Poprzednia

ⓘ Traktat o formach i przepisach turniejowych




Traktat o formach i przepisach turniejowych
                                     

ⓘ Traktat o formach i przepisach turniejowych

Traktat o formach i przepisach turniejowych – francuskojęzyczny rękopis iluminowany autorstwa René dAnjou, księcia Andegawenii i Lotaryngii, hrabiego Prowansji, zwany również Księgą turniejową. Rękopis należy do kolekcji księżnej Izabeli Czartoryskiej i był wykonany dla Jeana d’Armagnac, księcia Nemours.

Rękopis iluminowany znajdujący się w kolekcji Biblioteki Książąt Czartoryskich jest jedną z pięciu replik warsztatowych egzemplarza wzorcowego powstałego w 1460 roku ilustrowanego przez nadwornego malarza René dAnjou, Flamanda Barthélemy’ego d’Eyck. Oryginalny rękopis znajduje się w Bibliotece Narodowej Francji Fr.2695. Replika za zbiorów czartoryskich mogła powstać za sprawą Mistrza Coeur d’amour épris autora innego iluminowanego rękopisu, romansu alegorycznego Livre du Coeur d’amour épris.

                                     

1. Opis rękopisu

Traktat opisuje reguły, zwyczaje i akcesoria turniejowe oraz zasady zbiorowej walki konnej obowiązujące w krajach o najdłuższej tradycji gier rycerskich: Francji, Flandrii, Brabancji i Nadrenii. Był on dedykowany bratu René Karolowi Walezjuszowi, hrabiemu Maine. Rękopis składa się z cyklu dwudziestu sześciu dużych ilustracji przedstawiających przebieg fikcyjnego turnieju rycerskiego rozegranego pomiędzy książętami Burbon i Bretanii. Rysunki zostały wykonane czarnym i brunatnym atramentem, podmalowane akwarelą i gwaszem o pastelowym kolorycie. Dominują w nim odcienie różu w tonacji malinowej, błękity, gama brązów i szarości, ciepła zieleń oraz mocniejsze akcenty cynobru. Rękopis krakowski wyróżnia się spośród pozostałych czterech replik głębią przestrzeni oraz dodatkowymi rozległymi pejzażami malowanymi szkicowo w tle ukazanych scen.

Rękopis został napisany w języku francuskim, piętnastowieczną kursywą w jednej kolumnie na pergaminie. Ma pięćdziesiąt pięć kart, zawiera szesnaście rysunków całostronicowych i dziesięć dwustronicowych. W 1970 roku Stanisław Wilczek wykonał dla rękopisu oprawę.

                                     

2. Opis karty XXXVIII–XXXIX

Całostronicowa miniatura przedstawia jeden z ważniejszych momentów podczas turnieju rycerskiego – składanie przyrzeczenia przez rycerstwo. Przy szrankach umieszczone zostały loże dla wysoko urodzonych. Z lewej strony znajduje się loża obita niebieskim suknem i ozdobiona herbami, w której zasiadają sędziowie jednakowo odziani w malinoworóżowe houppelande i kapelusze typu chaperon. Wśród nich znajduje się również herold organizatora turnieju. W sąsiedniej, jasnoróżowej loży artysta przedstawił modnie ubrane damy w wysokich czepcach, z biżuterią ozdabiającą dekolty. U spodu lóż, w szrankach widoczny jest orszak rycerzy bretońskich, którzy złożywszy przyrzeczenie gotują się do opuszczenia placu. Z prawej strony nadjeżdża kawalkada rycerzy księcia de Burbon, o czym świadczy proporzec z liliami heraldycznymi w kratownicy przepasany czerwonym skosem. Po złożeniu przyrzeczenia przez drugi orszak dojdzie do pojedynku, co ukazane zostało na kolejnej miniaturze.

                                     

3. Proweniencja

Rękopis w XV wieku stanowił własność Jeana d’Armagnac, księcia Nemours. Pod koniec 1500 roku rękopis znajdował się w kolekcji księcia Burbonii, Pierre’a de Beaujeau a następnie przeszedł na własność książąt Conti. Około 1811 roku rękopis został ofiarowany do nowo otwartego Domu Gotyckiego w Puławach przez francuskiego literata, wydawcę i archeologa Marie Charlesa Josepha de Pougenes.

                                     
  • Pułtuski, XI w. Godzinki Agnes de Kicquemberg, 1425 Traktat o formach i przepisach turniejowych 1463 1470 Karta Brewiarza papieża Sykstusa IV ofiarowanego
  • Puławski XVI w. Pontyfikał Erazma Ciołka XVI w. oraz Traktat o formach i przepisach turniejowych autorstwa René d Anjou, modlitewnik koloński z XV w.