Poprzednia

ⓘ Dzwonnica




Dzwonnica
                                     

ⓘ Dzwonnica

Dzwonnica – budowla lub jej część, w której zawieszono dzwony, mająca charakter sakralny lub świecki. Najczęściej występuje w postaci wieży, murowanej lub drewnianej. Niekiedy spotyka się dzwonnice w formie ściany z otworami, są to tzw. dzwonnice parawanowe.

                                     

1. Podział

Dzwonnice dzielą się na:

  • wbudowane – wpisane w rzut budynku wtopione w jego bryłę, stanowiące element ściśle związany z budowlą lub ją wieńczący, np. sygnaturka.
  • przystawione – związane w rzucie np. z kościołem,
  • wolno stojące w kształcie wieży np. kampanila, ażurowej drewnianej lub stalowej konstrukcji lub ściany z otworami dla zawieszenia dzwonów. Dzwonnice wolno stojące wieżowe lub parawanowe często pełniły również funkcję bramy wejściowej na teren kościelny.
                                     

2. Historia

Używanie dzwonów wprowadzili w VI wieku iroszkoccy i anglosascy mnisi w zakładanych przez siebie klasztorach i kościołach. Wzrost roli dzwonów w liturgii oraz rozwój sztuki lania dzwonów sprawiły, że przy kościołach romańskich zaczęto budować dzwonnice. Najstarsza dzwonnica wybudowana została w VIII wieku, z nakazu Papieża Stefana III, przy Konstantyńskiej bazylice św. Piotra w Watykanie. Zgodnie z wolą papieża powstać miała wieża ozdobiona złotem i srebrem, w której miały być zawieszone trzy dzwony. Przy włoskich kościołach zaczęto stawiać wolno stojące wieże – kampanile, których formy osiągnęły pełnię rozkwitu w wiekach XI–XII. Zwykle były to wieże na planie koła, wielokondygnacyjne, z otworami biforyjnymi lub triforyjnymi. W tym samym czasie w romańskich kościołach Europy popularne było stosowanie dwóch masywnych wież w fasadzie świątyni, często również z wieżą dzwonną na skrzyżowaniu naw. W okresie gotyku dzwonnice nabrały strzelistości i ażurowości. Wraz z lokacjami miast i powstawaniem miejskich samorządów, wykształciły się budynki ratuszy, często również z wieżami, w których umieszczano dzwony, służące między innymi do odmierzania czasu w okresie późniejszym coraz częściej zastępowane zegarami. W dzwony miejskie uderzano również np. na zakończenie targu, na zamykanie bram miejskich czy na gaszenie świateł. W miastach flandryjskich budowano miejskie wieże strażnicze beffroi, dzwony w nich umieszczane miały przede wszystkim funkcję alarmową.

Przy kościołach drewnianych stawiano najczęściej dzwonnice o konstrukcji słupowej, rzadziej o konstrukcji mieszanej gdzie przyziemie wykonane jest w konstrukcji wieńcowej, górna część – w konstrukcji słupowej. Wieże te często posiadały w swojej górnej części nadwieszone konstrukcje zwane izbicami. W budownictwie cerkiewnym wieże dzwonne miały zwykle konstrukcję wieńcową.