Poprzednia

ⓘ Japonizm w sztuce Zachodu




Japonizm w sztuce Zachodu
                                     

ⓘ Japonizm w sztuce Zachodu

Japonizm w sztuce Zachodu lub w skrócie japonizm – termin oznaczający wpływ sztuki i kultury japońskiej na sztukę Zachodu w drugiej połowie XIX wieku.

                                     

1. Znaczenie słowa "japonizm”

Słowo japonisme lub japonism – w znaczeniu wpływu sztuki japońskiej na sztukę Zachodu – zostało użyte po raz pierwszy w 1872 r. przez dwóch francuskich krytyków sztuki: Julesa Claretie 1840–1913 w jego książce L’Art francais en 1872 oraz także jako japanism przez Philippea Burty 1830–1890 w Japonisme III. La Renaissance littéraire et artistique.

Zbliżone znaczenie ma, pochodzące również z francuskiego, słowo japonaiserie ja. ジャポネズリー japonezurī, które pojawiło się wcześniej i oznaczało ogólne zainteresowanie Japonią i wyrobami z tego kraju. Zostało ono utworzone na wzór słowa chinoiserie znanego w Europie od XVII wieku.

                                     

2. Początki "japonizmu” w Europie

W wyniku restrykcyjnej polityki samoizolacji sakoku, prowadzonej przez władający Japonią ród Tokugawa, przed 1854 rokiem handel zagraniczny i wszelkie kontakty z Europą były dozwolone wyłącznie poprzez holenderską faktorię na małej wysepce Dejima w zatoce Nagasaki. Do Europy napływały głównie wyroby artystyczne i rzemieślnicze: z porcelany, laki, wachlarze i drzeworyty.

Wymuszony przez Stany Zjednoczone traktat z Kanagawy a następnie kolejne kraje zakończył ten ponad dwustuletni okres zamknięcia i rozpoczęła się wymiana towarów z Zachodem. Japonia uzyskała w ten sposób m.in. możliwość szerokiego zaprezentowania swojej sztuki i rzemiosła na międzynarodowych wystawach w różnych krajach. Oryginalność dzieł japońskich mistrzów wzbudziła ogromne zainteresowanie i wywarła wpływ na sztukę Zachodu. Do pierwszych wielbicieli i promotorów zalicza się Siegfrieda Binga, który otworzył w Paryżu sklep z przedmiotami japońskimi i zaczął wydawać periodyk o nazwie "Le Japon artistique" oraz malarzy: Vincenta van Gogha 1853-90 i Henri de Toulouse-Lautreca 1864-1901.

                                     

3. Obrazy przemijającego świata ukiyo-e

Ogromny wpływ na sztukę europejską, a zwłaszcza na malarstwo miały japońskie drzeworyty ukiyo-e z XVIII i XIX wieku, które obrazowały życie Japonii, ale także pokazały inny punkt widzenia na konstruowanie obrazu i techniki malarskie. Artyści, jak: Édouard Manet, Edgar Degas, Claude Monet, Vincent van Gogh rozpoczęli ich kolekcjonowanie. Vincent i jego młodszy brat Theo zgromadzili pokaźną kolekcję tego typu dzieł sztuki, obecnie eksponowaną w Muzeum Vincenta van Gogha w Amsterdamie.

W liście do Theo z 5 czerwca 1888 r. Vincent zauważył:

"Co do pobytu na południu, nawet jeżeli tu jest drożej – spójrz, tu się kocha japońskie malarstwo, tu się doświadcza jego wpływu – to łączy wszystkich impresjonistów – i to bez jeżdżenia do Japonii, innymi słowy, ekwiwalent Japonii jest tu, na południu. Tak więc myślę, że przyszłość nowej sztuki leży przede wszystkim na południu.”

Miesiąc później napisał:

"Sztuka japońska upada w swojej ojczyźnie, a ożywa na nowo wśród impresjonistów francuskich.”


                                     

4. Japonizm w Polsce

Wpływ japońskiej sztuki jest widoczny w twórczości wielu polskich malarzy XIX i XX w. Mieli oni kontakty z twórcami i szkołami europejskimi m.in. w Paryżu i Monachium. Należeli do nich m.in.: Leon Wyczółkowski, Olga Boznańska, Józef Pankiewicz, Julian Fałat, Anna Bilińska-Bohdanowiczowa, Stanisław Wyspiański.

Polski kolekcjoner

Pod wielkim wpływem japonizmu był polski ziemianin, krytyk i kolekcjoner sztuki, Feliks "Manggha” Jasieński. Z kolei jego pasja rozszerzyła się na jego przyjaciół malarzy i skłoniła ich do zainteresowania się "egzotycznym” malarstwem i odmiennym widzeniem świata przez Japończyków.

W 1920 roku Jasieński podarował swoje zbiory Muzeum Narodowemu w Krakowie. Przekazał około 15 tys. eksponatów, w tym ok. 6.5 tys. o tematyce japońskiej.

Pod koniec lat 80. XX wieku reżyser filmowy Andrzej Wajda przeznaczył swoją nagrodę od miasta Kioto na wybudowanie Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej "Manggha” w Krakowie. Umieszczono w nim zbiory Jasieńskiego.