Poprzednia

ⓘ Modele oceny zagrożenia upadłością




                                     

ⓘ Modele oceny zagrożenia upadłością

Modele oceny zagrożenia upadłością – modele statystyczne wykorzystujące najczęściej liniową analizę dyskryminacyjną, logit, probit lub sieci neuronowe w procesie prognozowania zagrożenia upadłością przedsiębiorstwa.

                                     

1. Zarzuty stawiane modelom oceny zagrożenia upadłością

  • Problem wrażliwości modeli na fazę cyklu koniunkturalnego, co wiąże się z tym, że określony model może być oszacowany w oparciu o dane finansowe firm z okresu dekoniunktury, która w sposób istotny wpływa chociażby na strukturę pozycji bilansowych wzrost zapasów, należności czy kredytów czy wielkości poszczególnych kosztów w rachunku zysków i strat np. zwiększone koszty marketingu i promocji. W takim przypadku oszacowane wartości wskaźników finansowych, a w konsekwencji postaci modelu w pewnym stopniu odzwierciedlają stan koniunktury gospodarczej. Zastosowanie takiego modelu w czasie dekoniunktury gospodarczej może być niewłaściwe, ale jeszcze groźniejsza wydaje się być sytuacja odwrotna, tzn. model oszacowany w okresie dobrej koniunktury może błędnie oceniać poziom zagrożenia upadłością;
  • Problemem jest również umiejscowienie w czasie wystąpienia zjawiska upadłości. Często poszczególni autorzy identyfikują przedsiębiorstwo jako upadłe w oparciu o informację zawartą w Monitorze Sądowo–Gospodarczym, w którym są drukowane zawiadomienia o decyzji odpowiedniego sądu. Jest to jednak upadłość w sensie prawnym. Z uwagi na to, iż w Polsce czas postępowań upadłościowych jest długi, rzeczywista upadłość ekonomiczna mogła mieć miejsce kilka lat wcześniej. Czyli sprawozdania na rok przed upadłością prawną mogą być już sprawozdaniami finansowymi firmy, która powinna być już uznana za firmę upadłą w rozumieniu ekonomicznym. Fakt ten może częściowo tłumaczyć, dlaczego już na dwa lata przed upadłością prawną jakość predykcji modeli gwałtownie spada;
  • Częsta subiektywność procesu doboru i oceny znaczenia dla predykcji upadłości poszczególnych wskaźników finansowych wykorzystywanych później do budowy modelu;
  • Najczęstsze ograniczenie trafności prognoz modelu do podmiotów podobnych, działających w zbliżonych warunkach i branżach – jak przedsiębiorstwa stanowiące próbkę, na której model był tworzony lub pierwotnie testowany;
  • Przyjmowanie przy budowie modeli w oparciu o wielowymiarową analizę dyskryminacyjną założeń o normalności rozkładu zmiennych opisujących sytuację ekonomiczno-finansową przedsiębiorstwa wskaźników finansowych, podczas gdy założenie to jest najczęściej nie przestrzegane w dalszych pracach nad modelem skutkiem tego uzyskiwane wyniki mogą okazać się statystycznie nieistotne;
  • Zmieniające się modele biznesowe działania firm – coraz więcej firm działa na zasadzie firm projektowych. Projektowy model biznesowy funkcjonowania przedsiębiorstw jest całkowicie nowym obiektem badań teoretycznych, a praktyka tworzenia tego rodzaju firm w Polsce znajduje się nadal w fazie początkowej. Wśród pierwszych firm, które zdecydowały się na taki model biznesowy można wymienić część firm informatycznych i konsultingowych, a także firmy deweloperskie oraz budowlano- wykonawcze. Specyfika działalności biznesowej tych firm wpływa na konieczność stosowania unikalnych i zindywidualizowanych metod oceny zagrożenia tych firm upadłością. W przypadku typowej firmy jej wyniki finansowe są funkcją warunków zewnętrznych oraz wewnętrznych, wykorzystywanych zasobów i skali prowadzonej dość ustabilizowanej działalności. W firmie projektowej działalność biznesowa jest bardzo nieustabilizowana i jest funkcją ryzyka realizowanych projektów;
  • Częsty brak możliwości uwzględniania w modelach specyficznych cech danego przedsiębiorstwa, np. jego struktury organizacyjnej, celu działania, umiejscowienia w grupie kapitałowej, co ma wpływ na oszacowaną wartość niektórych wskaźników finansowych.
  • Uwzględnianie w modelu jedynie kwantyfikowalnych zjawisk, a pominięcie czynników o charakterze jakościowym, a także – co jest w warunkach polskich szczególnie istotne – niestabilności przepisów prawnych oraz niewłaściwych decyzji organów administracji oraz organów kontroli skarbowej np. przykład R. Kluski i firmy Optimus SA;
  • Dyskusyjne, niejednoznaczne, a nawet kontrowersyjne jest definiowanie samych pojęć opisujących trudności finansowe przedsiębiorstwa, często bowiem używa się takich pojęć jak: upadłość, niewypłacalność, utrata zdolności płatniczej czy bankructwo;
  • Częste sprowadzanie wyniku analizy zagrożenia upadłością do wymiaru zero-jedynkowego przedsiębiorstwo zagrożone upadłością lub przedsiębiorstwo nie zagrożone upadłością, co niekiedy utrudnia wnioskowanie zwłaszcza w pobliżu punktów granicznych cut-off oraz analizę samych przyczyn bankructwa;
  • Opieranie oceny zagrożenia na wskaźnikach finansowych zbudowanych w oparciu o sprawozdawczość finansową. W odniesieniu do obecnej sprawozdawczości finansowej można wskazać dwa problemy. Po pierwsze występuje zjawisko kreatywnej rachunkowości. Po drugie obecne standardy rachunkowości finansowej raportują głównie aktywa materialne, podczas gdy coraz większa rzesza firm działa w oparciu o aktywa niematerialne, które stanowią zarówno o ich przewadze konkurencyjnej, jak i mogą stanowić źródło problemów w przypadku ich utraty lub obniżenia ich wartości np. marki;
  • Częsty brak uniwersalnej formuły funkcji dyskryminacyjnej zarówno w ujęciu podmiotowym forma prawna, przedmiotowym rodzaj prowadzonej działalności czy czasowym, co oznacza konieczność celowość sporządzania różnych modeli dla różnych branż oraz przedsiębiorstw w różnych krajach;
                                     

2. Podmioty korzystające z modeli oceny zagrożenia upadłością

  • organy władzy państwowej i samorządowej, instytucje o administracyjnym lub publiczno-finansowym charakterze np.: ZUS i urzędy skarbowe;
  • pracownicy danego przedsiębiorstwa oraz związki zawodowe – potrzebujące stosownych informacji w celu dążenia do realizacji postulatów socjalnych lub weryfikowania zasadności postulowanych przez kierownictwo zmian, argumentowanych problemami finansowymi przedsiębiorstwa; także osoby zainteresowane podjęciem pracy w danym przedsiębiorstwie;
  • dostawcy, kooperanci oraz klienci – zainteresowani monitoringiem kondycji finansowej przedsiębiorstwa, z którym wiążą ich relacje biznesowe;
  • banki i inne instytucje finansowe, oceniające ryzyko kredytowe na zbliżonych zasadach ;
  • organy kontrolne przedsiębiorstw rady nadzorcze, komisje rewizyjne itp.;
  • biegli rewidenci i inni audytorzy – zobowiązani do sprawdzenia, czy nie istnieją przesłanki świadczące o zagrożeniu kontynuowania działalności gospodarczej;
  • instytucje zarządzające środkami pochodzącymi z różnych funduszy, np.: z Unii Europejskiej np. w celu oceny zdolności danego przedsiębiorstwa do realizacji inwestycji – jako element oceny wiarygodności przedsiębiorstwa zabiegającego o wsparcie;
  • podmioty zainteresowane procesem fuzji lub przejęcia innego przedsiębiorstwa;
  • podmioty konkurujące – zainteresowane badaniem kondycji ekonomicznej konkurentów.
  • wywiadownie gospodarcze, agencje ratingowe oraz podmioty infrastruktury systemu bankowego, takie jak Biuro Informacji Kredytowej;
  • sądy gospodarcze orzekające w zakresie postępowań naprawczych i upadłościowych.
  • inwestorzy inwestujący na rynku kapitałowym zarówno w akcje jak i obligacje;
  • kadra zarządzająca danego przedsiębiorstwa – bezpośrednio zainteresowana badaniem kondycji finansowej zarządzanego przez siebie przedsiębiorstwa;
  • główni wspólnicy i akcjonariusze właściciele, a także organy założycielskie, w tym Ministerstwo Skarbu Państwa w przypadku Spółek Skarbu Państwa oraz przedsiębiorstw państwowych;