Poprzednia

ⓘ Monety próbne niklowe (seria monet)




                                     

ⓘ Monety próbne niklowe (seria monet)

Monety próbne niklowe – seria monet próbnych w niklu, emitowana przez Narodowy Bank Polski, bita przez Mennicę Państwową w Warszawie. Nie jest serią tematyczną. Główny jej celem było udokumentowanie polskiego dorobku menniczego. Seria w wariancie podstawowym liczy 389 pozycji, w nominałach od 1 grosza do 300 000 złotych.

                                     

1. Rys historyczny

Na początku lat 60. XX wieku, z inicjatywy Komisji Numizmatycznej Polskiego Towarzystwa Archeologicznego, Narodowy Bank Polski podjął decyzję o biciu w wariancie próbnym, w niklu, w nakładzie 500 sztuk, każdej monety wprowadzanej do obiegu, powszechnego lub kolekcjonerskiego, wraz z projektami, które do produkcji ostatecznie nie zostały skierowane. Dwieście pięćdziesiąt sztuk przeznaczono dla numizmatyków wybranych przez Komisję Numizmatyczną, druga połowa była przez bank rozdzielana wśród muzeów, galerii i innych instytucji oraz pracowników.

Decyzja NBP o jednakowym, 500-sztukowym nakładzie każdej z monet serii nie była przez Mennicę Państwową jednak ściśle przestrzegana. W końcu drugiego dziesięciolecia XXI w. w czasie kwerendy przeprowadzonej w Gabinecie Numizmatycznym Mennicy Polskiej natrafiono na księgę inwentarzową, w której na przestrzeni lat zapisywano wszystkie dane dotyczące produkcji monet próbnych, w tym niklowych. Okazało się, że nakłady wielu pozycji przekraczały założone przez NBP 500 sztuk, w skrajnym przypadku osiągając 2000 egzemplarzy jednej monety niklowej.

Część serii jaką stanowiły monety niklowe okresu PRL wybijano w latach 1964–1991.

                                     

2. Charakterystyka

Na wszystkich monetach niklowych serii w wariancie podstawowym, poza jedną, umieszczono wypukły napis "PRÓBA”. Wyjątek stanowiła niklowa wersja 50-groszówki z 1957 r., w przypadku której napis ten dobijano po zakończeniu produkcji, a więc jest wklęsły.

Wstecznie wybito wersje niklowe monet będących już w obiegu, np. tych z rokiem 1949. W przypadku monet powszechnego obiegu ich wersję niklową wybijano tylko dla jednego rocznika. Nie zawsze był to pierwszy rok emisji.

Nową próbę niklową wybijano również dla monety będącej już wcześniej obiegu, np. 1 złoty wzór 1957, gdy zmianie ulegał jedynie rysunek orła lub, gdy z powodu inflacji, zmniejszano średnicę nominału.

Wersje próbne w niklu tworzono tylko dla monet produkowanych przez Mennicę Państwową. Z tego powodu monety bite zagranicą:

  • złota moneta kolekcjonerska Solidarność 1980–1990, o masie 31.1 g, średnicy 39 mm i nominale 200 000 złotych z roku 1990,
  • monety kolekcjonerskie: 100, 200, 1000, 2000, 10 000 złotych, z Janem Pawłem II, z roku 1982, na bicie których zgodę otrzymała jedna z mennic szwajcarskich,
  • kolekcjonerskie monety tryptykowe z 1990 r., z Tadeuszem Kościuszką, Fryderykiem Chopinem i Józefem Piłsudskim, o nominałach 100 000, 200 000, 500 000, 1 000 000, w srebrze lub złocie, wybite przez firmę zagraniczną i ostatecznie wprowadzone do obiegu przez NBP,
  • srebrna moneta okolicznościowa Solidarność 1980–1990 o masie 31.1 g, średnicy 39 mm i nominale 100 000 złotych z roku 1990,

nie mają swoich odpowiedników w niklu.

Warunek bicia przez Mennicę Państwową był przestrzegany również w przypadku monet powszechnego obiegu. Dla 2- i 5-złotówek wzoru 1975 bitych do 1978 r. w mennicy w Leningradzie, wersje niklowe powstały dopiero z datą 1979, tj. po przeniesieniu produkcji do Warszawy.

Według Narodowego Banku Polskiego seria została zakończona próbami niklowymi dziewięciu podenominacyjnych monet powszechnego obiegu:

  • 1, 2, 5, 10, 20, 50 groszy i 1 złoty z datą 1990 oraz
  • 2 i 5 złotych z wybitym rokiem 1994.

Na rynku kolekcjonerskim pojawiają się czasami odmiany prób niklowych spoza wariantu podstawowego serii, jednak nie ma ostatecznej pewności co do okoliczności ich powstania.

Trzy złote monety kolekcjonerskie o nominale 200 000 złotych z Janem Pawłem II na rewersie, każda o średnicy 70 mm, mimo ich bicia przez Mennicę Państwową w latach 1987–1989, nie mają swoich odpowiedników w niklu. W końcu drugiego dziesięciolecia XXI w. znanych jest również 14 monet próbnych technologicznych bitych przez Mennicę Państwową, których nie włączono do serii niklowej, mimo przyjętego w latach 60-tych XX w. założenia o dokumentowaniu w ten sposób całego polskiego dorobku menniczego.

Z całej serii 389 monet tylko 59, w tym:

  • złotówki – 4,
  • 50-groszówki – 3,
  • 100-złotówki – 6,
  • 2000 złotych – 1,
  • 200-złotówki – 1,
  • 5-złotówki – 4,
  • 10-złotówki – 21,
  • 20-złotówki – 15,
  • 50-złotówki – 2,
  • 500-złotówki – 2,

nie mają swoich odpowiedników w monetach:

  • kolekcjonerskich, ani też
  • okolicznościowych,
  • próbnych kolekcjonerskich.
  • obiegowych,

Kolejnych 9, w tym:

  • 10-złotówki – 2,
  • 100-złotówki – 6,
  • 20-złotówka – 1,

różni się od swoich pierwowzorów jedynie awersem – odmiennym rysunkiem lub innym rokiem umieszczonym na monecie.

                                     

3. Lista monet próbnych niklowych

5 złotych

1 – we wcześniejszych pracach autorstwo rewersu tej monety przypisywano Józefowi Gosławskiemu

10 złotych

2 – we wcześniejszych pracach jako autorka projektu podawana była Anna Jarnuszkiewicz

Użytkownicy również szukali:

co oznacza próba na monecie, monety prl cennik, monety próbne 2 rp,

...
...
...