Poprzednia

ⓘ 15 Wielkopolska Dywizja Piechoty




15 Wielkopolska Dywizja Piechoty
                                     

ⓘ 15 Wielkopolska Dywizja Piechoty

15 Wielkopolska Dywizja Piechoty – wielka jednostka piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

W wyniku konsolidacji Wojska Polskiego 17 stycznia 1920 2 Dywizja Strzelców Wielkopolskich została przemianowana na 15 Dywizję Piechoty.

                                     

1. Formowanie dywizji

Została sformowana w marcu 1919 jako 2 Dywizja Strzelców Wielkopolskich. Po zjednoczeniu armii Wielkopolskiej z Wojskiem Polskim w grudniu 1919 otrzymała numer piętnasty.

                                     

2. Walki o granice

Organizacja wojenna dywizji w latach 1919–1921

  • Dowództwo 15 Dywizji Piechoty Wielkopolskiej
  • gen. Władysław Jung
  • Kolumny taborów: 713, 714; 48 warsztat taborowy
  • kolumna samochodowa nr 69
  • Jazda dywizyjna
  • szpital koni
  • XV Brygada Artylerii
  • szpital polowy nr 705
  • urząd gospodarczy
  • XXX Brygada Piechoty
  • XXIX Brygada Piechoty
  • XV batalion saperów

Podczas polskiej ofensywy na Kijów w kwietniu 1920 walczyła pod Berdyczowem z bolszewicką 44 Dywizją Strzelecką. W dniach odwrotu wojsk polskich wchodziła w skład grupy gen. Junga. Od 2 do 7 sierpnia broniła Bugu pod Drohiczynem, następnie walczyła na przedmościu warszawskim. Podczas polskiej kontrofensywy, 20 sierpnia pod Prosienicą zadała ciężkie straty 5 Dywizji Strzelców, a 21 sierpnia pod Śniadowem rozbiła 11 Dywizję Strzelców. 22 sierpnia zdobyła Łomżę, zmuszając bolszewicką 15 Armię do zmiany kierunku odwrotu. W składzie grupy gen. Junga wzięła udział w polskiej ofensywie na Białorusi. walczyła między innymi w bitwie pod Wołkowyskiem.

59 pułk piechoty uczestniczył wraz z innymi oddziałami, na początku 1920, w wyzwalaniu Pomorza. Następnie prowadził walki na Ukrainie i Białorusi z bolszewikami. Dywizja uczestniczyła również w Bitwie Warszawskiej. Oddziały 15 DP pod dowództwem gen. Władysława Junga wyparły bolszewików ze znacznej części Mazowsza. 59 pp pod dowództwem płk. Wrzalińskiego pokonał bolszewików pod Duchnowem, Mińskiem Mazowieckim, Ostrowem oraz Łomżą.

                                     

3. Dywizja w okresie pokoju

W związku z pokojową reorganizacją Wojska Polskiego z 18 października 1920 r. z dywizji wyłączono 60 pp i przekazano do 25 Dywizji Piechoty.

W okresie II RP sztab 15 DP mieścił się w Bydgoszczy, a jej oddziały stacjonowały w Bydgoszczy i Inowrocławiu 59 pp.

                                     

4. Dywizja w wojnie obronnej 1939

Wzmocnienie stanu osobowego dywizji nastąpiło w marcu 1939 w związku z zatrzymaniem po ćwiczeniach wiosennych roczników przeszkolonych. Etaty wojenne dywizja osiągnęła 24 sierpnia na drodze mobilizacji alarmowej tzw. "kartkowej”. Dywizja wchodziła w skład Armii "Pomorze”; przed dywizją postawiono następujące zadania:

  • utrzymania łączności z 26 DP z Armii "Poznań”.
  • utrzymania łączności z 9 DP
  • obrony przyczółka bydgoskiego od zachodu na odcinku Trzemiętowo wyłącz. – Nakło włącz.

Tuż przed wybuchem wojny dywizja obsadziła umocnienia wału obronnego na zachód od Osowej Góry. 31 sierpnia dywizja zajmowała stosunkowo silnie umocniony odcinek frontu:

  • rejon styku z 9 DP – Trzemiętowo wyłącz.
  • przedpole – pozycja ryglowa – odcinek Trzemiętowo – Wojnowo
  • 62 pp bez baonu wzmocniony batalionem ON "Bydgoszcz” i 15 pal bez dyonu
  • 61 pp wzmocniony baonem 62 pp, dwie baterie 15 pal
  • główna pozycja obronna między Brdą a Kanałem Bydgoskim – odcinek Tryszczyn – Kruszyn
  • OW "Tur” III/59 pp, batalion ON "Nakło”, jedna bateria 15 pal
  • rejon styku z 26 DP – Nakło włącz.
  • m.p. dowództwa dywizji – Bydgoszcz
  • odwód dowódcy dywizji – rejon Smukały
  • 59 pp bez baonu
  • kawaleria dywizyjna, kompania kolarzy, zmot. kompania saperów, zmot. kompania piechoty improwizowana – z 61 pp
  • rejon ześrodkowania oddziałów rozpoznawczych – Mrocza
1–8 września 1 i 2 września dywizja obsadzająca przyczółek bydgoski skutecznie odpierała ataki niemieckiego III Korpusu Armijnego składającego z: 50 DP i brygady "Netze”. Jednocześnie jej pododdziały pozostające w Bydgoszczy, w tym batalion rezerwy 62 pp i 88. batalion wartowniczy, uczestniczyły w zaciętych walkach w mieście z niemieckimi dywersantami tzw. "Krwawa Niedziela”. 3 września dywizja otrzymała rozkaz do wycofania się na linię Brdy i Kanału Bydgoskiego. Następnie wycofała się na Toruń. Tu była stale atakowana przez niemiecką 50 DP. 5 września wraz z 26 DP weszła w skład GO gen. Z. Przyjałkowskiego. Od 6 września miała cofać się do Inowrocławia i Kruszwicy, a następnie na Łanięta. Ostatecznie jednak jednostka skierowała się wzdłuż Wisły, 6 IX broniąc w Puszczy Bydgoskiej pozycji między Solcem Kujawskim a Kobylarnią przed atakami 50 DP. Następnego dnia dywizja stanęła w Gniewkowie, otrzymując rozkaz przejścia do rejonu Radziejów – Zakrzewo. 8 IX po utarczce kolarzy dywizyjnych z niemieckimi motocyklistami dywizja skierowała się w kierunku Brześcia Kujawskiego, który minęła w nocnym marszu. 9 IX Dywizja nie miała styczności z wrogiem, a w nocy 9/10 IX odeszła na linię między jeziorami Borzymowskim i Szczytnowskim. 9–18 września Dywizja wzięła udział w bitwie nad Bzurą, osłaniając wraz z 27 DP od 11 września w składzie Grupy Operacyjnej gen. Tokarzewskiego-Karaszewicza tyły polskiego zgrupowania od północy i zachodu. Tego dnia dywizja odrzuciła 2 natarcia wroga pod Śmiłowicami gdzie 59 pp odrzucił niemiecką 50 DP i pod Szczytnem walki 62 pp z niemiecką 208 DP. 12 IX Dywizja stoczyła poważną walkę na froncie 61 pp i batalionu 86 wspieranych przez I dywizjon 15 pal i 15 dac od Boniewa po Szczytno. Pod naciskiem dwóch pułków niem. 208 DP utracono Szczytno, lecz przeciwnatarciem odwodów miejscowość odzyskano, zadając niem. 338 pp ciężkie straty. Po walce pozostawiono na zachód od Kowala 62 pp w celu osłony południowego skrzydła 27 DP, natomiast zasadniczy trzon dywizji ruszył o 21:00 przez Łanięta do rejonu wsi Strzelce. Tego samego dnia generałowie Bortnowski i Kutrzeba ustalili, że 15 DP wraz z całą Armią Pomorze tj. razem z 4, 16 DP i Wielkopolską BK po niezbędnym przegrupowaniu 15 DP miała być 13 IX przerzucona transportem samochodowym do Łowicza, w nocy z 13 na 14 IX uderzy przez Łowicz i Skierniewice. W nocy z 14 na 15 września 61 pp atakował pod Gąbinem w celu zlikwidowania niemieckiego przyczółku pod Płockiem. Jednakże w drodze na podstawy wyjściowe pododdziały pogubiły się i wyszły z lasu gąbińskiego nie jednocześnie, często na zbieżnych kierunkach. Nic więc dziwnego, że nie zdołały usunąć niemieckich ubezpieczeń, wymieszały się z nimi i utknęły na podejściach do Dobrzykowa. Wyprowadzony o świcie silny kontratak niemiecki odrzucił zdziesiątkowane kompanie 61 pp z powrotem na skraj lasu. Zamiar likwidacji przyczółka stał się całkowicie nierealny po rozkazie dowódcy Armii "Poznań” gen. Tadeusza Kutrzeby, wyłączającym 15 DP ze składu GO. Dywizja do końca 15 września pozostała na pozycjach obronnych, a wieczorem wyruszyła do wskazanego jej rejonu wyjściowego na wschód od Iłowa Biała Góra–Budy Stare, gdzie miała być użyta do natarcia przez Bzurę. Wieczorem 16 i 17 września dywizja nacierała przez Bzurę celem utworzenia przyczółka – 62 pp przez Brochów atakował w kierunku na Wólkę Smolaną, a 61 pp walczył pod Konarami, ponosząc ogromne straty. Nie mogąc wywalczyć przyczółka, dywizja skierowała się na północ i zdążyła jeszcze pod osłoną 25 DP przeprawić się za Bzurę w Witkowicach. 19–22 września 19 września pod Palmirami resztki dywizji zebrały się bez ciężkiego sprzętu w liczbie ok. 1500 żołnierzy. Miały przedzierać się do Warszawy przez Mościska – Laski – Błota Leśne. W związku z tym przemaszerowały przez Laski i Wólkę Węglową. Jednak obrona niemiecka była tutaj wyjątkowo silna, natarcie utknęło i trzeba było szukać przejścia gdzie indziej. Po przegrupowaniu ruszono i dotarto bez przeszkód od Bielan i Wawrzyszewa. 23–28 września Po osiągnięciu stolicy dywizja została odtworzona w ramach Armii "Warszawa” i przesunięta do odwodu. Stacjonowała w rejonie Cmentarza Powązkowskiego. Walczyła w obronie Warszawy do jej kapitulacji 28 września.


                                     

4.1. Dywizja w wojnie obronnej 1939 Organizacja wojenna dywizji we wrześniu 1939

  • 62 pułk piechoty
  • kompania kolarzy nr 82
  • 15 dywizjon artylerii ciężkiej
  • samodzielna kompania km i broni towarzyszących nr 82
  • kompania telefoniczna 15 DP – por. Michał Zygmunt Janicki
  • drużyna parkowa łączności 15 DP
  • pluton radio 15 DP – por. łącz. Józef Zaborowski
  • 59 pułk piechoty
  • 15 bateria artylerii przeciwlotniczej motorowa typ A
  • 61 pułk piechoty
  • pluton łączności KG 15 DP – por. łącz. Jan Wojciech Koprowski
  • 15 batalion saperów
  • Kwatera Główna 15 DP
  • służby i zakłady dywizji
  • szwadron kawalerii dywizyjnej nr 15 – mjr kaw. Jan Kazimierz Paszotta do 4 marca 1938 roku - Kazimierz Paszota-Panieński
  • 15 pułk artylerii lekkiej
  • pluton pieszy żandarmerii nr 15 – kpt. żand. Karol Gabriel Waguła

Pododdziały przydzielone:

  • 46 eskadra obserwacyjna bez I plutonu
  • Bydgoski batalion ON
  • baon piechoty typ spec. nr 86
  • 81 samodzielna kompania czołgów rozpoznawczych
                                     

5. Obsada personalna dowództwa dywizji

Dowódcy dywizji
  • płk / gen. bryg. Jan Chmurowicz XII 1934 - VIII 1937
  • gen. bryg. Zdzisław Wincenty Przyjałkowski do IX 1939
  • gen. bryg. Wiktor Thommée 15 VIII 1924 - 1934
  • płk Albin Marian Jasiński 25 VI 1919 - 2 VI 1920 → Stacja Zborna dla Oficerów w Warszawie
  • gen. ppor. Kazimierz Grudzielski 12 III - 25 VI 1919
  • gen. bryg. / gen. dyw. Władysław Jung 27 IV 1920 - 4 VI 1924
Dowódcy piechoty dywizyjnej
  • płk dypl. Józef Jaklicz XII 1934 - X 1935 → szef Oddziału III SG WP
  • płk piech./gen. bryg. Jan Tabaczyński od VII 1923 - V 1925 → dowódca 20 DP
  • płk piech. Kazimierz Łukoski VIII 1925 - 7 III 1927 → dowódca 11 DP
  • kontradm. Wacław Kłoczkowski 7 III - VII 1927 → stan spoczynku
  • płk piech. Albin Skroczyński 1936–1939
  • płk dypl. Henryk Pomazański VII 1927 - XII 1934 → pomocnik dowódcy Okręgu Korpusu nr I do spraw uzupełnień
Szefowie sztabu
  • mjr SG Józef Jaklicz od IV 1920
  • mjr SG Zygmunt Berling 1 X 1925 - II 1927 → szef Oddziału Wyszkolenia Sztabu DOK nr V
  • mjr dypl. Jan Karol Antoni Kozierowski III 1931 - I 1934 → dowódca baonu w 59 pp
  • mjr SG Jan Maliszewski 18 VI - 1 X 1925 → dowódca I/62 pp
  • mjr dypl. Józef Ullman od 5 XI 1936
  • mjr dypl. Wiktor Pawłowicz IV 1929 - III 1931 → dowódca baonu w 24 pp
  • mjr SG Stanisław Marian Krzysik X 1923 - 18 VI 1925 → szef sztabu 4 DP
  • mjr dypl. Władysław Bartosik X 1927 - IV 1929 → szef Oddziału Wyszkolenia Dowództwa KOP
  • kpt. SG Tadeusz Kadyi de Kadyihàza od IV 1921
  • mjr dypl. Stanisław Sulma od I 1934
  • kpt. SG Jan Maliszewski III - X 1923 → słuchacz KD WSWoj
  • Stanisław Nilski-Łapiński IV 1920 – 1921
  • ppłk dypl. Józef Drotlew od 8 XI 1938 do IX 1939 → Oflag VII A Murnau


                                     

5.1. Obsada personalna dowództwa dywizji Obsada personalna w marcu 1939 roku

Ostatnia "pokojowa” obsada personalna dowództwa dywizji:

  • I oficer sztabu – kpt. dypl. Marian Budek
  • dowódca dywizji – grn. bryg. Zdzisław Przyjałokowski
  • dowódca piechoty dywizyjnej – płk Albin Skroczyński
  • komendant rejonu PW konnego – mjr kaw. Jan Kazimierz Paszotta
  • oficer intendentury – kpt. int. Bolesław Pawlik-Gwozdecki
  • oficer taborowy – kpt. tab. Stanisław Marian Polny
  • dowódca łączności – mjr łączn. Bohdan Starkiewicz
  • szef sztabu – ppłk dypl. Józef Drotlew
  • II oficer sztabu – kpt. Józef Walusz
                                     

5.2. Obsada personalna dowództwa dywizji Obsada personalna Kwatery Głównej

Obsada personalna Kwatery Głównej 15 Dywizji Piechoty we wrześniu 1939 roku

  • oficer informacyjny – por. Aleksander Kowalski
  • szef sztabu - ppłk dypl. piech. Józef Drotlew
  • dowódca saperów dywizyjnych – mjr sap. Jan Guderski
  • szef służby zdrowia – mjr lek. dr Bohdan Wacław Zakrzewski
  • dowódca artylerii dywizyjnej - płk art. Wojciech Stachowicz
  • oficer sztabu – mjr art. Jan Roman Zwarycz †20 IX 1939 Laski
  • komendant kwatery głównej – mjr Kazimierz Bielawski
  • szef służby intendentury – kpt. int. z WSW Bolesław Pawlik-Gwozdecki
  • II dowódca piechoty dywizyjnej - płk dypl. kaw. Antoni Durski-Trzaska
  • I dowódca piechoty dywizyjnej - płk piech. Albin Skroczyński
  • szef służby weterynaryjnej – mjr lek. wet. Bronisław Sapeta lekarz weterynarii 11 dak
  • oficer operacyjny - kpt. dypl. Marian Edmund Budek †20 IX 1939 Laski
  • dowódca kawalerii dywizyjnej - mjr kaw. Jan Kazimierz Paszota-Panieński
  • dowódca dywizji - gen. bryg. Zdzisław Wincenty Przyjałkowski
  • kwatermistrz - kpt. dypl. piech. Tadeusz Zachara †20 IX 1939 Sieraków
  • dowódca łączności – mjr łącz. Bohdan Starkiewicz

Użytkownicy również szukali:

...
...
...