Poprzednia

ⓘ Waldensi




Waldensi
                                     

ⓘ Waldensi

Waldensi – ugrupowanie chrześcijańskie, zainicjowane przez Piotra Waldo, zawiązane w południowej Francji około 1170 jako tzw. "ubodzy z Lyonu”, działające we Francji, Włoszech, Niemczech, Czechach i Polsce, występujące przeciw władzy i bogactwu Kościoła. Potępieni przez papiestwo, ekskomunikowani i prześladowani przez inkwizycję.

                                     

1. Historia

Ich ojcem duchowym był Valdès stąd nazwa: waldensi, bogaty kupiec z Lyonu, który rozdał swój majątek ubogim, głosząc hasła wyrzeczenia się własności i życia w ubóstwie. Za podstawę wiary przyjmowali tylko Biblię, odrzucając autorytet papieża, krytykowali zbytek wyższego duchowieństwa i żądali reform w Kościele. Waldensi odrzucali również wszelką władzę, co w efekcie uczyniło z nich wrogów państwa i panującego porządku polityczno-społecznego. Zostali ekskomunikowani w 1184 przez papieża Lucjusza III, byli prześladowani przez sądy Inkwizycji.

Po śmierci Piotra Waldo nieliczni waldensi żyli w ukryciu i cierpieli prześladowania. Mimo tego ruch waldensów wciąż miał wpływ na życie religijne Europy, zwłaszcza południowej. Na początku XV wieku skontaktowali się z czeskim reformatorem religijnym, Janem Husem, od którego przejęli też dalsze postulaty. Część waldensów dołączyła nawet do ruchu taborytów radykalnych husytów. Niedobitki waldensów schroniły się w Szwajcarii i północnych Włoszech. Dotarli także na Śląsk, gdzie na początku XIV wieku sądy inkwizycyjne nasiliły ściganie waldensów. W 1315 roku trybunał inkwizycyjny, powołany przez biskupa wrocławskiego Henryka z Wierzbna, w Świdnicy, Nysie i Wrocławiu skazał na spalenie na stosie przeszło 50 waldensów, a wielu innych musiało się ratować ucieczką. Od grudnia 1392 do wiosny 1394 sąd inkwizycyjny w Szczecinie pod przewodnictwem prowincjała zakonu celestynów Piotra Zwickera z Pragi sądził ponad 400 waldensów mieszkających na obszarze diecezji kamieńskiej, brandenburskiej, lubuskiej i części poznańskiej.

W latach 1487–1489 król Francji Karol VIII podjął kilkanaście krucjat przeciw waldensom. W górskim terenie wojska królewskie nie mogły jednak skutecznie działać przeciwko partyzantce waldensów. Walki koncentrowały się w dolinie Angrogne i nie przynosiły rezultatu. Bitwa w Prali koło Perrero zakończyła się zwycięstwem waldensów. Wówczas gubernator Sabaudii, pod naciskiem króla Francji i papieża Innocentego VIII, rozpoczął systematyczną pacyfikację osad waldensów. Tym działaniom towarzyszyło wyjątkowe okrucieństwo; przykładem tego była masakra waldensów w tym wielu dzieci, którzy schronili się w grocie La Balme-Chapelue. Chociaż wielu waldensów zginęło i zniszczono wiele ich osad, to jednak krucjata nie osiągnęła celu. Większość z nich uciekła i powróciła po zakończeniu krucjaty rozpoczynając ożywioną działalność misjonarską.

Waldensi szwajcarscy w 1532 roku zjednoczyli się z Kościołem ewangelicko-reformowanym kalwińskim Synod w Chanforan, z którym mieli bardzo zbliżoną doktrynę, a francuscy zostali wygnani lub zmuszeni do przyjęcia katolicyzmu. Natomiast waldensi włoscy przetrwali do dziś, głównie w trudno dostępnych Alpach Piemonckich.

W 1848 roku w Piemoncie założono Kościół Waldensów, który liczy około 30 tys. wiernych.

                                     

2. Waldensi dzisiaj

Obecnie waldensi skupiają się w 5 rejonach:

  • Argentyna prowincja Rio de la Plata.
  • Liguria, Toskania i Rzym,
  • Lombardia i Wenecja,
  • Kalabria i Sycylia,
  • Alpejskie doliny Piemontu, Sabaudii i Delfinatu,

22 czerwca 2015 w świątyni waldensów w Turynie papież Franciszek zwrócił się do wiernych tego wyznania w słowach: "W imieniu Kościoła katolickiego proszę was o przebaczenie za niechrześcijańskie czy nawet nieludzkie postawy i zachowania w dziejach, jakich dopuściliśmy się przeciwko wam. W imię Jezusa Chrystusa przebaczcie nam”.

Kościół Waldensów należy do Światowej Wspólnoty Kościołów Reformowanych. Jest drugim co do liczebności Kościołem protestanckim we Włoszech.

                                     

3. Podstawowe zasady wiary

Pierwotna doktryna była skromna i była tylko wezwaniem do powrotu do "ewangelicznego ubóstwa”. Stopniowo precyzowała się, stając się "proto-kalwinizmem” zawiera ją poemat z XIV wieku: La Nobla Leyczon Szlachetna lekcja). Ostateczny kształt uzyskała w latach 1526–1532.

  • Jedynymi sakramentami są chrzest i eucharystia.
  • Potępienie śpiewu, gry na organach, modlitw zanoszonych w nieznanym języku oprócz Ojcze Nasz,
  • Jezus Chrystus jest jedynym pośrednikiem między Bogiem i ludźmi. Świętych należy naśladować, ale nie wolno ich czcić. Cześć należy się jedynie Bogu; wszystko inne jest bałwochwalstwem.
  • Każdy mężczyzna i każda kobieta, znający Biblię, mogą być kaznodziejami.
  • Śmierć jest przejściem w stan nieświadomości, tzn. aż do wskrzeszenia przez Chrystusa.
  • Kościół rzymskokatolicki sprzeniewierzył się tradycji apostolskiej i nie ma władzy od Boga.
  • Biblia jest podstawą wiary.
  • Odrzucenie papieża
  • Wiara jest darem Boga.
  • Nieuznawanie odpustów. Nienauczanie na temat czyśćca.
  • Kult jest prowadzony w języku narodowym; każdy powinien czytać Biblię.


                                     

4. Znani waldensi

  • Pierre Robert Olivétan 1505–1538 – teolog i tłumacz Biblii na język francuski
  • Rosario Olivo ur. 1940 – włoski polityk
  • Italo Calvino 1923–1985 – włoski pisarz
  • Luigi Comencini 1916–2007 – włoski reżyser filmowy
  • Gianni De Michelis 1940–2019 – włoski polityk