Poprzednia

ⓘ Monitoring Ptaków Polski




Monitoring Ptaków Polski
                                     

ⓘ Monitoring Ptaków Polski

Monitoring Ptaków Polski – program mający na celu dostarczenie informacji na temat stanu populacji wybranych gatunków ptaków występujących w Polsce, który prowadzony jest w ramach państwowego monitoringu środowiska. Monitoring pozwala również na ocenę aktualnego stanu występowania populacji ptaków i określenie tendencji kierunkowych ich zmian w określonym czasie.

Koordynatorem programu Monitoringu Ptaków Polski jest Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.

Program obejmuje około 170 gatunków ptaków lęgowych, 24 gatunki ptaków zimujących oraz 3 gatunki ptaków wędrownych.

                                     

1. Podprogramy Monitoringu Ptaków

Program podzielony jest na szereg podprogramów w zależności od gatunków ptaków. Każdy z nich dostosowany jest do warunków monitorowania określonej grupy.

W 2017 roku Program Monitoringu Ptaków Polskich obejmował 14 podprogramów:

  • zausznik Podiceps nigricollis
  • rybitwa rzeczna Sterna hirundo
  • łabędź niemy Cygnus olor
  • żuraw grus
  • błotniak stawowy Circus aeruginosus
  • Monitoring Flagowych Gatunków Ptaków MFGP - koordynowany przez Stację Ornitologiczną MIZ PAN. Obejmuje monitoring 12 gatunków ptaków, tj.
  • śmieszka Larus ridibundus
  • bąk Botaurus stellaris
  • perkoz rdzawoszyi Podiceps grisegena
  • bocian biały ciconia
  • czapla siwa Ardea cinerea
  • Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych MPPL - koordynowany przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków. Obejmuje 110 najbardziej powszechnych gatunków ptaków w Polsce. W ramach niniejszego programu oceniana jest liczebności gatunków oraz wskaźnik rozpowszechnienia gatunku.
  • rybitwa czarna Chlidonias niger
  • gawron Corvus frugilegus

W ramach programu prowadzona jest ocena wskaźnika liczebności gatunku rozpowszechnienia gatunku oraz w przypadku Bociana białego i Łabędzia niemego efektów rozrodu.

  • Monitoring Ptaków Mokradeł MPM - koordynowany przez Stację Ornitologiczną MIZ PAN. Program obejmuje monitoringiem wszystkie notowane gatunki ptaków występujące w Polsce. W ramach monitoringu prowadzona jest ocena wskaźnika liczebności gatunku oraz rozpowszechnienia gatunku.
  • kania ruda milvus
  • bocian czarny Ciconia nigra
  • bielik Haliaeetus albicilla
  • jastrząb Accipiter gentilis
  • Monitoring Ptaków Drapieżnych MPD - koordynowany przez Komitet Ochrony Orłów. Obejmuje monitoringiem 11 gatunków ptaków drapieżnych, oraz 1 gatunek ptaka brodzącego, tj.
  • błotniak łąkowy Circus pygargus
  • myszołów buteo
  • pustułka Falco tinnunculus
  • kania czarna Milvus migrans
  • kobuz Falco subbuteos
  • trzmielojad Pernis apivorus
  • orlik krzykliwy Aquila pomarina
  • błotniak stawowy Circus aeruginosus

W ramach programu prowadzona jest ocena wskaźnika liczebności gatunku oraz rozpowszechnienia gatunku oraz w przypadku Bielika i Orlika krzykliwego wskaźnika efektów rozrodu.

  • puszczyk Strix aluco
  • puchacz bubo
  • uszatka Asio otus
  • Monitoring Lęgowych Sów Leśnych MLSL - koordynowany przez Stowarzyszenie Ochrony Sów. Obejmuje monitoringiem 6 gatunków sów leśnych, tj.
  • włochatka Aegolius funereus
  • puszczyk uralski Strix uralensis
  • sóweczka Glaucidium passerinum

W ramach programu prowadzona jest ocena wskaźnika liczebności gatunku oraz rozpowszechnienia gatunku.

  • bielik Haliaeetus albicilla
  • kormoran Phalacrocorax carbo
  • Monitoring Lęgowych Ptaków Morskich MLPM - koordynowany przez Komitet Ochrony Orłów oraz Towarzystwo Polskiej Ochrony Ptaków. Obejmuje swoim monitoringiem 3 gatunki ptaków, tj.
  • rybitwa czubata Thalasseus sandvicensis

W ramach programu prowadzona jest ewidencja liczebności populacji lęgowej gatunku, jego rozmieszczenia oraz w przypadku Bielika jego produktywność.

  • głowienka Aythya ferina
  • czapla siwa Ardea cinerea
  • bielaczek Mergus albellus
  • czernica Aythya fuligula
  • gągoł Bucephala clangula
  • łyska Fulica atra
  • łabędź krzykliwy cygnus
  • ogorzałka Aythya marila
  • nurogęś Mergus merganser
  • Monitoring Zimujących Ptaków Wodnych i Wód Przejściowych MZPW, MZPWP - koordynowany przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków. Obejmuje monitoringiem 14 gatunków ptaków, tj.
  • szlachar Mergus serrator
  • perkoz dwuczuby Podiceps cristatus
  • krzyżówka Anas platyrhynchos
  • łabędź niemy Cygnus olor
  • kormoran Phalacrocorax carbo

W ramach programu prowadzony jest spis liczebności gatunku oraz wskaźnika rozpowszechnienia gatunku.

  • nurzyk Cepphus grylle
  • Monitoring Zimujących Ptaków Morskich MZPM - koordynowany przez Ogólnopolskie Centrum Ochrony Ptaków. Obejmuje w ramach monitoringu prowadzona jest obserwacja 8 gatunków ptaków, tj.
  • markaczka Melanitta nigra
  • nurnik Uria aalge
  • nur rdzawoszyi Gavia stellata
  • alka Alca torda
  • nur czarnoszyi Gavia arctica
  • uhla Melanitta fusca
  • lodówka Clangula hyemalis

W ramach programu wyznaczany jest wskaźnik liczebności gatunku oraz wskaźnik rozpowszechnienia się gatunku.

  • Monitoring Noclegowisk Gęsi MNG - koordynowany przez PTOP Salamandra. Prowadzony na 99 stanowiskach stanowiących największe noclegowiska gęsi w Polsce. Obejmuje swoim zakresem obserwacje 2 gatunków gęsi, tj.
  • gęś zbożowa Anser fabalis
  • gęś białoczelna Anser albifrons

W ramach programu wyznaczany jest wskaźnik liczebności gatunku oraz wskaźnik rozpowszechnienia się gatunku.

  • Monitoring Noclegowisk Żurawi MNZ - koordynowany przez Stację Ornitologiczną MIZ PAN. Monitoring obejmuje obserwację żurawia grus i prowadzony jest na 90 największych w Polsce noclegowiskach żurawi.

W ramach programu wyznaczany jest wskaźnik liczebności gatunku oraz wskaźnik rozpowszechnienia się gatunku.

  • dzięcioł białogrzbiety Dendrocopos leucotos
  • Monitoring Rzadkich Dzięciołów MRD - koordynowany przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków. W ramach programu prowadzona jest obserwacja 2 gatunków dzięcioła, tj.
  • dzięcioł trójpalczasty Picoides tridactylus

W ramach programu wyznaczany jest wskaźnik liczebności gatunku oraz wskaźnik rozpowszechnienia się gatunku.

  • rybołów Pandion haliaeetus
  • orzeł przedni Aquila chrysaetos
  • Monitoring Gatunków Rzadkich 1 rybołów,orzeł przedni, orlik grubodzioby - koordynowany przez Komitet Ochrony Orłów, a w jego ramach prowadzona jest obserwacja 3 gatunków ptaków, tj.
  • orlik grubodzioby Aquila clanga

W ramach programu prowadzona jest ewidencja krajowej populacji gatunku oraz jego rozmieszczenia.

  • biegus zmienny Calidris alpina schinzii
  • podgorzałka Aythya nyroca
  • mewa czarnogłowa Larus melanocephalus
  • łabędź krzykliwy cygnus
  • Monitoring Gatunków Rzadkich 2, koordynowany przez Stację Ornitologiczną MIZ PAN. W ramach programu realizowana jest ewidencja krajowej populacji gatunku i jego rozmieszczenia. Program obejmuje monitoringiem 4 gatunki ptaków, tj.
  • ślepowron nycticorax
  • Monitoring Gatunków Rzadkich 3, koordynowany przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków. Monitoring obejmuje 4 gatunki ptaków, tj.
  • wodniczka Acrocephalus paludicola
  • kraska Coracias garrulus
  • dubelt Gallinago media

W ramach programu realizowana jest ocena liczebności krajowej populacji oraz wskaźnik liczebności a także rozmieszczenie gatunku oraz wskaźnik jego rozpowszechnienia.

                                     

2.1. Wyniki Oceniane parametry

Parametrami opisującymi liczebność populacji są:

  • Wskaźnik liczebności populacji - wyrażany poprzez względną liczebności populacji lęgowej w danym roku odniesionej do liczebności w roku bazowym.
  • Liczebność populacji - stanowi liczebność populacji lęgowej występującą w kraju lub liczebność osobników w przypadku ptaków migrujących i zimujących.

Parametrami opisującymi zmiany rozmieszczenia populacji są:

  • Areał - obszar obejmujący krajowy zasięg lęgowy, oceniany w skali kwadratów 10 km x 10 km
  • Rozpowszechnienie - stosunek liczby powierzchni, na których stwierdzono występowanie danego gatunku ptaków do liczby powierzchni, na których ptaki zostały policzone w danym roku

Parametrami opisującymi efekt rozrodu są:

  • Wskaźnik produktywności dotyczy par ptaków z udanym lęgiem - średnia liczba piskląt wyprowadzonych w lęgu, wyliczana dla par, w przypadku których do wieku lotności przeżyło przynajmniej jedno pisklę.
  • Wskaźnik produktywności dotyczy wszystkich par ptaków o znanym lęgu - średnia liczba piskląt w lęgu, które udało się wyprowadzić.

Wyniki monitoringu są publikowane m.in. w Biuletynie Monitoringu Przyrody.

                                     

2.2. Wyniki Trendy

Na podstawie prowadzonych programów Monitoringu, możliwe jest obliczenie istotnych zmian trendów liczebności ptaków w Polsce. Inspekcja Ochrony Środowiska gromadzi dane dotyczące parametrów opisujących liczebność rozmieszczenie oraz rozród poszczególnych gatunków ptaków występujących na terenie kraju.

Z przeprowadzonej analizy poszczególnych programów monitoringu wynika, że dla większości gatunków ptaków drapieżnych obserwuje się tendencję wzrostową ich liczebności. Tendencja spadkowa występuje w przypadku populacji błotniaka łąkowego. Dla pozostałych gatunków ptaków drapieżnych indeks liczebności utrzymuje się na stałym poziomie.

Z programu Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych MPPL realizowanego od roku 2000 wynika natomiast, że w obserwowanym okresie, czyli do 2017, 29 ze 110 gatunków nie wykazało zmian liczebności populacji, 50 gatunków charakteryzowała tendencja wzrostowa, a w przypadku 31 gatunków odnotowano spadek liczebności populacji.

W przypadku programu Monitoringu Flagowych Gatunków Ptaków MFGP zaobserwowano spadek liczebności gawrona oraz perkoza rdzawszyjnego, natomiast wzrosła liczebność żurawia i rybitwy rzecznej.

Obserwacja przeprowadzona poprzez Monitoring Lęgowy Sów Leśnych MLSL wykazała, że podczas 8-letnich obserwacji liczebność populacji badanych gatunków utrzymuje się na stałym poziomie.

W 2017 r. na podstawie prowadzonego Monitoringu Lęgowych Ptaków Morskich MLPM zaobserwowano spadek liczebności par kormorana o 1% w stosunku do roku 2016. Odnotowano także spadek produktywności bielika. Sukces lęgowy jaki odnotowano w roku 2017 wyniósł 37.3%, co stanowi wartość prawie o połowę niższą od średniej odnotowanej poprzez wieloletnią obserwację populacji bielika.