Poprzednia

ⓘ Lekarz




Lekarz
                                     

ⓘ Lekarz

Lekarz – osoba posiadająca wiedzę i uprawnienia do leczenia ludzi i lekarz weterynarii zwierząt.

Lekarz zajmuje się utrzymywaniem lub przywracaniem zdrowia poprzez badanie, diagnozowanie, prognozowanie i leczenie chorób, urazów i innych schorzeń fizycznych i umysłowych.

Dawniej lekarz czy doktor było słowem potocznym, którym określano ludzi zajmujących się leczeniem i pielęgnowaniem, posiadających wykształcenie, ale niekoniecznie uniwersyteckie czy akademickie.

Współcześnie lekarze muszą posiadać specjalistyczne wykształcenie medyczne. W trakcie praktyki zawodowej mogą skupiać się na pewnych kategoriach chorób, rodzajach pacjentów i metodach leczenia - zwanych specjalnościami medycznymi - lub mogą zapewniać stałą i regularną opiekę medyczną osobom, rodzinom i społecznościom. Praktyka medyczna wymaga szczegółowej znajomości dyscyplin akademickich, jak anatomia i fizjologia oraz chorób podstawowych i ich leczenia. Niezbędne dla każdego lekarza jest ciągłe zwiększanie kompetencji w dziedzinie medycyny, którą się zajmuje.

Rola lekarza i znaczenie samego słowa różnią się na świecie, jak i stopnie specjalizacji i inne kwalifikacje. Wspólnym elementem jest etyka zawodowa, która wymaga w szczególności od lekarzy rozważenia, współczucia i życzliwości dla swoich pacjentów. Lekarz przed rozpoczęciem praktyki w zawodzie składa Przyrzeczenie lekarskie.

                                     

1. Polska

Lekarzem jest osoba posiadająca właściwe kwalifikacje, potwierdzone wymaganymi dokumentami, do udzielania świadczeń zdrowotnych, w szczególności do: badania stanu zdrowia, rozpoznawania chorób i zapobiegania im, leczenia i rehabilitacji chorych, udzielania porad lekarskich, a także wydawania opinii i orzeczeń lekarskich, w zakresie swojej specjalizacji.

Nazwa lekarz jest zapożyczeniem z języka gockiego słowa lēkeis lekarz lekinon "leczyć", który z kolei jest zapożyczeniem z kontynentalnego języka celtyckiego słowa lēkijaz, irl. liaig "lekarz". Obie formy pochodzą od greckich słów lekeis i lekinón.

Wskaźnik liczby lekarzy w Polsce na 1000 mieszkańców osiągnął w 2015 wartość 2.2 i był najniższy wśród państw członkowskich Unii Europejskiej.

                                     

1.1. Polska Kształcenie lekarzy w Polsce

W Polsce tytuł zawodowy lekarza zdobywa się kończąc sześcioletnie jednolite studia wyższe na wydziale lekarskim uczelni medycznej, z czego od roku 2012 dwa semestry na ostatnim roku studiów stanowi nauczanie praktyczne.

Dyplom lekarza jest równorzędny z dyplomem magistra.

Prawo wykonywania zawodu lekarza zdobywa się po odbyciu trzynastomiesięcznego stażu podyplomowego oraz zdaniu z wynikiem pozytywnym Lekarskiego Egzaminu Końcowego. Dodatkowym warunkami stawianymi lekarzom przez prawo są: posiadanie pełnej zdolności do czynności prawnych, odpowiedni stan zdrowia oraz wykazywanie nienagannej postawy etycznej. Zasady wykonywania zawodu lekarza reguluje Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty.

Zasady uznawania kwalifikacji lekarza nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej określa Ustawa o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej z dnia 22 grudnia 2015 r. Dokonuje ona w zakresie swojej regulacji wdrożenia odpowiednich dyrektyw Wspólnot Europejskich.

                                     

1.2. Polska Uczelnie medyczne w Polsce

Następujące uczelnie wyższe kształcą przyszłych lekarzy kierunek lekarski:

  • Wydział Lekarski z Oddziałem Lekarsko-Dentystycznym w Zabrzu
  • Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie
  • Gdański Uniwersytet Medyczny
  • Wydział Lekarski
  • Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
  • Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego
  • Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu
  • Wydział Lekarski II
  • Uniwersytet Jagielloński w Krakowie Collegium Medicum
  • Wydział Lekarski I
  • Wydział Lekarski
  • Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
  • Wydział Lekarski z Oddziałem Stomatologii i Oddziałem Nauczania w Języku Angielskim
  • Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach
  • Uniwersytet Zielonogórski
  • Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
  • Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
  • Uniwersytet Rzeszowski
  • I Wydział Lekarski z Oddziałem Stomatologicznym
  • II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym
  • Uniwersytet Medyczny w Lublinie
  • Wydział Lekarski z Oddziałem Stomatologicznym
  • Uniwersytet Medyczny w Łodzi
  • Wydział Wojskowo-Lekarski z Kierunkiem Fizjoterapii
  • Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
  • Collegium Medicum im. L. Rydygiera w Bydgoszczy
  • Wydział Lekarski
  • Wydział Lekarsko-Dentystyczny
  • Warszawski Uniwersytet Medyczny
  • Uniwersytet Technologiczno-Humanistyczny w Radomiu
  • Wydział Nauk o Zdrowiu i Kultury Fizycznej


                                     

2. Specjalności lekarskie

Znaczny rozwój nauk medycznych spowodował konieczność wprowadzenia specjalizacji podstawowych i szczegółowych. Tytuł lekarza specjalisty w danej specjalności medycznej uzyskuje się po odbyciu trwającego zwykle 5-6 lat szkolenia w trakcie pracy zawodowej. Szkolenie lekarza przed uzyskaniem tytułu specjalisty w szczegółowej specjalności tj. możliwej do uzyskania dopiero po zakończeniu szkolenia w podstawowej specjalności ze względu na procedury administracyjne oraz wymogi formalne trwa zwykle około 15-20 lat, licząc od momentu rozpoczęcia studiów.

                                     

2.1. Specjalności lekarskie System Specjalizacji w Polsce

Do roku 1999 r. obowiązywał dwustopniowy system specjalizacji. Po dwóch – trzech latach szkolenia lekarz otrzymywał tytuł "lekarza danej specjalności" np. lekarz chorób wewnętrznych – tzw. I stopień specjalizacji. Jeśli zdecydował się na kontynuowanie specjalizacji, mógł zdobyć tzw. specjalizację II stopnia i tytuł "lekarza specjalisty" danej specjalności – np. lekarz specjalista chorób wewnętrznych. Ordynatorem oddziału może zostać tylko lekarz specjalista II stopnia w danej specjalności. System ten nie dotyczył specjalizacji uzyskiwanych po zdobyciu innej specjalizacji szczegółowych, gdzie obowiązywał system jednostopniowy.

Do niedawna lekarze w Polsce mogli specjalizować się w 40 specjalnościach podstawowych:

  • Anestezjologia i intensywna terapia
  • Patomorfologia
  • Kardiologia
  • Chirurgia klatki piersiowej
  • Otorynolaryngologia
  • Mikrobiologia lekarska
  • Diagnostyka laboratoryjna
  • Urologia
  • Okulistyka
  • Rehabilitacja medyczna
  • Chirurgia dziecięca
  • Położnictwo i ginekologia
  • Chirurgia szczękowo-twarzowa
  • Psychiatria dzieci i młodzieży
  • Choroby wewnętrzne
  • Neurochirurgia
  • Medycyna pracy
  • Pediatria
  • Audiologia i foniatria
  • Medycyna ratunkowa
  • Epidemiologia
  • Medycyna transportu
  • Radioterapia onkologiczna
  • Choroby zakaźne
  • Transfuzjologia kliniczna
  • Radiologia i diagnostyka obrazowa
  • Chirurgia plastyczna
  • Medycyna sądowa
  • Neurologia
  • Dermatologia i wenerologia
  • Neonatologia
  • Ortopedia i traumatologia narządu ruchu
  • Medycyna nuklearna
  • Chirurgia ogólna
  • Genetyka kliniczna
  • Psychiatria
  • Onkologia kliniczna
  • Medycyna rodzinna
  • Zdrowie publiczne
  • Kardiochirurgia

oraz 28 specjalnościach szczegółowych po uzyskaniu jednej z odpowiednich – tzn. określonych rozporządzeniem Ministra Zdrowia – specjalizacji podstawowych:

  • Gastroenterologia
  • Chirurgia naczyniowa
  • Angiologia
  • Medycyna sportowa
  • Farmakologia kliniczna
  • Immunologia kliniczna
  • Chirurgia onkologiczna
  • Onkologia i hematologia dziecięca
  • Balneologia i medycyna fizykalna
  • Seksuologia
  • Neuropatologia
  • Medycyna paliatywna
  • Neurologia dziecięca
  • Urologia dziecięca.
  • Transplantologia kliniczna
  • Endokrynologia
  • Geriatria
  • Otorynolaryngologia dziecięca
  • Toksykologia kliniczna
  • Diabetologia
  • Hematologia
  • Ginekologia onkologiczna
  • Hipertensjologia
  • Nefrologia
  • Reumatologia
  • Choroby płuc pulmonologia
  • Kardiologia dziecięca
  • Alergologia

Od 2013 roku lista specjalizacji lekarzy wygląda następująco:

  • Farmakologia kliniczna
  • Neurologia
  • Hematologia
  • Patomorfologia
  • Anestezjologia i intensywna terapia
  • Zdrowie publiczne.
  • Pediatria metaboliczna
  • Onkologia i hematologia dziecięca
  • Endokrynologia
  • Seksuologia
  • Audiologia i foniatria
  • Toksykologia kliniczna
  • Gastroenterologia dziecięca
  • Choroby wewnętrzne
  • Nefrologia
  • Neuropatologia
  • Medycyna rodzinna
  • Chirurgia klatki piersiowej
  • Rehabilitacja medyczna
  • Medycyna paliatywna
  • Kardiochirurgia
  • Dermatologia i wenerologia
  • Neurologia dziecięca
  • Intensywna terapia
  • Medycyna sportowa
  • Medycyna morska i tropikalna
  • Chirurgia naczyniowa
  • Otorynolaryngologia dziecięca
  • Psychiatria dzieci i młodzieży
  • Endokrynologia i diabetologia dziecięca
  • Urologia
  • Alergologia
  • Transplantologia kliniczna
  • Endokrynologia ginekologiczna i rozrodczość
  • Kardiologia
  • Angiologia
  • Medycyna sądowa
  • Neurochirurgia
  • Medycyna pracy
  • Radiologia i diagnostyka obrazowa
  • Chirurgia szczękowo-twarzowa
  • Radioterapia onkologiczna
  • Choroby płuc dzieci
  • Urologia dziecięca
  • Ortopedia i traumatologia narządu ruchu
  • Otorynolaryngologia
  • Hipertensjologia
  • Chirurgia plastyczna
  • Perinatologia
  • Transfuzjologia kliniczna
  • Medycyna lotnicza
  • Onkologia kliniczna
  • Immunologia kliniczna
  • Genetyka kliniczna
  • Medycyna nuklearna
  • Neonatologia
  • Reumatologia
  • Epidemiologia
  • Mikrobiologia lekarska
  • Nefrologia dziecięca
  • Choroby zakaźne
  • Choroby płuc
  • Okulistyka
  • Medycyna ratunkowa
  • Psychiatria
  • Diabetologia
  • Położnictwo i ginekologia
  • Chirurgia ogólna
  • Ginekologia onkologiczna
  • Geriatria
  • Diagnostyka laboratoryjna
  • Balneologia i medycyna fizykalna
  • Chirurgia dziecięca
  • Kardiologia dziecięca
  • Chirurgia onkologiczna
  • Pediatria
  • Gastroenterologia

System specjalizacji opiera się na modułach. Część specjalizacji występuje jako moduł jednolity, część natomiast jest podzielona na moduł podstawowy i specjalistyczny z czego moduł podstawowy może być wspólny dla kilku specjalizacji jednocześnie. Dla przykładu, ukończenie modułu podstawowego w zakresie chirurgii ogólnej trwa 2 lata upoważnia do podjęcia modułu specjalistycznego ze specjalizacji:

  • Chirurgia plastyczna kolejne 4 lata
  • Chirurgia onkologiczna kolejne 4 lata
  • Chirurgia naczyniowa kolejne 4 lata
  • Chirurgia klatki piersiowej kolejne 4 lata
  • Chirurgia dziecięca kolejne 4 lata
  • Chirurgia ogólna kolejne 4 lata

Wykaz modułów podstawowych:

  • moduł podstawowy w zakresie chirurgii ogólnej
  • moduł podstawowy w zakresie pediatrii.
  • moduł podstawowy w zakresie chorób wewnętrznych
  • moduł podstawowy w zakresie otorynolaryngologii
  • moduł podstawowy w zakresie patomorfologii

Moduły jednolite trwają od 4 do 6 lat. Moduły podstawowe wraz z modułami specjalistycznymi od 4 do 7-10 lat najdłużej transplantologia kliniczna. W niektórych wypadkach potrzebne jest uzyskanie jednej ze specjalizacji w pierwszej kolejności, żeby móc przystąpić do danego modułu specjalistycznego, np. ukończona specjalizacja II stopnia dawniej lub tytuł specjalisty w dziedzinie położnictwa i ginekologii upoważnia do rozpoczęcia modułu specjalistycznego z endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości lub ginekologii onkologicznej.

Natomiast lekarze dentyści mogą specjalizować się w następujących specjalnościach:

  • Chirurgia szczękowo-twarzowa
  • Ortodoncja
  • Zdrowie publiczne
  • Epidemiologia.
  • Stomatologia dziecięca
  • Chirurgia stomatologiczna
  • Protetyka stomatologiczna
  • Periodontologia
  • Stomatologia zachowawcza z endodoncją

Specjalizacje te odbywają się na zasadzie modułów jednolitych trwających od 3 do 6 lat najdłużej chirurgia twarzowo-szczękowa.

Dwustopniowy system specjalizacji w Polsce wprowadzono po II wojnie światowej ze względu na ogromny niedobór kadry lekarskiej i konieczność skróconego szkolenia specjalistów oraz chęć jak najszybszego "poprawienia" danych statystycznych dotyczących liczby specjalistów w statystykach podawano łączną liczbę specjalistów bez informacji o stopniu. W tym ostatnim aspekcie Polska wzorowała się na ZSRR, gdzie istniały nawet 3 stopnie specjalizacji. W systemie dwustopniowym przeważnie stosowano zasadę trzyletniej specjalizacji I stopnia i dwuletniej II stopnia.

Dość szybko system dwustopniowy uległ wynaturzeniom, które trwały aż do jego zniesienia:

  • działania przełożonych w prowincjonalnych szpitalach często ordynatorzy w obawie przed "konkurencją" utrudniali rozwój zawodowy innym lekarzom ze swego oddziału;
  • zmniejszał się odsetek specjalistów I stopnia rozpoczynających specjalizację II stopnia - w najmniejszym stopniu proces ten dotyczył mało popularnych specjalności, jak np. medycyna sądowa, mikrobiologia, patomorfologia tam był największy niedobór specjalistów oraz lekarzy zatrudnionych w ośrodkach związanych z uczelniami medycznymi tam konieczność zdobycia II stopnia wiązała się z warunkami zatrudnienia; w pozostałych sytuacjach II stopień zaczynali przede wszystkim ci, którzy chcieli ubiegać się o ordynaturę i mieli szansę jej uzyskania. Przyczyny nierozpoczynania II stopnia, to przeważnie
  • brak wyraźnych korzyści ze zdobycia II stopnia, jeśli ktoś nie chciał się starać o ordynaturę, ponieważ zarówno specjalista I, jak II stopnia mógł otworzyć gabinet prywatny.
  • coraz częściej wydłużał się okres szkolenia specjalizacyjnego szczególnie w II stopniu nawet do kilkunastu i 20 lat;
  • zmniejszał się odsetek osób rozpoczynających specjalizacje szczegółowe.
                                     

3. Kontrowersje językowe

Zarówno w języku potocznym, jak i w oficjalnych dokumentach spotyka się tytuły zawodowe lekarzy, które nie istnieją lub których rozumienie i użycie jest niepełne albo nieprawidłowe:

  • lekarz weterynarii – tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta medycyny weterynaryjnej związany z całkowicie odrębnym zawodem.
  • "lekarz medycyny" – nieistniejący i niepoprawny tytuł zawodowy mający być synonimem tytułu "lekarz". Określenie to bywa spotykane nie tylko w powszechnym użyciu, ale także w pieczęciach lekarskich. Treść pieczęci lekarskiej została opisana w Uchwale Nr 110/05/IV Naczelnej Rady Lekarskiej i nie zezwala na stosowanie tytułów innych niż "lekarz" i "lekarz dentysta". Nagminne używanie sformułowania "lekarz medycyny" w reklamach telewizyjnych może wynikać z chęci uniknięcia przez reklamodawców sporów prawnych: zgodnie z art. 63 Kodeksu Etyki Lekarskiej lekarz nie powinien używać swego wizerunku w celach komercyjnych, a widywani w reklamach aktorzy, podający się za lekarzy, mogą być tytułowani jedynie niepoprawnym określeniem "lekarz medycyny";
  • lekarz dentysta – pot. dentysta, tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta studiów na kierunku lekarsko-dentystycznym, będącym kierunkiem odrębnym od kierunku lekarskiego na polskich uczelniach medycznych;
  • "doktor" – określenie stosowane w mowie potocznej bądź tradycyjnie jako forma grzecznościowa wobec lekarzy oraz lekarzy weterynarii i lekarzy dentystów;