Poprzednia

ⓘ Odznaka Nagrody Państwowej




Odznaka Nagrody Państwowej
                                     

ⓘ Odznaka Nagrody Państwowej

Odznaka Nagrody Państwowej – odznaka dla osób nagrodzonych "Państwową nagrodą za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego i sztuki”, nadawana w czasach PRL.

                                     

1. Nagrody Państwowe

30 czerwca 1949 ustanowiono Państwowe Nagrody Naukowe dając wyraz szczególnej opieki państwa nad twórczością naukową, celem uczczenia wybitnych osiągnięć i zasług w dziele rozwoju nauki polskiej, które podzielono na dwa stopnie i wręczano corocznie 22 lipca Święto Odrodzenia Polski. Nagrody przyznawane były za całokształt pracy naukowej, bądź też na najwybitniejsze dzieło wykonane pracę opublikowaną w ciągu trzech lat poprzedzających datę przyznania nagrody, w dziedzinie nauk technicznych, lekarskich, matematycznych, przyrodniczych, rolniczych, humanistycznych, prawno-ekonomicznych i społecznych. Istniała możliwość przyznania nagrody za prace wykonane zespołowo. Przyznawaniem nagród zajmowały się Komisje Państwowych Nagród Naukowych, a zatwierdzał je Komitet Ministrów do Spraw Kultury, który corocznie powoływał trzy pięcioosobowe Komisje Państwowych Nagród Naukowych: dla nauk technicznych; dla nauk lekarskich, matematycznych, przyrodniczych i rolniczych; dla nauk humanistycznych, prawno-ekonomicznych i społecznych.

30 czerwca 1950 ustanowiono Państwowe Nagrody Artystyczne, które również podzielono na trzy stopnie przyznawane w działach: literatury, plastyki, muzyki, teatru, kinematografii i architektury.

10 marca 1951 obie nagrody zostały zlikwidowane, a w ich miejsce ustanowiono Państwowe nagrody za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego i sztuki, a oddzielną uchwałą z tego samego dnia określono skład i sposób działania Komitetu Państwowych Nagród.

Oddzielna uchwała z 15 kwietnia 1953 ustaliła wygląd odznaki i dyplomu, a uchwała z 4 kwietnia 1953 uzupełniła poprzednią uchwałę z 1951 o te ustalenia. Wraz z samą nagrodą pieniężną wręczano dyplom nagrody i odznakę noszoną na lewej piersi, którą podzielono na trzy stopnie:

  • Złota Odznaka dla Odznaczonych Nagrodą Państwową I stopnia,
  • Srebrna Odznaka dla Odznaczonych Nagrodą Państwową II stopnia,
  • Brązowa Odznaka dla Odznaczonych Nagrodą Państwową III stopnia.

11 czerwca 1955 dokonano reformy nagród. Odtąd przyznawane były co dwa lata, a Komitet Nagród Państwowych podzielono na prezydium i dwa podkomitety: Podkomitet Nauki i Postępu Technicznego oraz Podkomitet Literatury i Sztuki podzielony na 6 sekcji: literatura; plastyka; muzyka; teatr; film; architektura. W dziedzinie nauki i postępu technicznego przyznawano nagrody I, II i III stopnia, a w dziedzinie literatury i sztuki przyznawano nagrody II stopnia oraz wyróżnienie. Wysokość nagród ustalono na: 25 tys. zł dla I st., 20 tys. zł dla II st. oraz 10 tys. zł dla III st. oraz wyróżnienia.

Kolejna reforma zlikwidowała oba podkomitety, ustalając skład komitetu na prezydium i trzynaście sekcji 11 sekcji z dziedziny nauki i techniki oraz 2 sekcje z dziedziny kultury i sztuki, a kadencje członków komitetu ustalono na 4 lata. Ustalono nowy podział nagrody na dwa stopnie, przyznawane osobom indywidualnym lub zespołom. Odznaczeni otrzymywali odznakę, dyplom i premię pieniężną.

Szczegółowe wytyczne dotyczące zgłaszania wniosków o przyznanie nagród państwowych w 1964 ustalono 5 lutego tego roku

Uchwała została zmieniona 14 kwietnia 1965: zwiększono liczbę sekcji do 14 12 sekcji z dziedziny nauki i techniki oraz 2 sekcje z dziedziny kultury i sztuki, a także doprecyzowano które instytucje i organizacje mogły wnioskować o nagrody za pośrednictwem organów nadrzędnych.

Szczegółowe wytyczne dotyczące zgłaszania wniosków o przyznanie nagród państwowych w 1966 ustalono 5 lutego 1965. Podobne wytyczne na 1968 ustalono 17 kwietnia 1967.

Reforma z 11 listopada 1975 uchwaliła m.in., że ustaleniem ilości sekcji specjalistycznych zajmowało się Prezydium Komitetu Nagród Państwowych, nagroda w każdym stopniu mogła być przyznana tylko raz, a nagroda zespołowa mogła być przyznana tylko zespołom nie przekraczającym 12 członków

Uchwała z 25 czerwca 1979 dodała nową kategorię nagród specjalnych, przyznawanych za wybitne osiągnięcia związane z rozwojem gospodarki narodowej, które odznaczały się wykorzystaniem najnowszych zdobyczy nauki, techniki i metod organizacji oraz uzyskały wybitnie pozytywną ocenę społeczną. Laureatom również wręczano dyplom, odznakę i premię pieniężną.

W 1982 nagrody nie zostały przyznane, a wnioski przeniesiono na rok 1984. Niewielkie zmiany zostały wprowadzone uchwałą z 12 grudnia 1983, m.in. ustalono wynagrodzenie dla członków komitetu 200 zł i przewodniczącego 250 zł, a także zwrot kosztów podróży na posiedzenie komitetu.

Nowa ustawa w sprawie zakresu działania komitetu zniosła poprzednią uchwałę nr 210 z 1975, pozostawiając cześć artykułów w mocy i dokonując kilku niewielkich zmian.

Nagrody nie zostały przyznane w 1990, a wnioski przeniesiono na rok 1992, lecz nowa uchwała z 12 marca 1992 całkowicie zniosła Komitet Nagród Państwowych tym samym możliwość przyznawania nagród. Uchwała weszła w życie od 23 marca 1992.

                                     

2. Wygląd odznaki

Odznaka według wzoru z 1953 roku wyobrażała gwiazdę ośmiopromienną o średnicy 23 mm. Każdy promień gwiazdy tworzył trójząbkowy kwiat o kształcie lilii, pokryty białą emalią. Lilie połączone były metalem w kształcie liścia koniczyny w kolorze złocistym, srebrzystym lub patynowany na brązowo w zależności od stopnia. Ramiona i promienie gwiazdy wiązały koło, wznoszące się nad poziom promieni, w otoku którego na czerwonej emalii umieszczony był napis literami złoconymi "NAGRODA PAŃSTWOWA I”, "NAGRODA PAŃSTWOWA II” lub "NAGRODA PAŃSTWOWA III” w zal. od st. W środku na czerwonej emalii nałożony był orzeł biały. Na odwrotnej stronie odznaki w środku na czerwonej emalii umieszczony był złocony monogram "PRL”, a w otoku koła na czerwonej emalii napis literami złoconymi "NAUKA – SZTUKA – TECHNIKA”. Odznaka tłoczona była w metalu złoconym, srebrzonym lub brązowionym w zal. od st. i zawieszona na złoconej, srebrzonej lub brązowionej w zal. od st. przywieszce klamrze w kształcie wąskiego prostokąta z wytłoczonymi liśćmi laurowymi na jednej stronie.