Poprzednia

ⓘ Ił-2




Ił-2
                                     

ⓘ Ił-2

Ił-2 – radziecki samolot szturmowy z czasów II wojny światowej, zaprojektowany przez Siergieja Iljuszyna.

Samolot brał udział we wszystkich kampaniach II wojny światowej. Maszyna powstała w liczbie 36 154 egzemplarzy, co czyni go najliczniej produkowanym samolotem wojskowym, a także trzecim najliczniej produkowanym płatowcem w historii lotnictwa. Przez niektórych Ił-2 uważany jest za najlepszy samolot szturmowy II wojny światowej.

W powojennym kodzie NATO maszyna otrzymała oznaczenie Bark.

Pierwszy prototyp – BSz-2 znany także jako CKB-55 swój dziewiczy lot odbył 2 października 1939 roku. Pilotem był Władimir Kokkinaki.

                                     

1. Projekt i rozwój

Idea radzieckiego, opancerzonego samolotu szturmowego sięga początku lat 30. XX wieku, kiedy to Dmitrij Grigorowicz zaprojektował dwupłaty TSz-1 i TSz-2, oraz jednopłat Tsz-3. Ówczesne radzieckie silniki były jednak zbyt słabe dla ciężkich, opancerzonych samolotów.

Ił-2 został zaprojektowany przez zespół pod kierownictwem Siergieja Iljuszyna w Centralnym Biurze Projektowym w 1938 roku jako maszyna dwumiejscowa. Na osobisty rozkaz Stalina został jednak przeprojektowany na wersję jednomiejscową – samolot miał być wykorzystywany do niszczenia celów naziemnych, więc nie potrzebował strzelca pokładowego.

W rzeczywistości pierwszy projekt, oznaczony jako CKB-55, był dwumiejscowym dolnopłatem z ciężkim pancerzem 700 kg, chroniącym załogę, silnik, chłodnice wody i oleju oraz zbiorniki paliwa. Maksymalna masa startowa maszyny wynosiła ponad 4700 kg, więc masa pancerza wynosiła około 15% masy gotowego do lotu samolotu. Cechą charakterystyczną samolotu Iljuszyna, pośród innych szturmowców z czasów II wojny światowej, było zastosowanie pancerza jako powierzchni nośnej kadłuba, co znacznie zredukowało masę maszyny. Prototyp CKB-55 odbył swój pierwszy lot 2 października 1939 roku, wygrał z projektem Pawła Suchoja – Su-6 konkurs na samolot dla Armii Czerwonej i otrzymał oznaczenie BSz-2.

BSz-2 był jednak zbyt ciężki dla silnika Mikulin AM-35, który generował 1022 kW 1370 KM, a osiągi były zadowalające tylko przy znacznych wysokościach. Z tego powodu sam Iljuszyn postanowił przeprojektować swój samolot na lżejszy, jednomiejscowy wariant oznaczony jako CKB-57. Zrezygnowano więc z tylnego strzelca, miejsce po nim zaślepiono płytą pancerną i zastosowano dodatkowy zbiornik paliwa, co zwiększyło zasięg samolotu. Nowa wersja otrzymała jednostkę Mikulin AM-38, która dawała lepsze osiągi na niższych wysokościach. CKB-57 po raz pierwszy wzbił się w powietrze 12 października 1940 roku. Wersja przedprodukcyjna pozytywnie przeszła testy w marcu 1941 i została przemianowana na Ił-2 w kwietniu. Dostawy do jednostek rozpoczęły się w maju 1941 roku. Prototypy CKB-55 i CKB-57 wyprodukowano w Zakładzie Nr 39 w Moskwie, przy którym znajdowało się biuro konstrukcyjne Iljuszyna.

W 1942 roku, z powodu braku silników AM-38F fabryki przenoszono w głąb ZSRR, do napędu latających czołgów zaproponowano gwiazdowe silniki ASz-82 projektu Szwecowa, jednak ASz-82 używany był również w nowych myśliwcach Ła-5, przez co wszystkie silniki Szwecowa trafiały do fabryk produkujących Ławoczkiny.

W związku z tym, że Ił-2 nie miał broni defensywnej, notowano duże straty. Dowództwo lotnictwa zażądało powrotu do wariantu dwumiejscowego, co udało się zrobić do końca 1942 roku. Kadłub pozostał jednak niezmieniony, przez co 6 mm blachy pancernej ze spodniej części kadłuba chroniło tylko nogi strzelca. Poza tym zastosowano owiewkę nad głową strzelca, która była przedłużeniem kabiny pilota.

Pełną ochronę załogi płytami pancernymi zastosowano w sukcesorze – Ile-10, którego produkcję rozpoczęto w 1944 roku.

                                     

1.1. Projekt i rozwój Opis techniczny

Ił-2 był jednosilnikowym, wolnonośnym dolnopłatem o konstrukcji mieszanej, specjalnie zaprojektowanym do zadań szturmowych. Załogę samolotu stanowiły 2 osoby we wcześniejszych wersjach tylko jedna. Skrzydło podzielone było na trzy części – dwa skrzydła i centropłat. W środku centropłata znajdowała się komora bombowa, na jego krańcach – gondole podwozia. Kadłub podzielony był na dwie części. Przednią jego część pokrywała pancerna skorupa, tylna była konstrukcji mieszanej lub metalowej. Pancerz stanowiły grube płyty stalowe łączone nitami AB-1 AB-2, które chroniły silnik, kokpit, chłodnice oleju i cieczy chłodzącej oraz zbiorniki paliwa. Podwozie maszyny miało klasyczny układ – przednie podwozie chowało się do gondol w centropłacie, a kółko ogonowe zamontowane było na stałe.

                                     

1.2. Projekt i rozwój Silnik

Mikulin AM-38 – tłokowy, 12-cylindrowy w układzie V z 60° rozwarciem cylindrów. Został zaprojektowany przez Aleksandra Mikulina. Chłodzony był cieczą i rozwijał moc od 1600 do 1700 KM AM-38F. Maksymalna żywotność jednostki wynosiła tylko 150 godzin.

                                     

1.3. Projekt i rozwój Uzbrojenie

  • w wariancie dwumiejscowym, do samoobrony używano karabinu maszynowego UBT kalibru 12.7 mm.
  • 2 działka zamontowane w krawędzi natarcia skrzydeł. Istniały również plany uzbrajania Ił-2 w działka NS-45 mm.
  • bomby kasetowe RBK-500 PTAB-2.5
  • 2 karabiny maszynowe SzKAS 7.62 mm zamontowane w krawędzi natarcia skrzydeł
  • pociski rakietowe RS-82 lub RS-132
                                     

2. Produkcja

Maszyna produkowana była seryjnie w fabrykach lotniczych Nr 1 i Nr 18 w Kujbyszewie, Nr 30 w Moskwie, a także w niewielkiej części w zakładzie Nr 381 w Leningradzie. Ił-2 został wyprodukowany w ogromnej liczbie egzemplarzy w rekordowo krótkim czasie, stając się najliczniej produkowanym samolotem wojskowym w historii lotnictwa. Jednak w momencie ataku III Rzeszy na Związek Radziecki, na wyposażeniu Armii Czerwonej znajdowało się tylko 249 Szturmowików.

Produkcja po napadzie Niemiec na ZSRR była znikoma z powodu przenosin zakładów produkcyjnych na wschód za Ural ze względu na niebezpieczeństwo bombardowań ze strony lotnictwa niemieckiego. Iljuszyn miał wtedy czas na niezbędne poprawki i udoskonalenia maszyny. Już 2 miesiące po przeniesieniu zakłady wznawiały produkcję Iłów. Wielkość produkcji nie zadowalała jednak Józefa Stalina, który wysłał telegramy do zarządców fabryk – Szenkmana i Tretjakowa:

W rezultacie produkcja Szturmowików natychmiast wzrosła. Słowa Stalina o samolotach Ił-2 będących jak chleb, spowodowały, że produkcja w fabrykach Iljuszyna dostatecznie pokrywała zapotrzebowanie armii".



                                     

2.1. Produkcja Liczba egzemplarzy

Źródło:

Liczba wyprodukowanych maszyn: 36 154, w tym w czasie wojny 35 668

                                     

3.1. Użycie bojowe Początkowa faza

Pierwsze użycie bojowe samolotu Ił-2 nastąpiło nad rzeką Berezyna, gdzie 4 SzAP Lotniczy Pułk Szturmowy bronił się przed nacierającym Wehrmachtem. Maszyny były nowe i piloci nie byli na nich szkoleni. Nie wiedzieli nic o właściwościach lotnych, efektywnej taktyce, czy współpracy z wojskami naziemnymi. Szkolenie pilotów ograniczało się zaledwie do kilku startów i lądowań. Żaden z lotników podczas szkolenia nie korzystał z uzbrojenia, nie mówiąc już o nauce taktyki i techniki ataku.

Pierwsze wyniki walk zakończyły się całkowitą klęską:

W dniu inwazji niemieckiej, na stanie Armii Czerwonej znajdowało się tylko 249 Szturmowików. W ciągu pierwszych trzech dni, 4 SzAP stracił w walce 10 maszyn, a kolejne 19 zniszczono lub poważnie uszkodzono z powodu niedoszkolenia pilotów. Z tego powodu zginęło 20 lotników. 10 lipca, siły 4 SzAP zmalały do dziesięciu Iłów, z 65. dostępnych w połowie czerwca.

Biorąc pod uwagę wysokie ryzyko lotów na Ił-2, tytuł Bohatera Związku Radzieckiego nadawano już od 10 lotów. Według innych danych, do 1943 roku tytuł Bohatera Związku Radzieckiego przyznawany był od 30 misji bojowych, ale później granica ta wzrosła do 40–50. Według oficjalnych statystyk sztabu lotnictwa Armii Czerwonej z ok. 1500 maszyn dostarczonych do 31 grudnia 1941, stracono 1100 z nich.



                                     

3.2. Użycie bojowe Nowa taktyka

Zmiana taktyki nastąpiła, kiedy radzieccy piloci oswoili się z maszynami. Płaskie, horyzontalne bombardowanie na niskiej wysokości zastąpiono płytkim, 10° lotem nurkowym. W akcji uczestniczyło od 4 do 12 Szturmowików latających po okręgu, tak aby cel był pod ciągłym ostrzałem. Chociaż rakiety RS-82/RS-132 mogły bez problemów niszczyć pojazdy pancerne wroga, były tak niedokładne, że piloci woleli używać działek pokładowych. Inną bronią samolotów Ił-2 były PTAB-2.5-1.5 П ротиво Т анковая А виа Б омба – przeciwczołgowa bomba lotnicza. W czterech bombach kasetowych mieściło się do 192 bomb małego wagomiaru. Pociski kumulacyjne łatwo przebijały cienki pancerz górny wszystkich ówczesnych ciężkich czołgów niemieckich. Bomby PTAB po raz pierwszy na większą skalę zostały użyte podczas bitwy na Łuku Kurskim.

Później Ił-2 były powszechnie stosowane na froncie wschodnim. Samolot zdolny był do lotów w warunkach słabego oświetlenia i był w stanie przenosić broń mogącą pokonać niemieckie czołgi – Pantery i Tygrysy. Szturmowiki radziły sobie także z maszynami Luftwaffe, zestrzeliwując kilka Messerschmittów Bf 109.

                                     

3.3. Użycie bojowe Efektywność ataków

Prawdziwe możliwości bojowe Szturmowików są trudne do określenia na podstawie zachowanych dokumentów. W. Liss wspomina zaangażowanie samolotów w walkach pod Kurskiem 7 lipca 1943 roku, gdzie 70 czołgów 9. niemieckiej Dywizji Pancernej zostało zniszczonych przez Iły w ciągu 20 minut. W innym raporcie z lotu bojowego z tego samego dnia, publikacje radzieckie mówią:

.

Głównym sposobem niszczenia pojazdów opancerzonych nieprzyjaciela w początkowym okresie wojny były bomby. W tym przypadku najlepsze wyniki osiągano przy użyciu bomby typu FAB-100. Jednakże przebicie 30-mm pancerza niemieckich czołgów średnich za pomocą FAB-100 było skuteczne tylko w przypadku, gdy bomba wybuchła w odległości poniżej 5 m od celu. Ponadto niskie, precyzyjne bombardowanie za pomocą FAB-100 było niebezpieczne. Początkowo odłamki bomb uszkadzały maszyny, z których zostały zrzucone. Dopiero później zaczęto stosować w bombach FAB-100 zapalniki czasowe, co jednak pozwalało "uciec" czołgom niemieckim poza zasięg rażenia ładunków.

Inną skuteczną bronią przeciwpancerną w początkowym okresie wojny okazały się kapsuły z białym fosforem, które w wielkiej liczbie zrzucano na kolumny czołgów. Fosfor jednak był bardzo "kapryśny" w stosunku do wilgotności, temperatury i wiatru, w wyniku czego miał bardzo ograniczone zastosowanie. W 1943 roku podczas bitwy o Kursk w arsenale latających czołgów pojawiły się bomby PTAB 2.5-1.5. W czasie wojny wyprodukowano 14 700 000 bomb przeciwpancernych.

Taktyka stosowania samolotów Ił-2 była tym trudniejsza, że nie było odpowiednich przepisów i wytycznych:

Strzelanie z działek SzWAK było testowane w badaniach Instytutu Sił Powietrznych w Moskwie. Z 553 wystrzelonych pocisków, 20 3.6% trafiło w kolumnę czołgów, z czego 6 1.1% dotarło do zamierzonego celu. Podczas strzelania z działek WJa-23 podczas jednego z lotów bojowych 245 SzAP, wystrzelono 435 pocisków, z czego zaledwie 46 10.6% dotarło do celu. W trakcie walki opór nieprzyjaciela dodatkowo pogarszał celność Szturmowików. Ponadto pancerz niemieckich czołgów był zbyt gruby, by pojedyncze trafienie pociskiem 23 mm mogło je zniszczyć. Tylko precyzyjne trafienie w zbiornik paliwa mogło skutecznie unieszkodliwić pojazd, co w warunkach bojowych zdarzało się niezwykle rzadko.

Pod koniec wojny wojska ZSRR mogły skupić dużą liczbę Szturmowików, które wspierały ich główną ofensywę, lecz ataki przeciwko działom i rozproszonym celom opancerzonym działały raczej destruktywnie na morale wroga niż faktycznie niszczyły cele. Działo się tak, ponieważ samolot nie miał praktycznie żadnych przyrządów celowniczych pozwalających na bardziej dokładne bombardowanie – prawdopodobieństwo, że bomba trafi w obiekt o powierzchni 2000 metrów kwadratowych wynosiło 3.5% z wysokości 50 m i 2.3% z wysokości 200 m. Taka celność sprawiała, że niezwykle trudno było trafić nie tylko w okop, ale nawet w baterie artylerii. 9 czerwca, podczas ofensywy radzieckiej na Przesmyk Karelski, niewielkie siły fińskie miały przeciwstawić się znacznie większym oddziałom wspieranym przez Ił-2 i Pe-2. Finowie zauważyli jednak, że ataki bombowe Szturmowików często nie trafiały w cele, podczas gdy duże, niechronione obiekty, jak konwoje, stacje kolejowe czy fabryki szybko znikały z powierzchni ziemi. Szczególnie pojedynki między 20/40 mm działami fińskimi a Iłami rzadko przynosiły zwycięstwo atakujących. Zwykle straty Szturmowików były niewspółmiernie większe do liczby zniszczonych dział.

Ciężkie opancerzenie Ił-2 oznaczało także, że maszyna nie mogła zabrać dużego ładunku bombowego, co w połączeniu z kiepską celnością czyniło jego ataki znacznie mniej śmiercionośnymi niż innych alianckich współczesnych Iłowi samolotów myśliwsko-bombowych, takich jak P-47 czy Hawker Typhoon. Cztery lub osiem rakiet Iła, których głowica miała maksymalnie 0.9 kg ładunku wybuchowego RS-132 wypadało słabo w porównaniu z P-47, który zazwyczaj zabierał dziesięć rakiet HVAR z 21-kilogramową głowicą czy 8–12 27-kilogramowych rakiet RP-3, które posiadał Typhoon. Podobnie, 50-kilogramowe rzadziej 100-kilogramowe bomby Szturmowików były zbyt małe, by zrekompensować dużą niecelność.

                                     

3.4. Użycie bojowe Latający czołg

Dzięki dobremu opancerzeniu Ił-2 był dość odporny zarówno na ostrzał karabinów maszynowych z ziemi, jak i trafienia odłamkami broni przeciwlotniczej. Maszyny niejednokrotnie wracały do baz mimo poważnych uszkodzeń powierzchni nośnej i licznych przestrzelinach w głównym pancerzu. Piloci państw Osi atakowali wolno lecące Iły, strzelając w kabiny Szturmowików z płytkiego lotu nurkowego. Kilku asów Luftwaffe wykonywało skutecznie ataki na formacje Iłów od dołu, unikając w ten sposób ognia prowadzonego ze stanowiska tylnego strzelca oraz próbowali strzelać w niechronioną od spodu chłodnicę oleju. Ił-2 w trakcie walki powietrznej miał małe szanse na ucieczkę ze względu na niską prędkość i zwrotność.

Poważnym zagrożeniem dla Ił-2 były niemieckie działa przeciwlotnicze. W powojennych wywiadach piloci latających czołgów wymieniali działka 20 i 37 mm jako podstawowe zagrożenia, podczas gdy dla działa Flak 18, kalibru 88 mm, nisko latające maszyny były zbyt szybkimi celami z powodu jego małej szybkostrzelności. Podobnie próby użycia cięższych, 76-milimetrowych dział w Finlandii latem 1944 roku dla wsparcia mniejszych działek 20/37mm, zakończyły się fiaskiem. Duże działa zanotowały jedynie kilka zestrzeleń radzieckich samolotów. Pojedyncze trafienia od dołu pociskami z działek 20 mm często okazywały się zbyt mało skuteczne, by zestrzelić opancerzony samolot. Jednakże jedno trafienie pociskiem z działka 37 mm zwykle wystarczyło, by zestrzelić Ił-2.

Pancerz o grubości 4–6 mm, otaczający silnik i kokpit, był w stanie wytrzymać uderzenia pocisków mało- i średniokalibrowych karabinów maszynowych. Tylny strzelec nie miał już tak dobrej ochrony jak pilot, wskutek czego na jednego zabitego pilota przypadało nawet siedmiu poległych strzelców. Duże straty wśród radzieckich załóg wynikały również z przyjętej przez dowództwo taktyki – nawet maszyny pozbawione już amunicji wykonywały przeloty nad celami, aby w ten sposób zastraszyć wojsko wroga. Niemieccy żołnierze mieli określać Iła przydomkiem Rzeźnik z niem. Schlächter, Maszynka do mięsa Fleischwolf, Żelazny Gustaw Eiserner Gustav. W Armii Czerwonej natomiast samolot nazywany był Горбатый Garbaty, od charakterystycznego kształtu kadłuba. Konstruktorzy nadali maszynie przydomek Летающий танк Latający Czołg. Piloci Luftwaffe z kolei przezywali radziecką konstrukcję Betonflugzeug Betonowy samolot i Zementbomber Cementowy bombowiec. Wbrew sowieckiej propagandzie określenie "Czarna śmierć”, nadane rzekomo przez żołnierzy niemieckich Iłowi-2, nigdy nie funkcjonowało.



                                     

3.5. Użycie bojowe Tylni strzelcy

Z powodu wielkich strat spowodowanych atakami wrogich myśliwców władze wymusiły na Iljuszynie dodanie stanowiska tylnego strzelca, w związku z czym w lutym 1942 roku reaktywowano projekt dwumiejscowy. Wersję tę nazwano Ił-2M. Początkowo po prostu wycinano w tylnej owiewce dziurę, w której umieszczano płócienne siodełko i karabin maszynowy UBT, zamontowany na niewielkiej podpórce. Późniejsze, fabrycznie produkowane wersje, miały wydłużony przedział załogowy kadłuba ze zmodyfikowaną owiewką, która chroniła strzelca przed czynnikami atmosferycznymi. W przeciwieństwie do dobrze opancerzonego kokpitu pilota, którego pancerz miał 4-6 mm grubości, a także szybę pancerną odporną na ostrzał z karabinów maszynowych, tylny strzelec nie miał praktycznie żadnej ochrony, przez co stosunek śmierci wynosił 1:7 na jednego pilota, siedmiu strzelców. Jedyną bronią umożliwiającą mu "przetrwanie" był wspomniany wyżej karabin. Dwumiejscowe maszyny weszły do służby we wrześniu 1942 roku. Pozostałe w linii samoloty jednomiejscowe również modyfikowano do tego standardu. Późniejszymi zmianami było zastąpienie działek kal. 20/23 mm, 37-milimetrowymi oraz zwiększenie zasięgu. Modyfikacje te spowodowały jednak spadek osiągów maszyny i pogorszenie stabilności. Problemy te szybko usunięto poprzez ulepszenia aerodynamiczne i użycie lżejszych, drewnianych paneli skrzydła. W 1943 roku w Ile-2 Typ 3 Ił-2m3 przeprojektowano płaty, które przypominały kształtem skrzydła amerykańskiego samolotu szkolnego North American T-6 Texan. Przez zastosowanie skrzydeł z mniejszym, 15-stopniowym skosem, osiągi i właściwości lotne Szturmowików poprawiły się, a ich straty spadły. Ze względu na brak myśliwców podczas bitwy o Stalingrad, zmodernizowane Ił-2 sporadycznie używane były do ataków na bombowce i transportowce przeciwnika. Szturmowiki zanotowały także kilka zestrzeleń niemieckich samolotów myśliwskich.

                                     

4. Podsumowanie

Samolot przez wielu uważany był za jedną z najlepszych maszyn II wojny światowej. Chwalono jego prostą konstrukcję, a przede wszystkim silne opancerzenie, co miało czynić go samolotem wręcz niezniszczalnym. Po obaleniu komunizmu pojawiły się jednak głosy krytykujące konstrukcję Iljuszyna.

Przeciwnicy wśród niedomagań Szturmowików wymieniali głównie prymitywną konstrukcję, sięgającą wczesnych lat trzydziestych: przestarzały układ chłodzenia czy nietrwałą, drewnianą konstrukcję części ogonowej. Kolejnymi mankamentami były: słaba manewrowość maszyny, mała szybkość i praktycznie całkowita bezradność przy atakujących myśliwcach wroga, a także niedostateczna widoczność do tyłu samolotu. Jako poważną wadę wymieniano słabe uzbrojenie, a ponadto jego duży rozrzut szczególnie działek WJa-23. Brak celownika bombowego przyczynił się do słabej skuteczności ataków na naziemne cele punktowe. Ponadto Ił-2 miał bardzo mały udźwig bomb 400–600 kg, w porównaniu np. z niemieckim Ju 87, który był w stanie zabrać do 1000 kg ładunku bombowego. Kolejnym słabym punktem latających czołgów była słaba jakość materiałów wykorzystywanych do ich produkcji i braki w wyposażeniu. Silniki były bardzo nietrwałe, a brak radiostacji uniemożliwiał kontakt z dowództwem czy jednostkami naziemnymi. Lotnicy narzekali również na często opłakany stan maszyn i nieodpowiednią obsługę. Jako ostatni, decydujący punkt, przeciwnicy Iłów przytaczali niedostateczne wyszkolenie pilotów oraz błędy w taktyce użycia Szturmowików, przez co stracono wiele maszyn.

W sumie łącznie z Ił-10 w latach 1941–1945 ZSRR straciło w walce 10 762 Szturmowików, z czego 533 w 1941, 1676 w 1942, 3515 w 1943, 3347 w 1944 i 1691 w 1945). Średnio na każde 11 lotów wersji jednomiejscowej przypadała jedna strata. Wersja dwumiejscowa miała znacznie lepszy stosunek lotów do strat, który wynosił 26:1. W czasie wojny straty Szturmowików były większe niż bombowców czy myśliwców, pomimo faktu, że to Iły były lepiej opancerzone. Powodem tego była nieodpowiednia taktyka: maszyny większość czasu latały nad linią frontu na małych wysokościach, będąc cały czas pod ostrzałem artylerii przeciwlotniczej.

                                     

5.1. Załoga Znani piloci latający na Ił-2

Wśród pilotów, który zasłynęli walcząc na Ił-2, była starszy porucznik Anna Jegorowa, która wykonała 277 misji bojowych. 20 sierpnia 1944 roku została zestrzelona i dostała się do niewoli niemieckiej. 6 maja 1965 roku została odznaczona Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego. Młodszy porucznik Iwan Draczenko, inny pilot Szturmowika, był jednym z zaledwie czterech mężczyzn, którzy zostali odznaczeni zarówno Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego, jak i Orderem Sławy wszystkich trzech klas.

Bohater ZSRR – G. Kuzniecow przeżył zestrzelenie swojego latającego czołgu, kiedy wracał do bazy z misji zwiadowczej. Pilot wydostał się z wraku i ukrył się w pobliżu. Ku jego zaskoczeniu Messerschmitt Bf 109 wylądował w pobliżu miejsca katastrofy i jego pilot zaczął oglądać rozbity Szturmowik w poszukiwaniu pamiątek. Nie zastanawiając się długo, Kuzniecow pobiegł do niemieckiego myśliwca i wykorzystał go, by powrócić na własne lotnisko. Miał szczęście, ponieważ ledwo uniknął zestrzelenia ze strony radzieckich maszyn.

Kosmonauta Gieorgij Bieriegowoj wykonał 185 misji bojowych na Ile. W 1962 roku dołączył do radzieckiego programu kosmicznego i w 1968 roku poleciał w przestrzeń kosmiczną w ramach projektu Sojuz 3.

Częste podczas II wojny światowej były "dary" samolotów dla konkretnych pilotów. Maszyny fundowane były przez rodziny, fabryki czy towarzyszy poległych pilotów. Jednym z najbardziej znanych darów był samolot od siedmioletniej córki poległego dowódcy 237 SzAP. Po śmierci ojca dziewczynka wysłała 100 rubli do Stalina z prośbą, by użył tych pieniędzy do zakupu nowego Szturmowika, by pomścić śmierć taty. Wyjątkowo list dostał się w ręce Stalina i 237 SzAP dostał nowego Ił-2m3 z napisem "Od Lenki za ojca".

                                     

5.2. Załoga Wypowiedzi weteranów

Walentin Awerjanow pilot, Bohater Związku Radzieckiego:

Nikołaj Purgin pilot, Bohater Związku Radzieckiego:

Nikołaj Sztangjejew pilot:

Walentin Usow mechanik, strzelec:

                                     

6. Użytkownicy

Po wojnie Szturmowiki służy w lotnictwie państw Europy Wschodniej. Większość samolotów została ostatecznie zezłomowana z nadejściem wojskowych odrzutowców.

Bułgaria

  • Bułgarskie Siły Powietrzne w 1945 roku otrzymały 120 uzbrojonych i 10 szkolnych maszyn. Wycofane ze służby w 1954 roku.

Czechosłowacja

  • Czechosłowackie Siły Powietrzne otrzymały 33 bojowe i 2 szkolne Ił-2U samoloty, które w służbie pozostały do 1949 roku.

Jugosławia

  • 421 Pułk Lotnictwa Szturmowego 1944–1948
  • 422 Pułk Lotnictwa Szturmowego 1944–1948
  • 554 Pułk Lotnictwa Szturmowego 1945–1948
  • Jugosłowiańskie Siły Powietrzne otrzymały 213 samolotów różnych modyfikacji, które na służbie pozostały do 1954 roku. Używane przez
  • 107 Pułk Lotnictwa Szturmowego 1948–1953
  • 81 Pułk Lotnictwa Szturmowego 1948–1953
  • 185 Mieszany Pułk Lotniczy 1949–1952
  • 3 Pułk Szkolenia Lotniczego 1945–1948
  • 423 Pułk Lotnictwa Szturmowego 1944–1948
  • 11 Pułk Lotnictwa Szturmowego 1948–1952
  • 96 Pułk Lotnictwa Szturmowego 1948–1954

Mongolia

  • Mongolskie Siły Powietrzne w 1945 roku otrzymały 71 maszyn bojowych, które zostały wycofane z użytku w 1954 roku.

Polska

  • Wojska Lotnicze w latach 1944-1946 otrzymały 250 dwumiejscowych maszyn Ił-2, które używane były do 1949 roku.

ZSRR

  • Военно-Воздушные Силы Wojenno-Wozdusznyje Siły
                                     

7. Zachowane egzemplarze

W muzeach w Europie Wschodniej znajduje się pięć kompletnych maszyn. Cztery z nich to oryginalne maszyny, biorące udział w wojnie. Wiele części z wraków do dziś znajdowane jest na terenach, przez które przechodziły fronty II wojny światowej. W ostatnich latach kilka wraków Ił-2 zostało odzyskanych nad Balatonem – dużym, płytkim jeziorem na Węgrzech, gdzie w końcowym okresie wojny odbyła się operacja Frühlingserwachen – ostatnia większa bitwa pancerna II wojny światowej.

  • Oryginalny Ił-2 znajduje się w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, jest to samolot w wersji Ił-2m3, który służył w 3 Pułku Lotnictwa Szturmowego z numerem taktycznym 21.
  • Oryginalny Ił-2 wystawiony jest w Narodowym Muzeum Lotnictwa w Krumowie, w Bułgarii.
  • Odnowiony i latający Ił-2M, odnaleziony w 2005 roku na bagnach koło Pskowa. Po 6 latach renowacji w Nowosybirsku samolot ponownie wzbił się w powietrze jesienią 2011 roku.
  • Oryginalny Ił-2 o numerze seryjnym 308331, wybudowany przez 30. zakład lotniczy w Moskwie, znajduje się w Muzeum Lotnictwa w Belgradzie, w Serbii.
  • Odnowiony Ił-2 o numerze produkcyjnym 301060, złożonym przez 30. zakład lotniczy, pokazywany jest na ekspozycji plenerowej Centralnego Muzeum Sił Lotniczych Federacji Rosyjskiej w Monino w Rosji.
                                     

8. Samoloty – pomniki

  • W Noworosyjsku w 1974 roku wzniesiono monument z samolotu wyłowionego z Zatoki Cemeskiej. Jest to maszyna o numerze 2440, należąca do 8 Gwardyjskiego Szturmowego Pułku Lotniczego, która została zestrzelona 19 kwietnia 1943 roku załoga − major Wiktor Kuzniecow i starszy marynarz Aleksandr Rieszetinski − poległa. Pomnik znajduje się w pobliżu kompleksu pamięci Małaja Ziemlja, poświęconemu walkom o miasto.
  • 9 maja 1979 roku w Woroneżu przy fabryce samolotów odsłonięto pomnik Ił-2 na cześć pracowników pracujących w zakładach lotniczych w trakcie wojny.
  • W mieście Samara znajduje się pomnik Ił-2, postawiony w 1975. Samolot ten znaleziono po wojnie na bagnach w rejonie Murmańska w pobliżu stacji Alakurtti. Maszyna została przewieziona do Samary i odnowiona. Później została zamontowana na skrzyżowaniu Alei Kirowa z autostradą do Moskwy. Pomnik został odsłonięty 9 maja 1975 roku, czyli w trzydziestą rocznicę zwycięstwa Związku Radzieckiego w II wojnie światowej.
  • We wsi Lebjaż w obwodzie leningradzkim stoi samolot ku czci obrońców nieba Bałtyku.
  • Podczas obchodów Dnia Zwycięstwa, 8 maja 2008 roku w podmoskiewskim mieście Dubna odsłonięto pomnik jednomiejscowego Szturmowika. Maszyna o numerze seryjnym 381417 w czerwcu 1943 roku spadła do lasu, około 5 kilometrów od współczesnego centrum Dubnej. Ponad pół wieku samolot przeleżał w bagnie, gdzie znaleźli go amatorzy poszukiwań. W 2004 roku został wyłowiony i z inicjatywy władz miasta, przedsiębiorców i mieszkańców zaadaptowano maszynę jako monument.