Poprzednia

ⓘ Obraz Matki Boskiej Piekarskiej




Obraz Matki Boskiej Piekarskiej
                                     

ⓘ Obraz Matki Boskiej Piekarskiej

Obraz Matki Bożej Piekarskiej, Królowej Śląska – obraz autorstwa Karola Zipsera znajdujący się w sanktuarium w Piekarach Śląskich przedstawiający Matkę Bożą z Dzieciątkiem Jezus; otoczony kultem religijnym wśród górników, hutników oraz Ślązaków.

                                     

1. Historia

Od 1313 w bocznym ołtarzu mieścił się wizerunek Maryi Panny nieznanego autora i fundatora. Geneza cudowności obrazu sięga początku XVII wieku. Lud coraz częściej gromadził się przed obrazem, by oddawać cześć Matce Bożej. Według relacji ks. Jakuba Roczkowskiego proboszcza parafii piekarskiej w latach 1659–1679 po przeniesieniu jej wizerunku w 1659 roku do ołtarza głównego miały miejsce liczne uzdrowienia.

W 1676 roku w Tarnowskich Górach wybuchła zaraza, której ustąpienie przypisuje się modlitwom pielgrzymów przed Matką Bożą. Była to pierwsza tzw. pielgrzymka "ślubowana”, kiedy mieszkańcy miasta podjęli zobowiązanie, że co roku w niedzielę po 2 lipca, tzn. po święcie Nawiedzenia N.M. Panny, odbywać się będzie pielgrzymka, jako podziękowanie za otrzymane łaski.

W 1680 roku wybuchła zaraza w Pradze, dlatego cesarz austriacki Leopold I Habsburg zwrócił się z prośbą o przywiezienie obrazu. 15 marca 1680 roku w uroczystej procesji przeniesiono go ulicami Pragi. Zaraza ustąpiła, a arcybiskup praski Jan Fryderyk Waldstein potwierdził urzędowo cudowność obrazu. W drodze powrotnej obraz zatrzymał się w miejscowości Hradec Králové, gdzie ludzie również cierpieli na skutek zarazy. Rok później miasto w dowód wdzięczności ofiarowało Piekarom obraz wotywny.

20 sierpnia 1683 roku król Jan III Sobieski wraz z królową Marią Kazimierą Marie Casimire Louise de La Grande dArquien, królewiczem Jakubem i dworem, odbył pielgrzymkę do sanktuarium Matki Boskiej w Piekarach. Dostojnych gości powitał biciem w dzwony i procesją superior zakonu jezuitów, ojciec Jerzy Bellman. Podczas nabożeństwa w Piekarach nie było na miejscu cudownego obrazu, tylko jego kopia, gdyż oryginał wywiózł 25 lipca ojciec superior do Opola, obawiając się napadu Tatarów krymskich, względnie protestanckich powstańców węgierskich kurucy księcia Emeryka Thököly Imre Thököly. Następnie, po wysłuchaniu mszy, król Jan III Sobieski, ruszył z wojskiem polskim przez Tarnowskie Góry na odsiecz Wiednia, gdzie stoczył zwycięską bitwę z wojskami wezyra Kary Mustafy 12 września 1683 r.

W 1702 roku ze względu na bezpieczeństwo, które zagrożone było walkami religijnymi, obraz Matki Bożej wywieziono do Opola. Pierwotnie wisiał w kościele Świętej Trójcy. W XIX w. obraz przeniesiono do kaplicy klasztoru Dominikanów służącej nabożeństwom szkolnym. Tam ikona przez długi czas nie wyróżniała się szczególną czcią i nie przyciągała pielgrzymek. Obecnie obraz znajduje się w kościele katedralnym Świętego Krzyża jako Obraz Matki Boskiej Opolskiej. Natomiast do Piekar, mimo iż w kościele znajdowała się tylko replika obrazu, przybywały pielgrzymki, co jeden z ówczesnych księży o. Jerzy Bellman skwitował słowami: Nie pędzel tu mocen, ni praca człowieka, ni drzewo, ni płótno, jeno Duch Boży, który sobie to miejsce i ten lud upodobał.

W 2014 odbyła się peregrynacja obrazu z okazji uroczystości powierzenia patronatu nad miastem Piekary Śląskie Matce Bożej.

W 2019 roku odkryto, że obraz jest o 100 lat młodszy niż przypuszczano, a jego autorem jest malarz Karol Zipser. Do roku 2019 sądzono, że Karol Zipser jedynie dokonał renowacji obrazu nieznanego artysty.

                                     

2. Obraz

W ołtarzu piekarskiej bazyliki znajduje się obraz Matki Boskiej Piekarskiej. Właściwy obraz znajduje się jednak w Opolu. Obecny obraz ma wymiary 99 × 77 cm, układ ma taki sam jak oryginał, tzn. Maryja trzyma Dzieciątko na lewej ręce, w prawej trzyma jabłko, jednak nie ma na obrazie widocznej w pierwowzorze bizantyjskiej surowości formy. Niewiele pozostało też z cech gotyckich: dłonie i palce zostały skrócone, fałdy szat nabrały płynności, przekształcono rysy twarzy i stonowano kolory. Namalowany pod koniec XVII wieku obraz początkowo pełnił rolę kopii, po wywiezieniu oryginału sam zajął z czasem jego miejsce i zasłynął licznymi łaskami. 15 sierpnia 1925 roku obraz Madonny Piekarskiej został koronowany przez nuncjusza papieskiego Wawrzyńca Lauri, a korony podarował i poświęcił papież Pius XI. Podczas II wojny światowej w nocy z 7 na 8 grudnia 1940 roku nieznani sprawcy ukradli z obrazu papieskie korony. Do dziś nie wiadomo, czy była to prowokacja ze strony władz niemieckich, czy po prostu zwykły rabunek. Pierwszej rekoronacji dokonano w 1965 roku. Kolejna profanacja miała miejsce w nocy z dnia 29 lutego na 1 marca 1984 roku. W kościele trwały wówczas prace konserwatorskie polegające m.in. na wymianie witraży. Okoliczności remontowe kościoła ułatwiły ponowny rabunek koron. Dnia 15 września 1985 roku biskup Herbert Bednorz dokonał drugiej rekoronacji cudownego obrazu, zaś biskup Damian Zimoń odmówił akt zawierzenia diecezji katowickiej Pani Piekarskiej. Od tej pory Matka Boska Piekarska jest główną patronką archidiecezji katowickiej.

                                     

3. Największe cuda za wstawiennictwem Matki Boskiej Piekarskiej

  • 1676 – wybuch zarazy w Tarnowskich Górach; pielgrzymi z miasta modlili się przed obrazem Matki Bożej, a gdy powrócili, zaraza ustąpiła
  • 1683 – wygrana Odsiecz Wiedeńska
  • 1680 – uleczenie Pragi z dżumy
                                     

4. Pielgrzymki stanowe

W okresie represji stalinowskich 1945–1956 sanktuarium piekarskie stało się najważniejszą amboną w diecezji. Z niej padały najważniejsze postulaty pod adresem władz, które pilnie nasłuchiwały, co powie biskup i zaproszony główny kaznodzieja, którym przez kilkanaście lat był metropolita krakowski, kard. Karol Wojtyła. Wskazuje się, że 1949 rok stanowił wyraźną cezurę w dziejach pielgrzymki piekarskiej. Od tego czasu władze zaczęły stosować represje administracyjne, aby ograniczyć liczbę osób uczestniczących w piekarskich uroczystościach. Był to jednocześnie rok przełomowy dla całego Kościoła w Polsce. Po rozprawieniu się z podziemiem niepodległościowym władze przystąpiły do rozprawy z Kościołem. W 1956 roku doszło do przełomu, powrót biskupów do Katowic zapoczątkował odrodzenie pielgrzymek. Pielgrzymki piekarskie stały się także nieformalną trybuną debaty społecznej – była to także debata polityczna, gdyż mówiła o najważniejszych kwestiach w relacjach państwo-Kościół. Robotnicy nie zabierali w niej bezpośrednio głosu, ale ich obecność i aplauz, z jakim przyjmowali każde słowo padające z ust biskupa Bednorza i kard. Wojtyły, świadczyły, że w tej debacie aktywnie uczestniczą. Pielgrzymi słyszeli i w pełni identyfikowali się z oceną sytuacji religijnej i społecznej. W opinii Andrzeja Grajewskiego "w czasie uroczystości w Piekarach Śląskich kształtowało się poczucie odpowiedzialności ludzi wierzących za Kościół na Górnym Śląsku oraz świadomość własnych praw, o które należało się upominać”.

W kazaniach poruszano problemy najważniejsze dla Kościoła na Śląsku: prawo do nauki religii i obecności znaku krzyża w miejscach publicznych, prawo do budowy miejsc kultu, prawo do zachowania świętości niedzieli. Pielgrzymki spełniały również niebagatelną rolę integracyjną. Na piekarskim wzgórzu obok siebie stali Ślązacy i przybysze z różnych stron Polski lub repatrianci ze Wschodu; pielgrzymi z Górnego Śląska, Śląska Cieszyńskiego oraz Opolskiego, jak i mieszkańcy Zagłębia Dąbrowskiego. Diecezja katowicka należała do najbardziej uprzemysłowionych i zurbanizowanych regionów Polski. Zdecydowana większość ludności zatrudniona była w przemyśle. Rzutowało to na model duszpasterstwa w diecezji, które było głęboko związane z ludźmi pracy – robotnikami. Problemy nurtujące to środowisko znajdowały zawsze oddźwięk w nauczaniu biskupów i kapłanów. Biskup Bednorz, zwany "biskupem robotników”, wielokrotnie zabierał głos w sprawie duszpasterstwa robotników oraz wypowiadał się i stawał w ich obronie, a Piekary Śląskie ze swą pielgrzymką mężów i młodzieńców stały się miejscem, gdzie domagano się poszanowania praw ludzkich, społecznych i religijnych. Duszpasterze popierali rozwój społeczny swoich parafian-robotników, zachęcając ich do podnoszenia wykształcenia i kwalifikacji zawodowych, popierając podejmowanie akcji społecznych korzystnych dla wspólnoty parafialnej, a także kontynuowali i pogłębiali chlubną tradycję powiązania duszpasterstwa śląskiego z robotnikami. Biskup Bednorz w swoich listach pasterskich i wypowiedziach w czasie pielgrzymek piekarskich wielokrotnie poruszał problemy związane z budową nowych kościołów na terenie diecezji, zwłaszcza na osiedlach. Wzywał też wiernych do modlitwy w intencji budowy nowych kościołów. Po objęciu rządów w diecezji 29 czerwca 1985 nowy biskup Damian Zimoń w programie duszpasterskim wiele miejsca poświęcił pielgrzymce piekarskiej. Pielgrzymka piekarska, zwłaszcza w tym pierwszym okresie, w niczym nie straciła na znaczeniu, wręcz przeciwnie, w Polsce bardzo uważnie słuchano głosu nowego biskupa katowickiego, który zgodnie z tradycją wiele miejsca w słowie wstępnym, przygotowanym dla pielgrzymów, poświęcał sprawom społecznym. Po 1989 roku pojawiły się głosy, że pielgrzymka piekarska nie utrzyma się w dotychczasowej formule. Według prowadzonych statystyk nie zauważa się wyraźnego spadku liczby uczestników pielgrzymki. Sam biskup katowicki, jak i zaproszeni kaznodzieje, dostrzegając znaki czasu, inaczej stawiają akcenty w swoich przemówieniach. Po normalizacji na linii państwo-Kościół przestały istnieć sprawy konfliktowe. W kazaniach natomiast można znaleźć więcej nauczania moralnego skierowanego do rodzącego się społeczeństwa konsumpcyjnego. Więcej jest apeli o solidarność międzyludzką, potrzebę niesienia pomocy ludziom dotkniętymi zmianami społecznymi, ustrojowymi i gospodarczymi oraz ludziom wyrzuconym na margines społeczeństwa. W listach pasterskich biskupa katowickiego z tego okresu znajdujemy więcej niż zwykłe postulaty odnowy moralnej i etycznej społeczeństwa postkomunistycznego. Nie przestał on zabierać głosu w konkretnych sprawach społeczno-politycznych, gdyż uważał, że hierarchia kościelna – zgodnie z nauką Soboru Watykańskiego II − ma prawo do oceny działań społecznych i politycznych, zwłaszcza wtedy, gdy chodzi o podstawowe dobro człowieka, jakim jest wolność religijna. Zdaniem biskupa Damiana Zimonia nawiązywanie do przeszłości ma swoje głębsze uzasadnienie, ponieważ nie można budować demokracji bez moralnego odrodzenia, które jest możliwe w oparciu o chrześcijańskie wartości tysiącletniego narodu. W nauczaniu biskupa katowickiego "bitwa o Kościół” w Polsce dokonuje się na płaszczyźnie posługi duszpasterskiej, rodziny i kultury. Wśród problemów lokalnych wymienić należy zagrożenia moralne, będące skutkami frustracji, ubóstwa i bezrobocia. Do takich trudności z pewnością należy zaliczyć szerzące się alkoholizm, narkomanię wśród młodzieży oraz brutalizację życia społecznego. Bardzo niepokojącym zjawiskiem jest zanikanie poczucia solidarności międzyludzkiej, która jeszcze do niedawna była cechą wyróżniającą Polaków w świecie. Do tych zjawisk dołączają stale nowe zagrożenia, będące już bezpośrednimi skutkami nowej sytuacji gospodarczej, społecznej i politycznej.



                                     

4.1. Pielgrzymki stanowe Kaznodzieje na pielgrzymce piekarskiej

  • 1999 – bp Wiktor Skworc z Tarnowa
  • 2010 – kard. Joachim Meisner z Kolonii
  • 1994 – bp Szczepan Wesoły z Rzymu
  • 1984 – abp Henryk Gulbinowicz z Wrocławia
  • 2018 – kard. Zenon Grocholewski, prefekt Kongregacji ds. Edukacji Katolickiej
  • 2001 – abp Szczepan Wesoły z Rzymu
  • 2006 – kard. Stanisław Dziwisz z Krakowa
  • 1996 – kard. Miloslav Vlk z Pragi
  • 1995 – bp Czesław Domin z Koszalina
  • 2005 – abp Józef Michalik z Przemyśla
  • 2004 – abp Józef Wesołowski z Kazachstanu
  • 2011 – bp Andrzej Czaja z Opola
  • 1987 – bp Alfons Nossol z Opola
  • 1992 – abp Tadeusz Kondrusiewicz z Moskwy
  • 1991 – bp Zygmunt Kamiński ze Szczecina
  • 1989 – bp Władysław Ziółek z Łodzi
  • 2015 – kard. Gerhard Müller, prefekt Kongregacji Nauki Wiary
  • 2012 – abp Stanisław Budzik z Lublina
  • 1998 – bp Ignacy Jeż, emerytowany ordynariusz Koszalina
  • 1993 – abp Tadeusz Gocłowski z Gdańska
  • 2014 – kard. Zenon Grocholewski, prefekt Kongregacji ds. Edukacji Katolickiej
  • 1985 – bp Tadeusz Gocłowski z Gdańska
  • 1988 – bp Stanisław Szymecki z Kielc
  • 1986 – kard. Franciszek Macharski z Krakowa
  • 2007 – bp Edward Dajczak z Gorzowa
  • 2000 – kard. Henryk Gulbinowicz z Wrocławia
  • 1990 – kard. Józef Glemp, prymas Polski
  • 2008 – abp Kazimierz Nycz z Warszawy
  • 2016 – abp Wojciech Polak, prymas Polski
  • 2013 – kard. Dominik Duka z Pragi
  • 2017 – abp Józef Kupny z Wrocławia
  • 2003 – abp Józef Życiński z Lublina
  • 1997 – bp Jan Śrutwa z Zamościa
  • 2002 – bp Jan Wieczorek z Gliwic
  • 2009 – bp Tadeusz Rakoczy z Bielska-Białej
                                     

5.1. Peregrynacja obrazu i nadanie Matce Boskiej patronatu nad miastem Piekary Śląskie Prośba o nadanie Matce Boskiej Piekarskiej patronatu nad miastem Piekary Śląskie

17 października 2013 roku podczas uroczystej sesji Rady Miasta Piekary Śląskie radni podjęli jednogłośnie uchwałę inicjującą procedurę przygotowań do nadania tytułu. Prezydent Miasta otrzymał od Rady Miasta upoważnienie do podjęcia działań w celu uzyskania zgody właściwych władz kościelnych. Pismo z prośbą o ustanowienie patronki Piekar Śląskich przesłał do Stolicy Apostolskiej arcybiskup Wiktor Skworc. Kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów na podstawie przesłanych dokumentów wydała stosowny akt w uroczystość świętej Barbary, patronki archidiecezji katowickiej, tj. 4 grudnia 2013 roku.

                                     

5.2. Peregrynacja obrazu i nadanie Matce Boskiej patronatu nad miastem Piekary Śląskie Przebieg peregrynacji

3 września 2014 po mszy cudowny obraz został wyjęty z głównego ołtarza i postawiony przed ołtarzem soborowym, zaś w miejscu, gdzie do tej pory znajdował się obraz, powieszono jego kopię, która jest wykorzystywana w czasie pielgrzymek stanowych. Następnie obraz został przewieziony pod eskortą motocyklistów i policjantów do kościoła Matki Bożej Wspomożenia Wiernych w Dąbrówce Wielkiej. Tam, witany przez parafian, przebywał do dnia następnego.

Następnego dnia ikonę przewieziono do kościoła Najświętszego Serca Pana Jezusa w Brzezinach Śląskich, gdzie odbyła się uroczysta msza święta i całonocna adoracja obrazu.

5 września obraz został przewieziony do parafii w Kamieniu, gdzie odbyło się uroczyste przekazanie obrazu obok starej gminy. Obraz niesiony był ulicą biskupa Nankiera do kościoła, gdzie odbyła się msza święta. Mszę przed cudownym obrazem celebrowali wszyscy wikariuszowie posługujący niegdyś w parafii w Kamieniu.

Nazajutrz parafia św.św. ap. Piotra i Pawła przekazała obraz parafii w Szarleju, gdzie odbyła się uroczysta msza święta. Dzień później obraz został przekazany parafii w Kozłowej Górze, następnie parafii na Józefce.

Jako ostatnia obraz otrzymała parafia Świętej Rodziny, która następnie przekazała go bazylice.



                                     

5.3. Peregrynacja obrazu i nadanie Matce Boskiej patronatu nad miastem Piekary Śląskie Uroczysta sesja rady miasta i nadanie tytułu

Podczas uroczystej sesji Rady Miasta abp Skworc przekazał władzom samorządowym miasta dokument Kongregacji Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów Stolicy Apostolskiej zatwierdzający wybór Najświętszej Maryi Panny pod tytułem "Matki Sprawiedliwości i Miłości Społecznej” jako Patronki u Boga Miasta Piekary Śląskie. Papież Franciszek w liście skierowanym do wiernych z racji tego święta napisał, że decyzja o tym szczególnym patronacie jest w rzeczywistości "potwierdzeniem płynącego z wiary przekonania, jakie od pokoleń żywią mieszkańcy Piekar i całego Śląska, oraz doświadczenia stałej opieki i wstawiennictwa Piekarskiej Pani”. Po uroczystej sesji rady miasta Piekar Śląskich w Miejskim Domu Kultury radni, duchowni oraz mieszkańcy miasta udali się na mszę świętą do bazyliki Najświętszej Maryi Panny i Świętego Bartłomieja. Eucharystii sprawowanej w intencji mieszkańców miasta przewodniczył i wygłosił kazanie metropolita katowicki abp Wiktor Skworc. Na koniec liturgii prezydent miasta Stanisław Korfanty złożył podziękowania arcybiskupowi za osobiste zaangażowanie, które doprowadziło do szybkiego spełnienia prośby o nadanie Matce Bożej Piekarskiej tytułu patronki miasta.