politechnice Warszawskiej do 1968. W latach 1953–1963 był także związany z Instytutem Podstawowych Problemów Techniki PAN był jednym z organizatorów tej placówki. W 1968 przeszedł na emeryturę.

W latach 1968–1971 wiceprzewodniczący, a w latach 1971–1976 przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. W czerwcu 1968 wszedł w skład Komitetu Honorowego oraz Komitetu Przygotowawczego obchodów 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika. W latach 1972–1976 bezpartyjny poseł na Sejm PRL VI kadencji i zastępca przewodniczącego Rady Państwa. W latach 1974–1979 członek Rady Naczelnej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. W lutym 1976 zrezygnował z kierowania Frontem Jedności Narodu w proteście wobec zmian w konstytucji, ustanawiających wiodącą rolę Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i sojusz ze Związkiem Radzieckim.

W 1922 Janusz Groszkowski zawarł związek małżeński z Marią Komicz, a 4 lata później przyszła na świat ich jedyna córka Krystyna dr ginekologii Polskiego Instytutu Onkologicznego im. Marii Skłodowskiej-Curie.

Spoczywa na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach, kw. 100-II-12/13.

                                     

2. Dorobek naukowy

Od 1929 był najmłodszym profesorem Politechniki Warszawskiej, uczonym o światowej sławie, o wszechstronnych zainteresowaniach zarówno ogólnotechnicznych, humanistycznych oraz przyrodniczych fizyka, chemia. Przede wszystkim był znakomitym radioelektrykiem i elektronikiem.

W wielu późniejszych pracach innych uczonych o światowej sławie były wykorzystywane jego wzory i obliczenia. Janusz Groszkowski jest zaliczany również do pionierów w dziedzinie układów radiotechnicznych. Wniósł niemały wkład w opracowanie zasad działania i konstrukcji radaru.

Napisał kilka prac z dziedziny wytwarzania i stabilizacji drgań elektrycznych oraz technologii wysokiej próżni oraz lamp elektronowych. Jest twórcą metody analizy drgań elektrycznych nieliniowych znanych jako metoda harmonicznych Groszkowskiego. Opracował oryginalną interpretację zmian indukcyjności w zależności od temperatury. Wydał drukiem około 300 prac naukowych i popularyzatorskich.

To właśnie m.in. dzięki energii i poparciu Janusza Groszkowskiego doszło do zwołania w lutym 1930 pierwszego zjazdu krótkofalowców polskich w Warszawie i powołania Polskiego Związku Krótkofalowców, gdzie został wybrany na pierwszego jego prezesa choć nie był licencjonowanym krótkofalowcem. Później był także pierwszym honorowym członkiem Związku i nosicielem Odznaki Honorowej PZK nr 001.

Podczas II wojny światowej opracował dla łączności Armii Krajowej proste nadajniki stabilizowane kwarcem oraz podjął uwieńczone sukcesem prace nad rozpracowaniem systemu sterowania latających bomb V1 i rakiet V2 przechwyconych przez AK, co umożliwiło prowadzenie skutecznej obrony przed atakami V1 na Londyn.

                                     

3. Doktoraty honoris causa

  • Doktor honoris causa Politechniki Łódzkiej 1964
  • Doktor honoris causa Politechniki Warszawskiej 1962
  • Doktor honoris causa Politechniki Gdańskiej 1975
                                     

4. Członkostwo w Akademiach Nauk i Stowarzyszeniach

  • członek Akademii Nauk Czechosłowacji 1965
  • członek Akademii Nauk Rumunii 1966
  • członek Akademii Nauk Kuby 1971
  • członek honorowy Stowarzyszenia Elektryków Polskich 1957
  • członek honorowy Stowarzyszenia Elektryków Amerykańskich 1971
  • członek Akademii Nauk Węgier 1965
  • członek honorowy Stowarzyszenia Elektryków Francuskich 1967
  • członek Akademii Nauk Bułgarii 1966
  • członek Akademii Nauk ZSRR 1965
                                     

5. Odznaczenia i wyróżnienia

  • Order Budowniczych Polski Ludowej 1964
  • Srebrny Medal "Za Zasługi dla Obronności Kraju”
  • Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski 1951
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
  • Medal jubileuszowy "30 lat zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Związek Radziecki
  • Złoty Medal "Za zasługi dla obronności kraju”
  • Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari
  • Order Sztandaru Pracy I klasy
  • Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – dwukrotnie 1954
  • Specjalna Nagroda Państwowa 1979
  • Nagroda Państwowa I stopnia – trzykrotnie 1951, 1955, 1968
  • Krzyż Niepodległości
  • Złoty Krzyż Zasługi
  • Medal 10-lecia Polski Ludowej 1955
                                     

6. Ważniejsze publikacje książkowe

  • Zmiany częstotliwości a zawartość harmonicznych w układach oscylacyjnych 1932
  • Generacja i stabilizacja częstotliwość 1947
  • Lampy katodowe oraz ich zastosowanie w radiotechnice 1925
  • Technika wysokiej próżni 1972
  • O cieplnym współczynniku indukcyjności cewek 1935
                                     

7. Upamiętnienie

  • W 1995, Poczta Polska wyemitowała znaczek z jego podobizną.
  • Zespół Szkół Elektryczno-Elektronicznych w Radomsku nosi imię prof. Janusza Groszkowskiego.
  • Nazwiskiem prof. Janusza Groszkowskiego nazwano ulicę na warszawskiej Nowej Pradze, w sąsiedztwie siedziby Instytutu Tele- i Radiotechnicznego. U wejścia do Instytutu znajduje się popiersie prof. Janusza Groszkowskiego.
  • Technikum Łączności wcześniej Zespół Szkół Łączności w Warszawie nosi imię prof. Janusza Groszkowskiego.
  • "Elektryk” – Zespół Szkół w Mielcu nosi imię prof. Janusza Groszkowskiego.
  • Zespół Szkół Elektronicznych i Ogólnokształcących w Przemyślu nosi imię prof. Janusza Groszkowskiego.
  • Zespół Szkół nr 2 w Pabianicach nosi imię prof. Janusza Groszkowskiego.
  • Gmach Wydziału Elektroniki i Technik Informacyjnych Politechniki Warszawskiej nosi imię prof. Janusza Groszkowskiego z Wydziałem pod wcześniejszymi nazwami profesor związany był przez kilkadziesiąt lat, aż do końca pracy zawodowej).
  • Zespół Szkół Elektrycznych w Białymstoku nosi imię profesora Janusza Groszkowskiego.
  • Zespół Szkół nr 4 w Tychach nosi imię prof. Janusza Groszkowskiego.
  • Nazwisko Janusza Groszkowskiego zostało umieszczone na pomniku poświęconemu akcji V1 i V2 odsłoniętym w 1991 przed gmachem Wydziału Elektroniki i Technik Informacyjnych Politechniki Warszawskiej.
  • W 1997 imię prof. Janusza Groszkowskiego nadano Wojskowemu Instytutowi Łączności w Zegrzu Południowym.