Poprzednia

ⓘ Nowa Kaledonia




Nowa Kaledonia
                                     

ⓘ Nowa Kaledonia

Nowa Kaledonia – francuskie terytorium zamorskie o statusie wspólnoty sui generis w zachodniej części Oceanu Spokojnego, w Melanezji, około 1400 km na wschód od Australii i 1500 km na północny zachód od Nowej Zelandii.

                                     

1. Geografia

W skład terytorium wchodzi główna wyspa, Nowa Kaledonia Grande Terre, wraz z przybrzeżnymi wyspami.

Terytorium jest często potocznie nazywane le Caillou przez mieszkańców pochodzenia europejskiego oraz la Kanaky przez mieszkańców pochodzenia melanezyjskiego.

Powierzchnia całego terytorium zamorskiego Nowej Kaledonii wynosi 18 575.5 km²; w tym główna wyspa – 16 594.6 km²; liczy 279 070 mieszkańców 2017 r. Stolicą terytorium jest Numea Nouméa w południowej części wyspy Nowa Kaledonia. Melanezyjscy Kanakowie stanowią 42.5% mieszkańców, Europejczycy 37.1%, Polinezyjczycy 11.8%.

Wnętrze głównej wyspy jest górzyste, z najwyższym szczytem Mont Panié, 1628 m n.p.m. Klimat tropikalny, opady sezonowe, 1500 mm na Wyspach Lojalności, 2000 mm na wschodnim wybrzeżu, 4000 mm w górach, 1200 mm na zachodzie.

Nowa Kaledonia jest pochodzenia kontynentalnego – jest fragmentem Gondwany. Najpierw, 85 mln lat temu, oddzieliła się od Australii, a 65 mln od Nowej Zelandii. Izolacja od gatunków powstających w innych rejonach świata, takich jak ssaki, spowodowała, że wyspa stała się "arką Noego” dla wielu różnorodnych, prymitywnych organizmów, głównie roślin, jak np. araukaria. Spośród 3.3 tys. gatunków roślin ¾ jest endemiczne – a także 5 rodzin monotypowych, w tym amborellowate.

Przed przybyciem ludzi żył tu m.in. ptak Sylviornis neocaledoniae o wysokości 1.7 m i wadze 30 kg. Obecnie 2014 r. żyją tu 24 endemiczne gatunki ptaków, w tym kagu będący jedynym gatunkiem w rodzinie Rhynochetidae ; dokładnie połowa z nich jest co najmniej narażona na wyginięcie. Z 70 gatunków gadów 62 są endemiczne. Zwierzęta te są zagrożone przez sprowadzone i zdziczałe szczury, koty, psy i świnie.

                                     

2. Podział administracyjny

Nowa Kaledonia dzieli się na trzy prowincje:

  • Północną ze stolicą w Koné
  • Wyspy Lojalności ze stolicą w Lifou
  • Południową ze stolicą w Numei

Te zaś podzielone są na 33 gminy.

                                     

3. Historia

Wyspy zostały zasiedlone około 1500 lat p.n.e. Około XI wieku n.e. przybyli tu Polinezyjczycy i wymieszali się z rdzenną ludnością.

Nowa Kaledonia została odkryta przez Europejczyków w 1774 roku; odkrył ją James Cook. Nazwę swą wywodzi od łac. nazwy Szkocji – Caledonia – zgodnie z powszechną niegdyś praktyką nazywania nowo odkrytych terytoriów a także – nowo budowanych osad tak, jak terytoria i miejsca już istniejące. Od 1853 roku stanowiła posiadłość francuską. W latach 1864–1894 istniała tu kolonia karna, gdzie deportowano wielu skazanych komunardów. W czasie II wojny światowej była ważną bazą wojsk alianckich na Pacyfiku. Od 1946 roku uznana za terytorium zamorskie Francji. W latach 80. doszło do licznych zatargów z Francją, spowodowanych dążeniami niepodległościowymi rdzennej ludności. W 1988 roku podpisano porozumienie o odłożeniu na 10 lat kwestii referendum nad przyszłym statusem politycznym terytorium. W 1998 roku Nowa Kaledonia przyjęła status terytorium zamorskiego fr. territoire d’outre mer o specyficznym statusie fr. statut particulier lub statut original pomiędzy "wspólnotą zamorską” podległość Francji, obywatelstwo i paszporty francuskie a niepodległym państwem własny rząd i obywatelstwo, o cechach terytorium stowarzyszonego. Wyspy nie należą do strefy Schengen, ale ich mieszkańcy mają prawo głosowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego.

Nowa Kaledonia jest obecnie w pełni samodzielna administracyjnie, posiada reprezentantów w parlamencie francuskim 2 deputowanych i 2 senatorów. Na mocy porozumienia z 1998 roku pomiędzy 2014 a 2018 rokiem przewidziano przeprowadzenie referendum, w którym mieszkańcy mieli opowiedzieć się za niepodległością Nowej Kaledonii lub pozostawieniem jej pod zależnością Francji. W referendum wyznaczonym na 4 listopada 2018 r. większość mieszkańców Nowej Kaledonii 56.4 % odrzuciła ideę oderwania się od Francji i opowiedziała się za utrzymaniem dotychczasowego statusu terytorium. Za ogłoszeniem niepodległości opowiedziało się 43.6 proc. ludności, głównie autochtonicznej, nie stanowiącej jednak obecnie większości mieszkańców terytorium. Uprawnionych do głosowania było 175 tys. osób. Frekwencja wyniosła aż 80.6 proc., co spowodowało wydłużenie o godzinę czasu otwarcia niektórych komisji referendalnych w stolicy. Zgodnie z postanowieniami umów politycznych z Francją, w ciągu 4 lat możliwa będzie reasumpcja głosowania.



                                     

4. Gospodarka

Na Nowej Kaledonii znajdują się bardzo bogate złoża rud niklu ok. 12% światowego wydobycia – 3. miejsce w świecie i 1/4 światowych zasobów i kobaltu ok. 8% światowego wydobycia – 4. miejsce. Dużym ośrodkiem hutnictwa niklu jest Numea. Eksploatacja surowców mineralnych przyczyniła się jednak do degradacji środowiska w wielu miejscach wyspy. Poza terenami przemysłowymi rozwija się turystyka – ok. 100 tys. turystów rocznie.

                                     

5. Demografia

Terytorium zamieszkiwało około 175 tys. ludzi 1999 r., z czego 41.5% stanowią Kanakowie – rdzenni mieszkańcy wysp. Inni mieszkańcy wysp to Francuzi ok. 33.5% zwani Caldoches w większości urodzeni w Nowej Kaledonii, Polinezyjczycy ok. 10.5% – mieszkańcy wyspy Ouvea, emigranci z wysp Futuna, Tahiti oraz Uvea. Pozostałe 7.5% stanowią mniejsze grupy – Ni-Vanuatu, Japończycy, Włosi, Anglicy, Australijczycy, Arabowie i inni.

                                     

6. Religia

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center:

  • Katolicyzm: 50.8% zobacz: Metropolia Nouméa
  • Brak religii: 10.4%
  • Inne religie: 0.8%.
  • Inni chrześcijanie: 2.0% gł. Świadkowie Jehowy i mormoni zobacz: Świadkowie Jehowy w Nowej Kaledonii
  • Buddyzm: 0.6%
  • Protestantyzm: 32.4% gł. kościoły ewangeliczne
  • Islam: 2.8%
  • Tradycyjne religie plemienne: 0.2%