Poprzednia

ⓘ Bóstwa solarne




Bóstwa solarne
                                     

ⓘ Bóstwa solarne

Bóstwa solarne – typ bóstwa uranicznego będącego personifikacją Słońca jako całości lub jego stanów.

Bóstwa solarne:

  • babiloński Szamasz
  • bałtycka Saule
  • aztecki Nanautzin
  • celtycki Lugh
  • egipski Re Ra lub Amon-Re Amon-Ra, Aton
  • syryjski Jarhibol i Malakbel
  • arabska Hunam
  • inkaski Inti
  • grecki Apollo i Helios
  • indoirański Mitra
  • indyjski Surja i Sawitri
  • japońska Amaterasu
  • rzymski Sol
  • słowiański Dażbóg
  • skandynawska Sol

Zwykle bóstwa solarne zajmują w panteonie główne miejsce, często są to jednocześnie bogowie wszechwiedzy, sprawiedliwości, zdrowia.

Czasem wyróżnia się bogów ze względu na "stan” słońca, np.:

  • Atum – egipski bóg uosabiający m.in. zachodzące słońce
  • Re – egipski bóg uosabiający m.in. słońce dzienne
  • Horus – egipski bóg uosabiający m.in. wschodzące słońce

lub jego wpływ na przyrodę:

  • Szamasz – babilońsko-asyryjski bóg uosabiający dobroczynne Słońce
  • Nergal – babilońsko-asyryjski bóg uosabiający niszczące Słońce.

Bywa, że bóstwo łączy oba powyższe aspekty – takie zjawisko obserwujemy w przypadku postaci Apolla. Zwykle jednak bóstwom solarnym przypisuje się dobry charakter.

Kult solarny był szczególnie powszechny w starożytnym Egipcie i na Bliskim Wschodzie, wśród wielkich cywilizacji Azji oraz w Cesarstwie Rzymskim i zdarzało się, iż zdobywał tam dominującą pozycję. Jednakże zwłaszcza w porównaniu z kultem lunarnym, solarny nie jest zbyt powszechny – jego obecność w Afryce, Australii, Melanezji, Polinezji i Mikronezji bardzo nietrwale się zaznacza, równie słabo rysuje się w obu Amerykach, z wyjątkiem Peru i Meksyku tylko tam powstały autentyczne organizmy polityczne. Wydaje się to podkreślać silny związek kultu solarnego z rozwojem cywilizacji historycznej, pojęcia króla i imperium.

Bóstwa solarne łączyły zwykle w sobie cechy bóstw płodności i wegetacji oraz bóstw stanowiących ład kosmiczny, co prawdopodobnie wynika z faktu, iż kult solarny ściśle łączy się z przejściem do gospodarki rolnej. Zazwyczaj Słońce utożsamiano z pierwiastkiem męskim podczas gdy bóstwa telluryczne łączono na ogół z pierwiastkiem żeńskim.

Częstokroć odwołanie się do bóstwa Słońca stanowiło podstawę legitymizacji władzy ziemskiej władca jako syn Słońca, np.: bogini Amaterasu miała być przodkiem japońskiej rodziny cesarskiej, Inti był przodkiem króla Inków, a egipskich faraonów nazywano synami Re.

Kult solarny czasem stawał się tak silny i popularny, że zaczynał funkcjonować jak religia monoteistyczna. Za Aureliana połączenie kultu Sola i Mitry stało się podstawą nowego kultu Słońca Niezwyciężonego Sol Invictus, który nabrał cech państwowej religii niemalże monoteistycznej. Z kolei reformy Amenofisa IV Echnatona uczyniły Atona jedynym bogiem w Egipcie.

Słońce jako dawca światła często było kojarzone z okiem i widzeniem, a co za tym idzie – bogowie solarni zostali utożsamieni z wszechwiedzą, prawem, a także przysięgą i kontraktem Słońce jako świadek składanej przysięgi i zawieranej umowy. Takie funkcje przypisywano m.in. Heliosowi, Mitrze i Szamaszowi.

Według jednej z teorii, święto Bożego Narodzenia przejęło termin narodzin Mitry – dzień przesilenia zimowego, który na początku naszej ery według kalendarza juliańskiego przypadał 25 grudnia.