Poprzednia

ⓘ Marian Hełm-Pirgo




Marian Hełm-Pirgo
                                     

ⓘ Marian Hełm-Pirgo

Marian Adam Hełm-Pirgo – polski inżynier architekt, kartograf, malarz, pisarz, poeta. Kapitan korpusu geografów Wojska Polskiego II RP i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, awansowany na stopień podpułkownika. Uczestnik czterech wojen.

                                     

1. Życiorys

Urodził się 25 marca 1897. Był synem pułkownika kartografa c. i k. armii, Adama Hełm-Pirgo 1852–1932 i Klementyny z domu Nowak. Jego bratem był Adam Klemens Hełm-Pirgo 1891–.

Po wybuchu I wojny światowej został wcielony do c. i k. armii i służył w artylerii od 1915 do 1918. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 wstąpił do Wojska Polskiego. Wziął udział w obronie Lwowa w trakcie wojny polsko-ukraińskiej od 11 listopada 1918. Od 1 kwietnia 1919 kierował Biurem Kartograficznym obejmując stanowisko zwolnione przez swojego ojca. Następnie uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej. Został awansowany na stopień porucznika w korpusie oficerów zawodowych geografów ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919. Kierował Oddziałem Kartograficznym w Instytucie Wojskowo-Geograficznym, a po jego likwidacji pod koniec 1920 Wydziałem Graficznym i po reorganizacji Wydziałem Kartograficznym. W 1923, 1924 był oficerem Wojskowego Instytutu Geograficznego. Został awansowany na stopień kapitana w korpusie oficerów zawodowych geografów ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1927 i zweryfikowany z lokatą 1 i w 1928; nadal pozostawał w służbie WIG. W instytucie pracował jako instruktor. W 1934 jako kapitan rezerwy w korpusie geografów przeniesiony w stan spoczynku pozostawał wówczas w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III.

Studiował na Politechnice Lwowskiej od 1918 do 1922, na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej w 1925 gdzie w połowie tego roku otrzymał stopień architekta dyplomowanego i na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie od 1927 do 1929. W okresie II Rzeczypospolitej był zatrudniony jako inżynier miejski w Urzędzie Gminnym w Zakopanem. W tym mieście pracował jako architekt od 1928 do 1934. W okresie swojej pracy urzędniczej tam pracował nad planem regulacyjnym Zakopanego. W 1932 opracował wynalazek filmu do użycia w kinematografii, zapewniającego większą niż dotychczas skalę barw. Ze stanowiska inżyniera gminnego w Zakopanem został zwolniony dyscyplinarnie przez Adama Dobrodzickiego, w związku z czym Hełm-Pirgo wniósł do sądu sprawę o zniesławienie przeciw Dobrodzickiemu oraz burmistrzowi Zakopanego inż. Eugeniuszowi Żaczyńskiemu, natomiast sam również został pozwany o zniesławienie przez komisję dyscyplinarną działającą wspólnie z ww. politykami.

Później pracował w Rybniku, Katowicach Śląski Instytut Naukowo-Techniczny. W latach 30. był naczelnikiem Miejskiego Urzędu Nadzoru Budowlanego we Lwowie i w tym czasie prowadził akcję restaurowania miejskiej architektury. Przyczynił się także do oświetlenia niektórych budynków w porze nocnej. W grudniu 1933 został członkiem komitetu wykonawczego do spraw powołania Polsko-Jugosłowiańskiej Izby Handlowej. Do 1939 działał w Towarzystwie Miłośników Przeszłości Lwowa.

W 1925 jego żoną została Janina z domu Kozłowska, nauczycielka, dyrektor liceum w Zakopanem 1898–1940. Był także rysownikiem i malarzem malował akwarele. Na przełomie lutego i marca 1937 została zorganizowana wystawa jego dzieł rysunkowych i malarskich w Hotelu Europejskim we Lwowie, a dochód z niej przeznaczony na Pomoc Zimową. W 1938 zorganizował wystawę swoich prac w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych. Jednym z najbardziej znanych jego obrazów był zatytułowany Walczące dzieci w obronie Lwowa.

Po wybuchu II wojny światowej, kampanii wrześniowej i agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 został aresztowany przez Sowietów. Był przetrzymywany w więzieniu Brygidki we Lwowie wraz z nim osadzony był gen. Tadeusz Sulimirski oraz gen. Franciszek Paulik i Bronisław Szczyradłowski. Został deportowany w głąb ZSRR na tereny republiki kazachskiej. Na mocy układu Sikorski-Majski z 30 lipca 1941 odzyskał wolność, po czym wstąpił do formowanej Armii Polskiej w ZSRR gen. Władysława Andersa. Wraz z 2 Korpusem Polskim Polskich Sił Zbrojnych przebył szlak przez Bliski Wschód. Brał udział w kampanii włoskiej. Uczestniczył w walkach w bitwie o Monte Cassino. W stopniu kapitana pełnił funkcję dowódcy oddziału w ramach 12 kompanii geograficznej.

Po wojnie pozostał na emigracji. Pełnił funkcję prezydenta Związku Polskich Architektów za Granicą od 1947 do 1952. Od 1949 do 1952 był asystentem architektonicznym w Ministerstwie Pracy rządu Wielkiej Brytanii. Po przenosinach do USA w 1952 był architektem w Nowym Jorku. Działał w organizacjach kombatanckich. W 1969 został awansowany na stopień majora w korpusie oficerów geografów Polski Sił Zbrojnych na Zachodzie. Należał do Polskiego Instytutu Naukowego w Ameryce, w 1986 został członkiem korespondentem Europejskiej Akademii Sztuki, Nauki i Literatury lAcadémie Européenne des Sciences, des Arts et des Lettres. W 1992 został awansowany na stopień podpułkownika. Uprawiał także pisarstwo. Zmarł w 1995 w Londynie.

                                     

2. Publikacje

  • W sprawie tablicy "Orląt” w Londynie. Czy tak należy postępować? części: 1965, 1966, 1967
  • Podanie o Hełmie. Z czasów walk o Pomorze w XII wieku. Opowiadanie dla młodzieży i starszych 1931
  • Royal dragoons. Immortal love. A historical novel of the seventeenth century 1976
  • Zew Lwowa. Fakty i refleksje 1989
  • Początki kartografii wojskowej w Polsce Odrodzonej 1918–1920 1971
  • Virgin Mary – Queen of Poland 1966, napisany w 300. rocznicę ślubów lwowskich króla Jana Kazimierza
  • Kartoznawstwo i wojskowe wyzyskanie terenu 1928
  • O właściwe traktowanie zagadnień architektonicznych i podniesienie poziomu budownictwa 1939
  • W okowach i w walce. Wiersze z lat 1939–1944 1946
                                     

3. Ordery, odznaczenia i wyróżnienia

Odznaczenia
  • Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino
  • Gold Medal of National Treasury
  • Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski 14 lutego 1979
  • Złoty Krzyż Zasługi 1939
  • Combatant’s Cross
  • Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski 11 listopada 1973
  • State and Defense Medal Włochy
  • Złota Odznaka Honorowa Koła Lwowian w Londynie
Nagrody
  • Pierwsza nagroda w konkursie na regulację i rozwój planu Będzina 1929