Poprzednia

ⓘ Henryk Wernic




Henryk Wernic
                                     

ⓘ Henryk Wernic

Henryk Wernic – polski pedagog, pisarz, tłumacz, autor podręczników szkolnych, poradników dla nauczycieli i książek dla dzieci i młodzieży; przed powstaniem styczniowym zwolennik idei Bronisława Trentowskiego, po upadku powstania – sympatyk pozytywistów warszawskich; popularyzator zagadnień wychowania domowego i kształcenia rzemieślniczego, autor m.in. książek: Przewodnik wychowania, 1868, Nauka o rzeczach, 1874, Praktyczny przewodnik wychowania, 1891.

                                     

1. Życiorys

Urodził się w Warszawie w roku koronacji Mikołaja I na króla Polski 1829 i rok przed wybuchem powstania listopadowego. Miał brata Adolfa. Przed powstaniem styczniowym rodzina Werniców była zamożna.

Henryk otrzymał staranne wykształcenie domowe, a następnie uczył się samodzielnie oraz ukończył warszawskie gimnazjum. Prawdopodobnie było to Gimnazjum Realne w Warszawie – siedmioklasowa szkoła realna uruchomiona w sierpniu 1841 roku. Zajęcia kursu klasy siódmej dwuletniego miały charakter praktyczny. Akt utworzenia szkoły rozpoczyna wskazanie jego celu, zgodnego z pozytywistyczną zasadą pracy organicznej:

Podjęcie studiów w Warszawie nie było możliwe Szkoła Główna Warszawska powstała dopiero w roku 1862. Od 1851 roku Henryk Wernic był przez kilka lat szkolnym nauczycielem języka polskiego i geografii. Zainteresowała go pedagogika – czytał niemieckie pisma pedagogiczne, zafascynowała go wydana w 1842 roku dwutomowa książka Bronisława Trentowskiego pt. Chowanna, czyli system pedagogiki narodowej, a później pełnił funkcję guwernera w bogatych dworach ziemiańskich. Po upadku powstania przebywał we Francji, w Anglii przez kilka lat był nauczycielem w męskim zakładzie koło Londynu i w Niemczech uczył w Dreźnie polską Polonię, poznawał zagraniczne systemy oświaty i wychowania, studiował fachowe piśmiennictwo. W roku 1868 choroba oczu zmusiła go do powrotu na stałe do Warszawy korzystał ze wsparcia bratowej. Niewidomy pedagog wspominał później:

                                     

2. Dorobek

Uważa się, że dorobek Wernica cechuje eklektyzm – splot kilku teorii pedagogicznych jego epoki, tj.:

– idee zawarte w Chowanna czyli system pedagogiki narodowej… Trentowskiego według WEP – "pedagogika romantyczna” – poglądy Johanna Herbarta które propagowali znajomi pedagodzy z Drezna, dotyczące podstawowych idei pedagogiki, jej celów i środków – utylitarne tendencje pozytywistów warszawskich, z którymi współdziałał po powrocie do Warszawy

W publikacjach poruszał przede wszystkim problemy wychowania dzieci w rodzinie w mniejszym zakresie – w szkole. Podkreślał znaczenie rodzinnych więzi emocjonalnych podobne opinie wyrażała później Maria Ilnicka. Pisał m.in.:

Książki wybór
  • 1891 – Praktyczny przewodnik wychowania, Warszawa
  • 1902 – Wychowanie dzieci wyłącznie do lat sześciu, Warszawa
  • 1895 – Myśli o wychowaniu i nauczaniu, Warszawa Z mojego życia
  • 1868 – Przewodnik wychowania, Warszawa rozpoczęta w Dreźnie
Broszury wybór
  • 1898 – Znakomici rzemieślnicy i przemysłowcy
  • 1898 – Co i jak robią rzemieślnicy. Opis rzemiosł dla młodzieży tudzież przewodnik przy wyborze powołania
Artykuły wybór
  • 1885 – Czy i jak karać należy małe dzieci, "Przegląd Pedagogiczny”, nr 22
  • 1882 – Osobistość nauczyciela, "Przegląd Pedagogiczny”, Vol. 1, p. 10–14
  • 1890 – Próżność, "Przegląd Pedagogiczny” no. 9
  • 1894 – Otwartość w wychowaniu, "Przegląd Pedagogiczny”
  • 1885 – Kształcąc młodzież żeńską nie lekceważmy praw higienicznych, "Przegląd Pedagogiczny”, no. 14
  • 1888 – Kilka słów o wychowaniu moralnie zaniedbanych dzieci, "Przegląd Pedagogiczny”, no. 4–5
  • 1873 – Froebel i ogródki dziecinne, "Opiekun Domowy”, no. 36, s. 37
  • 1889 – Przesada w pochwałach i nagradzaniu, "Przegląd Pedagogiczny”, no. 5
  • 1887 – O kształceniu charakteru, "Przegląd Pedagogiczny”, no. 19–23
  • 1873 – Jak się mają zachować starsi wobec zabaw dzieci, "Opiekun Domowy”, no. 19, s. 143
  • 1887 – Kilka myśli o wychowaniu fizycznym, "Przegląd Pedagogiczny”, no. 17
  • 1873 – Gawędy o wychowaniu, "Opiekun Domowy”, no. 8, s. 69
  • 1886 – Jak należy postępować z chorym dzieckiem, "Przegląd Pedagogiczny”, no. 2
Inne

Dorobek H. Wernica zawiera niemal całkowicie zapomnianą beletrystykę dla dzieci i młodzieży pozycje autorskie i adaptacje opowiadań, nowel i powieści z literatury angielskiej. Pisał też poradniki, podręczniki do nauki języka polskiego, arytmetyki i historii; opracowywał przekłady dzieł angielskich i niemieckich z takich dziedzin jak fizjologia, higieny, logika, psychologia, astronomia, geologia.

Analizował prace Karola Darwina – "O wyrazie uczuć u człowieka i zwierząt” i "Szkic biograficzny o dziecku” ang. A biographical sketch of an infant, 1877 oraz niemieckie "szkice biograficzne” z lat 70. XIX w. Dostrzeżone prawidłowości rozwoju dziecka od urodzenia do 2–3 roku życia opisał w pracy p.t. Biografia dziecka "Ateneum” 1879, s. 484–511, która bywa uznawana za "bodaj pierwszą polską syntezę psychologii rozwoju małego dziecka, adresowaną do rodziców”.

                                     

3. Upamiętnienie

Henryk Wernic jest wymieniany w pracach na temat historii polskiej pedagogiki obok Piotra Chmielowskiego, Bolesława Prusa, Aleksandra Świętochowskiego, Anieli Szycówny. Współcześnie jego dorobek popularyzuje Danuta Mucha z Uniwersytetu Opolskiego oraz Krzysztof Jakubiak z Uniwersytetu Gdańskiego.