Poprzednia

ⓘ Rozbiory Polski




Rozbiory Polski
                                     

ⓘ Rozbiory Polski

Rozbiory Polski – okres w dziejach Polski i Litwy w latach 1772–1795, kiedy Rzeczpospolita Obojga Narodów za sprawą sąsiednich Rosji, Prus i Austrii dokonała na ich rzecz cesji części swojego terytorium, jako wynik przegranej wojny bądź pod groźbą użycia siły.

                                     

1. Geneza

Przyczyną rozbiorów była niezdolność kraju do reform, mogących wzmocnić siłę militarną Polski. Mimo znacznego potencjału gospodarczego, nie zdołano przeprowadzić koniecznych reform podatkowych np. stałego opodatkowania szlachty i duchowieństwa i politycznych m.in. zniesienie liberum veto i pańszczyzny. Przeciw reformom była zarówno większość szlachty, magnaterii, jak i duchowieństwa. Podejmowane próby reform w myśl idei oświeceniowych upadły. Szczególną rolę odegrała zdrada części magnatów, wyższego duchowieństwa i szlachty w ramach tzw. konfederacji targowickiej.

U zewnętrznych źródeł rozbiorów leży współdziałanie Rosji i Prus na sejmie konwokacyjnym w 1764. 11 kwietnia mocarstwa te podpisały tajny aneks do traktatu sojuszniczego, w którym zobowiązały się do wspólnego wystąpienia zbrojnego przeciwko Rzeczypospolitej, gdy strony uznają, że zagrożone są ich interesy w tym kraju.

W wyniku presji prymasa interrexa Władysława Aleksandra Łubieńskiego Rzeczpospolita uznała oficjalnie na sejmie konwokacyjnym tytuły carycy Wszech Rosji Katarzyny II nieuznawany od 1721 i tytuł króla Prus Fryderyka II nieuznawany od 1701. Stanowiło to realne zagrożenie dla integralności terytorialnej państwa polskiego. Rosja w czasie rozbiorów podnosiła z tego tytułu roszczenia terytorialne wobec ziem ruskich Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Prusy natomiast wykorzystały fakt, że Prusy Królewskie stanowiły niegdyś integralną całość z Prusami Wschodnimi, choć Fryderyk II przyznawał w "Historia mojego czasu", że nie posiada żadnych prawnych podstaw do pretensji względem prowincji polskich.

Jednocześnie austriaccy Habsburgowie jako królowie Węgier od XVI w. rościli prawa do Rusi Halicko-Włodzimierskiej po łacinie: Galicji i Lodomerii.

                                     

2. Następstwa

Główne fazy rozbiorów to:

  • Austria – ok. 83 tys. km²
  • Rosja – ok. 92 tys. km²
  • Prusy – ok. 36 tys. km²
  • I rozbiór Polski – 1772
  • Prusy – ok. 58 tys. km²
  • II rozbiór Polski – 1793 Rosja, Prusy
  • Rosja – ok. 250 tys. km²
  • III rozbiór Polski – 1795
  • Austria – ok. 47 tys. km²
  • Prusy – ok. 55 tys. km²
  • Rosja – ok. 120 tys. km²

W wyniku trzech rozbiorów poszczególne państwa zagarnęły:

  • Austria – 130 tys. km² obszaru ok. 4.2 mln mieszkańców.
  • Rosja – 462 tys. km² obszaru i 5.5 mln mieszkańców;
  • Prusy – 141 tys. km² obszaru ok. 2.6 mln mieszkańców;

Po III rozbiorze Polski 1795 obszar zaboru pruskiego stanowił ponad połowę terytorium Królestwa Prus, zaś Polacy stanowili blisko połowę jego ludności.

W 1807 Polska uzyskała namiastkę niepodległości w formie utworzonego Księstwa Warszawskiego, w 1815 przekształcono je w niesuwerenne Królestwo Polskie, formalnie związane unią personalną z Rosją. Rosja zajęła tym samym 82% terytorium Rzeczypospolitej w granicach z 1772, Austria 11%, Prusy 7%.

W 1916 Austro-Węgry i Niemcy utworzyły zależne od nich regencyjne Królestwo Polskie. Powstały po obaleniu caratu Tymczasowy Rząd Rosji księcia Lwowa w manifeście 17 marca? /30 marca 1917 uznawał dla narodu polskiego pełne prawo stanowienia o swoim losie według własnej woli i że wierny układom ze swymi sprzymierzeńcami, wierny wspólnym planom walki przeciwko światu germańskiemu, chciwemu walki, dopomoże do utworzenia niezawisłego państwa polskiego ze wszystkich terytoriów, w których Polacy tworzą większość, jako rękojmię trwałego pokoju w przyszłej, nowo zorganizowanej, Europie. 29 sierpnia 1918 Rada Komisarzy Ludowych realizując postanowienia pokoju brzeskiego specjalnym dekretem anulowała traktaty rozbiorowe za czym jednak nie nastąpił zwrot Polsce ziem ani innych dóbr zagrabionych w wyniku rozbiorów, 7 października Rada Regencyjna zapowiedziała niepodległość Polski i 11 listopada przekazała naczelne dowództwo wojska Józefowi Piłsudskiemu, 14 listopada rozwiązała się. Po 1918 r. na większości polskich terenów przedrozbiorowych powstały nowe państwa: odrodzona II Rzeczpospolita Polska, Litwa oraz Wolne Miasto Gdańsk; skrawki terytorium ziem znalazły się w granicach Łotwy i Estonii, a część ziem pozostała w granicach Niemiec oraz Rosji Radzieckiej później – ZSRR.

                                     

3. Uznanie rozbiorów przez państwa trzecie

Imperium Osmańskie jako jedyne państwo trzecie nigdy nie uznało likwidacji Rzeczypospolitej na skutek rozbiorów.

Legenda mówi, że Turcy, chcąc szczególnie podkreślić fakt nieuznania rozbiorów Polski, przy każdej prezentacji ambasadorów i dyplomatów na dworze sułtana powtarzali: "Poseł Lechistanu jeszcze nie przybył”.

                                     

4. Granice między zaborcami

W Toruniu i okolicy do dziś zachowały się fragmenty kordonu – wału granicznego carsko-pruskiego, usypanego w postaci 3–4 metrowego obniżenia ziemi oraz dwóch wałów ziemnych po bokach. Można je oglądać m.in. wzdłuż drogi ze Służewa do Chorągiewki i Gniewkowa, biegnącej przez poligon rzadko okresowo zamykanej czy w Grabowcu i drodze do Brzozówki.

Jako Trójkąt Trzech Cesarzy określano miejsce, gdzie od 1846 r. do I wojny światowej 1915 zbiegały się granice trzech europejskich mocarstw, które dokonały rozbioru Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

We wsi Prehoryłe w powiecie hrubieszowskim na skrzyżowaniu ulic Sokalskiej i Zielonej stoi stalowy krzyż przydrożny. Spodnia połowa dolnego, długiego ramienia to dawny austriacki słup graniczny. Krzyż wykonała miejscowa ludność w roku 1995 przez dospawanie dodatkowych rur i prętów. W dolnej części słupa widnieje wytłoczone słowo "Teschen”. Jest to niemieckojezyczna nazwa śląskiego miasta Cieszyn, gdzie słup został wykonany, znajdującego się wcześniej w granicach Austrii. Pośrodku przepływajacego w pobliżu Bugu przebiegała po trzecim rozbiorze Polski granica austriacko-rosyjska. Stąd też istnienie austriackiego słupa granicznego tak daleko od dzisiejszej Austrii.



                                     

5. Współczesna publicystyka historyczna a rozbiory Polski

Pojęcie rozbiór państwa określenia zabór lub zabory używa się wymiennie oznacza rozdzielenie terytorium suwerennego państwa pomiędzy inne na drodze wyłącznie dyplomatycznej. Zazwyczaj rozdzielenie takie odbywa się wbrew woli mieszkańców terytorium podlegającego rozbiorom, ale mimo to nie dochodzi przy tym do działań wojennych regularnej armii państwa podlegającego rozbiorowi. porozumieniem, określającym sposób zbrojnej likwidacji Polski i strefy wpływów we wschodniej Europie, a w 1989 w ogóle nie doszło do żadnych zmian terytorialnych w Polsce. Z formalnego punktu widzenia określenia te, choć popularne, są błędne, a stosowanie miana "rozbioru” wobec Okrągłego Stołu jest tylko retoryką publicystyczną.

                                     
  • w. banki istniały we wszystkich dużych miastach Polski Kres ich działalności położyły rozbiory Polski i konfiskata kościelnych majątków. Pierwsze banki
  • Maria Skowronek, Warszawa 2009. Marian Henryk Serejski, Europa a rozbiory Polski studium historiograficzne, Warszawa 2009. Aleksander Gieysztor, Zarys
  • polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego doszło do kolejnego podziału ziem polskich pomiędzy Rosję, Prusy oraz Austrię. Osobny artykuł: Rozbiory Polski
  • do III rozbioru Polski i abdykacji Stanisława Augusta Poniatowskiego 1795 Od zawarcia unii lubelskiej 1569 każdy nowo koronowany król Polski zostawał
  • zajęta przez Imperium Rosyjskie w wyniku rozbiorów Polski 1772 1795 obejmował ziemie zabrane i Królestwo Polskie Obszar ziem dawnej Rzeczypospolitej pod
  • polską pomiędzy stronnikami Augusta III i Stanisława Leszczyńskiego. ROZBIORY POLSKI Art. I ust. 1 patentu w sprawie Władzy Państwowej w Królestwie Polskiem
  • podział na trzy części: Polska A B i C Genezy Polski A i B można doszukać się w okresie rozbiorów gdzie ziemie rozbioru pruskiego były znacznie
  • Cegielski, Łukasz Kądziela, Rozbiory Polski 1772 - 1793 - 1795, Warszawa 1990, s. 264 - 277, Robert Howard Lord, Drugi rozbiór Polski Warszawa 1984, s. 262 - 271
  • wieku stawała się partnerem. Turcy jako jedyny sąsiad RP nie uznali rozbiorów Polski 1414 Jakub Skarbek z Góry i Grzegorz Ormianin posłowie 1440

Użytkownicy również szukali:

ile trwały rozbiory polski,

...
...
...