Poprzednia

ⓘ Daniel Curz




Daniel Curz
                                     

ⓘ Daniel Curz

Daniel Curz vel Kurz – alzacki tancerz, baletmistrz, choreograf i nauczyciel tańca od 1776 związany z Polską. Jeden z "ojców polskiego baletu”. W latach 1777-1782 był w Warszawie członkiem francuskiej loży wolnomularskiej Doskonałego Milczenia w stopniu mistrza obrzędów.

Notowany był także jako: Courti, Courtz, Courz, Curs, Curtz, Kurc, Kurtz, Kurzi oraz pod imieniem Daniele. Zachowany wizerunek jego odręcznego podpisu z 1783 wskazuje jednak, że sam używał wersji nazwiska Curz.

                                     

1. Pochodzenie

Jego rodzina pochodziła z Alzacji, dlatego jako Alzatczyk przez jednych uważany był za Francuza, a przez innych za Niemca. Jego ojciec Andreas Andrea Curz vel Kurz 1714-po 1774 żył i pracował przez jakiś czas w Wenecji jako skrzypek Bazyliki św. Marka i Teatro San Samuele, gdzie zaprzyjaźnił się z Giacomo Casanovą, który wspomina go w swoich pamiętnikach. W latach 1753-1774 był on wirtuozem orkiestry książęcej pod dyrekcją Niccolò Jommellego w Hoftheater w Stuttgarcie i w Hofschloßtheater w Ludwigsburgu. Jego córką i siostrą Daniela była Caterina Curz vel Kurz, w młodości jedna z metres księcia wirtemberskiego Karola Eugeniusza, a później ceniona primabalerina czołowych scen włoskich. Oboje urodzili się jeszcze w Wenecji, ale wychowywali się już po przeniesieniu rodziny do Stuttgartu, gdzie uczyli się tańca u świetnych pedagogów w książęcej szkole baletowej.

                                     

2.1. Kariera artystyczna Edukacja

Jako chłopiec praktykował w przedstawieniach legendarnego baletmistrza i reformatora teatru baletowego Jeana-Georges’a Noverre’a, który w latach 1760-1767 uczynił ze Stuttgartu najważniejszy ośrodek baletowy Europy. Potem uczył się jeszcze w paryskiej Académie de Danse, a jak twierdził później w swoim życiorysie "po ukończeniu edukacji w Akademii Paryskiej Tańca udał się do Londynu, gdzie jako tanecznik w Teatrze Królewskim był umieszczony”.

                                     

2.2. Kariera artystyczna Pierwsze lata na scenie

Jak większość tancerzy baletowych tamtych czasów, również on wędrował po Europie zdobywając nowe doświadczenia artystyczne i awansując, poszukując lepszych warunków pracy i swojego trwałego miejsca egzystencji. Był kolejno figurantem czyli tancerzem zespołowym w zespole baletmistrza Vincenzo Campioniego w King’s Theatre w Londynie 1769/1770, w zespole Louis-Aimé Dauvigny’ego w Hofschloßtheater w Ludwigsburgu 1770/1771 oraz w Teatro San Benedetto w Wenecji, gdzie pracował pod kierunkiem innego sławnego choreografa i reformatora baletu swojej epoki, Gasparo Angioliniego 1772/1773. Później został jednym z czołowych solistów zespołu Angioliniego w wiedeńskim Burgtheater 1774-1776.

                                     

2.3. Kariera artystyczna Przyjazd do Warszawy

W połowie 1776 sprowadzono go z Wiednia do Warszawy wraz kilkoma innymi tancerzami. Byli także wśród nich: primabalerina Anna Maria Riva, zwana panią Valentin, z mężem Valentinem Rivą, Leopold Frühmann z żoną Anną Marią oraz Antonio Viganò, których doangażowano dla wzmocnienia zespołu baletowego ówczesnej antrepryzy książąt Sułkowskich. Curz zajął u nas pozycję jednego z pierwszych tancerzy, którą utrzymywał w latach 1776-1778. Występował wtedy na scenie w Pałacu Radziwiłłowskim m.in. w rolach Kreona w Medei i Jazonie i Raymonda de Mayenne w Adèle de Ponthieu - oba balety według Noverre’a 1777. Zadebiutował też u nas jako choreograf.

                                     

2.4. Kariera artystyczna Ponownie za granicą

Następnie tańczył kolejno: w Kärntnerthortheater w Wiedniu 1778/1779, jako pierwszy tancerz i choreograf w Teatro Civico w Alessandrii pod kierownictwem baletmistrza Sébastiena Galleta 1779 oraz ponownie w Teatro San Benedetto w Wenecji, tym razem w zespole Domenico Ricciardiego 1779/1780.

                                     

2.5. Kariera artystyczna Powrót do Polski

Od 1780 znów pracował w Warszawie jako pierwszy tancerz "serio” i "baletmistrz Jego Królewskiej Mości”. Odtąd pozostał już w Polsce na stałe. W latach 1780-1785 kierował niewielkim zespołem występującym na scenie Teatru na placu Krasińskich i szkołą tańca. Z kolei w latach 1786-1795 początkowo wspólnie z francuskim baletmistrzem François Gabrielem Le Doux prowadził zespół Tancerzy Narodowy Jego Królewskiej Mości Stanisława Augusta. Jak twierdził po latach: "wezwany od Jego Królewskiej Mci polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego przez JW Moszyńskiego, stolnika koronnego, udał się do Warszawy, gdzie w 1780 roku przyjął służbę u Króla JMci jako dyrektor i kompozytor baletów w Królewskim Teatrze i tam uformował Akademię Tańców do 60 osób, w której służbie zostawał ciągle do roku 1795, nagradzany wielokrotnie od Króla Jmci i prawie za każdym baletem nowo skomponowanym”. Na scenie warszawskiej był w tych latach twórcą choreografii pond stu rozmaitych baletów z akcją, divertissement oraz rozmaitych tańców w przedstawieniach operowych i komediowych. Jego wielki wkład w zakorzenienie sztuki baletowej w kulturze naszego kraju spowodował, że z perspektywy czasu uznawany jest obecnie - wraz z François Gabrielem Le Doux - za jednego z "ojców polskiego baletu”. Notowany był także w epizodycznych rolach aktorskich dwóch przedstawień komediowych prezentowanych w letniej rezydencji królewskiej w Łazienkach.



                                     

3. Ważniejsze kreacje

  • 1780: Książę Gwezjusz – Le Congiure del Duca di Guisa Spiski księcia Gwezjusza, muzyka i choreografia Domenico Ricciardi, Teatro San Benedetto, Wenecja
  • 1783: Pas de quatre węgierski – Przypadki karczemne, muzyka N.N., choreografia Daniel Curz, Teatr na placu Krasińskich, Warszawa
  • 1789: Kacyk Kaban – Kapitan Sander na wyspie Karolinie, muz. Vittorio Trento, choreografia Domenico Riccardi, Tancerze Narodowi Jego Królewskiej Mości – Teatr na placu Krasińskich, Warszawa
  • 1773: tańce – Scene episodiche Sceny epizodyczne, muzyka i choreografia Gasparo Angiolini, Teatro San Benedetto, Wenecja
  • 1772: tańce – Larte vinta dalla natura Sztuka zwyciężona przez naturę, muzyka i choreografia Gasparo Angiolini, Teatro San Benedetto, Wenecja
  • 1775: rola nieustalona – Der Wahrsager auf dem Dorfe Wróżbita na wsi, muzyka Franz Aspelmayr, choreografia Gasparo Angiolini, Burgtheater, Wiedeń
  • 1773: Oroasso – Semiramide Semiramida, muzyka N.N., choreografia Gasparo Angiolini, Teatro San Benedetto, Wenecja
  • 1779: tańce – La giardiniera fortunata Szczęśliwa ogrodniczka, muzyka i choreografia Domenico Ricciardi, Teatro San Benedetto, Wenecja
  • 1777: Kreon – Medea i Jazon, muzyka Jean-Joseph Rodolphe, choreografia Leopold Frühmann wg Jeana-Georges’a Noverre’a, Teatr w Pałacu Radziwiłłowskim, Warszawa
  • 1777: solista – Nimfy, muzyka Joseph Starzer?, choreografia Daniel Curz wg Gasparo Angioliniego, Teatr w Pałacu Radziwiłłowskim, Warszawa
  • 1778: Don Juan – Don Juan, czyli Bankiet Piotra, muzyka Antoni Hart, choreografia Francesco Caselli według Gasparo Angioliniego, Teatr w Pałacu Radziwiłłowskim, Warszawa
  • 1787: solista – Pas de quatre węgierski, muzyka N.N., choreografia Franz Schlanzowski, Tancerze Narodowi Jego Królewskiej Mości – Teatr na placu Krasińskich, Warszawa
  • 1774: rola nieustalona – Der Waise aus China Mędrzec z Chin, muzyka i choreografia Gasparo Angiolini, Burgtheater, Wiedeń
  • 1779: Romulus – Il ratto delle sabine Porwanie Sabinek, muzyka Felice Alessandri, choreografia Sébastien Gallet, Teatro Civico, Alessandria
  • 1777: Raymond de Mayenne – Adèle de Ponthieu, muzyka Joseph Starzer, choreografia Daniel Curz wg Jeana-Georges’a Noverre’a, Teatr w Pałacu Radziwiłłowskim, Warszawa
  • 1780: tańce – Festa da ballo Zabawa taneczna, muzyka i choreografia Domenico Ricciardi, Teatro San Benedetto, Wenecja
  • 1773: Sanfranco, pułkownik regimentu i Młody Oficer – Il disertore francese Dezerter francuski, muzyka N.N., choreografia Gasparo Angiolini, Teatro San Benedetto, Wenecja
  • 1779: Książę Lancaster – Il conte dEssex Hrabia Essex, muzyka i choreografia Domenico Ricciardi, Teatro San Benedetto, Wenecja
  • 1773: rola nieustalona – Il re alla caccia Król na polowaniu, muzyka i choreografia Gasparo Angiolini, Teatro San Benedetto, Wenecja
  • 1772: rola nieustalona – La partenza di Enea, ossia Didone abbandonata Odjazd Eneasza, czyli Dydo opuszczona, muzyka i choreografia Gasparo Angiolini, Teatro San Benedetto, Wenecja


                                     

4.1. Ważniejsze prace choreograficzne Teatr w Pałacu Radziwiłłowskim

  • 1777: Nimfy wg Gasparo Angioliniego muz. Joseph Starzer?
  • 1777: Winobrańcy muz. N.N.
  • 1777: Adèle de Ponthieu wg Jeana-Georges’a Noverre’a muz. Joseph Starzer
  • 1777: Górale muz. N.N.
                                     

4.2. Ważniejsze prace choreograficzne Teatr na placu Krasińskich

  • 1781: Francuz w Londynie muz. N.N.
  • 1784: Kozaki, czyli Zezwolenie wymuszone muz. Antoni Hart
  • 1780: Horacjusze i Kuracjusze wg Jeana-Georges’a Noverre’a muz. Joseph Starzer
  • 1784: Pigmalion, czyli Posąg ożywiony wg Jeana-Georges’a Noverre’a muz. Joseph Starzer?
  • 1783: Szczęśliwe rozbicie okrętu wg Jeana-Georges’a Noverre’a muz. Antoni Hart
  • 1783: Rekrut z musu muz. N.N.
  • 1783: Apollo i Dafne, czyli Zwycięstwo miłości muz. N.N.
  • 1783: Powrót Ulissesa do Itaki muz. N.N.
  • 1784: Zbieg wg Jeana Daubervala muz. Pierre-Alexandre Monsigny?
  • 1783: Zazdrość w seraju wg Jeana-Georges’a Noverre’a muz. Joseph Starzer?
  • 1785: Amynt i Sylwia muz. N.N.
  • 1784: Karnawał w Wenecji muz. N.N.
  • 1781: Dydona opuszczona wg Gasparo Angioliniego muz. Gasparo Angiolini?
  • 1783: Mąż oszukany, czyli Wesele wiejskie muz. N.N.
  • 1784: Don Juan, czyli Bankiet Piotra wg Gasparo Angioliniego muz. Antoni Hart
  • 1785: Zawiść zgromiona muz. Pietro Persichini
                                     

4.3. Ważniejsze prace choreograficzne Tancerze Narodowi Jego Królewskiej Mości

  • 1786: Zemsta Gracjów, czyli Miłość w klatce wg Jeana-Georges’a Noverre’a? muz. N.N.
  • 1792: Johanka i Bernardon muz. Domenico Cimarosa
  • 1786: Acys i Galatea wg Jeana-Georges’a Noverre’a muz. Franz Aspelmayer?
  • 1786: Polowanie Henryka IV wg Gasparo Angioliniego muz. Gasparo Angiolini?
  • 1787: Henryk II, król angielski i Rozymonda muz. Giuseppe Antonio Capuzzi
  • 1794: Werbunek muz. Jan Stefani
  • 1790: Król pasterzem muz. N.N.
  • 1790: Scena baletowa w operze Pirro muz. Giovanni Paisiello
  • 1787: Kora i Alonzo, czyli Dziewice słońca muz. Giuseppe Antonio Capuzzi
  • 1788: Krakowiacy i Kozacy muz. Antoni Hart?
  • 1790: Armida i Rajnold wg Jeana-Georges’a Noverre’a muz. Antoni Hart i Jan Stefani
  • 1793: Król Teodor w Wenecji muz. Giovanni Paisiello
  • 1786: Wesele Figara, czyli Dzień swywoli muz. Antoni Hart
  • 1793: Hylas i Amarylis, czyli Kochankowie wierni muz. N.N.
  • 1787: Powrót Telemaka na wyspę Salantę muz. Antoni Hart
  • 1789: Kleopatra wg Gasparo Angioliniego? muz. Antoni Hart
  • 1791: Wenus i Adonis wg Jeana-Georges’a Noverre’a muz. Antoni Hart
  • 1794: Ojciec oszukany przez synów muz. N.N.
  • 1788: Małżeństwa Samnitów muz. Antoni Hart
  • 1792: Ariadna opuszczona na wyspie Naxos, czyli Bachus i Ariadna wg Gasparo Angioliniego muz. Antoni Hart
  • 1789: Winnica miłości muz. Jan Stefani
  • 1790: Mieszkańcy wyspy Kamkatal wg Maximiliena Gardela? muz. Antoni Hart?


                                     

4.4. Ważniejsze prace choreograficzne Teatr we Lwowie

  • 1796: Henryk II, król angielski i Rozymonda muz. Giuseppe Antonio Capuzzi?
  • 1795: Scena baletowa w operze Axur, król Ormuz muz. Antonio Salieri
  • 1796: Kozaki, czyli Zezwolenie wymuszone muz. Antoni Hart?
  • 1796: Kapitan Sander na wyspie Karolinie wg Domenico Riccardiego muz. Vittorio Trento?
  • 1796: Winnica miłości muz. Jan Stefani?
  • 1796: Sierota hiszpańska, czyli Opiekun oszukany wg Charles’a Le Picqa muz. Vincente Martin y Soler?
                                     

5. Życie prywatne

Daniel Curz był trzykrotnie żonaty. W 1776 przyjechał do Polski z nieznaną bliżej żoną Cecilią, która w osiemnastym roku życia zmarła w Warszawie 20 września 1777. Krótko potem związał się z Anną Smalską Anetką Szmalską, znaną prostytutką, a w latach 1774-1778 także figurantką tancerką zespołową teatru warszawskiego, z którą 6 lipca 1778 jako jej mąż chrzcił syna Piotra Pawła. Nie ma jednak pewności czy faktycznie był ojcem tego dziecka, bo Smalska słynęła z rozwiązłego trybu życia. Chrzest tego dziecka stał się zarazem swoistą uroczystością środowiskową, bowiem uczestniczyli w nim znani ówcześni artyści naszego baletu jako chrzestni: pierwsi tancerze Franz Schlanzowski Franciszek Szlancowski z Anną Marią Rivą, zw. Valentin, a jako asystenci: soliści Leopold Frühmann z Evą Schinagel późniejszą kolejną żoną Curza oraz figuranci Jan Szymon Czyżewski z Anną Marią Frühmann. Nie znamy niestety dalszych losów jego drugiej żony ani jej dziecka. Jego trzecią żoną, z którą założył rodzinę i przeżył wspólnie wiele lat, była wspomniana już Eva Schinagel, pierwsza tancerka demi-caractère teatru warszawskiego w latach 1774-1785. Mieli pięcioro dzieci: Józefa, Mariannę, Marię, Ludwikę i Magdalenę, odnotowanych w latach 1817 i 1822 wraz z ich matką Evą z Schinagelów w trzech kolejnych Opisach formularnych Daniela Kurtza, nauczyciela tańców w Gimnazjum Podolskim Winnickim jako jego rodzina z Żytomierza.

                                     

6. Na Kresach Wschodnich

Podczas insurekcji kościuszkowskiej "służył jako kapitan i był w nieszczęśliwej batalii zdobycia Pragi”. Po upadku powstania i utracie przez Polskę niepodległości wyjechał z rodziną i kilkorgiem tancerzy najpierw do Grodna, w nadziei na wsparcie internowanego tam króla Stanisława Augusta, a potem dalej do austriackiego już wtedy Lwowa, gdzie w latach 1795-1797 notowany odtąd z niemiecka jako Kurtz był baletmistrzem ośmioosobowej grupy dawnych warszawskich tancerzy przy tamtejszych antrepryzach teatralnych Franza Heinricha Bulli i Wojciecha Bogusławskiego. Zrealizował tam skromniejsze wersje kilku baletów z dawnego warszawskiego repertuaru Tancerzy Narodowych Jego Królewskiej Mości, jednak ich praca nie zyskała już większego uznania. Na domiar złego 1 stycznia 1797 zmarł nagle znakomity tancerz Michał Rymiński, który podobnie jak wcześniej w Warszawie był teraz ozdobą lwowskiej sceny, zaś Bogusławski pozostawał w nieustannym konflikcie z Bullą i obaj antreprenerzy borykali się z kłopotami finansowymi. Wszystko to spowodowało, że trupa baletowa straciła podstawy egzystencji i uległa rozproszeniu.

Po zakończeniu kariery baletmistrzowskiej i choreograficznej pozostał jednak we Lwowie, gdzie udzielał lekcji tańca w domach prywatnych i na pensjach, a także organizował bale młodzieżowe. W latach 1804-1805 dojeżdżał również do Beńkowej Wiszni, by w dworze rodzinnym hrabiego Jacka i Marianny Fredrów uczyć tańca ich dzieci, w tym także młodego Aleksandra Fredrę, który pozostawał jego uczniem także w latach 1806-1809, po przeprowadzce Fredrów do Lwowa.

W 1809 przeniósł się z rodziną na ziemie zaboru rosyjskiego, sprowadzony tam przez marszałka szlachty podolskiej, generała Józefa Dziekońskiego, by uczył tańca jego dzieci w rezydencji w Morachwie Murafie niedaleko Winnicy. "I odtąd zamieszkawszy w kraju Jego Imp. Mości Wszech Rusi, wykonawszy przysięgę w guberskim mieście guberni wołyńskiej Żytomierzu na wierność i poddaństwo, zatrudniał się prywatnymi naukami tańców dzieci obywatelskich i w pensjach obojej płci aż do wstąpienia w stan nauczycielski Gimnazjum Podolskiego”. Od 1815 był już bowiem etatowym nauczycielem tańca tancmistrzem tego gimnazjum w Winnicy, gdzie notowano go jeszcze 1 czerwca 1822. Jego uczniami byli tam m.in. znani później literaci: Seweryn Goszczyński, Aleksander Jełowicki i Franciszek Kowalski, a także historyk Mikołaj Malinowski. Uczył też tańca w słynnej szkole karmelitańskiej w Berdyczowie.

We wspomnianych Opisach formularnych Daniela Kurtza, nauczyciela tańców w Gimnazjum Podolskim Winnickim z tamtych lat znajdujemy także informacje o jego żonie i dzieciach w pobliskim Żytomierzu, skąd dojeżdżał wtedy do pracy. I tam najpewniej zakończył życie jako emeryt.

                                     
  • król Koryntu, ojciec Kreuzy Angiolo Vestris Marc - Antoine Missoly Daniel Curz Opiekunka dzieci i powiernica Medei Marguerite - Louise Sauveur - Noverre
  • 13 października 2018 02: 00 CEST Grenada 0: 2 0: 1 Kuba Stadion Narodowy, Saint George s Raport 21 Paradela 65 Santa Curz Sędzia: Juan Calderón

Użytkownicy również szukali:

...
...
...