Poprzednia

ⓘ Arnold Andrunik




Arnold Andrunik
                                     

ⓘ Arnold Andrunik

Arnold Andrunik – polski urzędnik, żołnierz ZWZ-Armii Krajowej, współpracownik siatki kurierskiej podczas II wojny światowej. Mąż Marii.

                                     

1. Życiorys

Urodził się jako syn Romualda i Janiny. Pochodził z Przemyśla. W 1927 ukończył IV klasę w Państwowym Gimnazjum Męskim im. Królowej Zofii w Sanoku. Egzamin dojrzałości zdał eksternistycznie we Lwowie. Rodzinny dom Arnolda Andrunika mieścił się przy ulicy Sanowej w Sanoku według różnych źródeł pod numerem 13 lub 14. Od 1929 do 1935 był zatrudniony na stanowisku kontrolera sanitarnego w Wydziale Powiatowym, a od 1 kwietnia 1935 do września 1939 pracował jako referent i kierownik kancelarii Starostwa Powiatowego w Sanoku. W 1938 ożenił się z Marią Stefanią Łomnicką. Początkowo małżeństwo mieszkało w Sanoku przy ulicy Cegielnianej, następnie przy ulicy Adama Mickiewicza. 8 sierpnia 1939 urodziła im się córka Teresa.

Po wybuchu II wojny światowej brał udział w ewakuacji dokumentów urzędu, następnie zatopionych w Dniestrze, po czym powrócił do Sanoka 20 października. Za sprawą Aleksandra Rybickiego został żołnierzem Związku Walki Zbrojnej, przysięgę złożył 1 kwietnia 1940 w domu przy ulicy Bartosza Głowackiego 13 odbierał ją Adam Fastnacht. Działał w służbie liniowej, jako wywiadowca, organizował bojówki oraz dywersję. Od komendanta oddziału partyzanckiego OP-23 por. Władysława Biegańskiego ps. "Janusz” otrzymał powierzone funkcje utrzymywania łączności z powiatowymi placówkami ZWZ-AK, ponadto brał udział w kolportowaniu podziemnych wydawnictw w domu Andruników zorganizowano magazyn prasy podziemnej, a także stanowił punk kontaktowy i schronienie dla kurierów na ich trasie, przewożeniu przemycanej broni. Równolegle pracował zawodowo jako inkasent PZU w Sanoku. W 1940 szef zarządu miasta Sanoka Rudolf Dreier złożył mu propozycję objęcia w prowadzonym przez Niemców magistracie Stadtverwaltung posady kierownika biura meldunkowego. Po zgłoszeniu tego komendantowi OP-23 Rudolfowi Rybie, w grudniu 1940 otrzymał rozkaz objęcia stanowiska, które podjął 1 lutego 1941. Następnie będąc zatrudniony w tym charakterze stworzył w miejscu pracy punkt sekcji legalizacyjnej ZWZ zajmując się głównie kwestiami paszportowymi. W ramach swojej działalności trudnił się wyrabianiem fałszywych dokumentów, kennkart, zaświadczeń, przepustek, zezwoleń oraz fikcyjnych dokumentów, opierając się na dokumentach tzw. "martwych dusz”, czyli albo zmarłych bądź posiadających nieważny meldunek. W tym celu był wykorzystywany dom Andrunika, który funkcjonował pod kryptonimem "Punkt T” sam Andrunik działał pod pseudonimem "T”. 20 sierpnia 1941 śledztwo i kontrolę w urzędzie prowadziło gestapo. Po wstępnym przesłuchaniu Arnold Andrunik zagrożony aresztowaniem oddalił się z siedziby zarządu miasta. Następnie ukrywał się w Bażanówce, Jaćmierzu, Wzdowie, Zarszynie tam otrzymał fałszywą tożsamość Roman Moderski, następnie w Trześniowie, skąd wyjechał do Krakowa, gdzie otrzymał tożsamość Tadeusz Jaszczołt, został zatrudniony jako buchalter w Fabryce Wyrobów Spirytusowych, a jednocześnie zajął się punktem kontaktowym dla kurierów ZWZ. Załatwienia tego dokonał Aleksander Rybicki, który pozostawał z nim nadal w kontakcie. Punkt mieścił się w miejscu zamieszkania przy ulicy Brzozowej 12 i funkcjonował pod kryptonimem "Baszta”. Po przemianowaniu od lutego 1942 był żołnierzem Armii Krajowej. Od świąt Wielkanocy 1942 w Krakowie zamieszkała z Arnoldem Andrunikiem jego żona Maria, która także działała w ZWZ. Arnold i Maria Andrunikowie oraz inni współpracownicy krakowskiego punktu m.in. łączniczka z Komańczy zostali aresztowani przez gestapo nad ranem 26 czerwca 1942. W tym czasie 2-letnie dziecko Andruników zostało przez Niemców umieszczone w jednym z krakowskich szpitali, skąd uwolnili go później członkowie AK i oddali w opiekę rodziny pod Sanokiem. Podczas przesłuchania Arnold Andrunik został rozpoznany. Mimo ciężkiego śledztwa i katowania w więzieniu Montelupich, przy ulicy Pomorskiej nie wydali swoich współpracowników podczas tortur Arnold Andrunik był m.in. dwukrotnie wieszany przez oprawców celem wymuszenia zeznań. Po niespełna 3-miesięcznym okresie śledztwa, 30 września 1942 został skierowany do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, gdzie został osadzony jako więzień polityczny i otrzymał numer obozowy 66686. Przebywał w Auschwitz-Birkenau od 30 września 1942 do 13 marca 1943, następnie od 14 marca do 20 kwietnia 1943 w Groß-Rosen numer więźnia 8898, a od 20 kwietnia 1943 do 26 kwietnia 1945 w Sachsenhausen–Oranienburg. 26 kwietnia 1945 w grupie 10 więźniów zbiegł z obozowego komanda w Falkensee. 8 maja 1945 powrócił do Sanoka po trzech latach 27 maja powróciła także jego żona. W połowie maja 1945, opierając się na swoim doświadczeniu zawodowym sprzed wojny i dysponując egzaminem państwowym, zgłosił się do starostwa powiatu sanockiego z prośbą o pracę, lecz ówczesny starosta Andrzej Szczudlik odmówił mu tego. Następnie Arnold Andrunik ukrywał się na terenie Sanoka i Zagórza. Później otrzymał stanowisko kierownika administracyjnego Szpitala Powiatowego w Sanoku, które pełnił od 1 czerwca 1945 do 31 maja 1950. Po 1950 został członkiem zespołu roboczego do obsługi realizowanej inwestycji budowy nowego szpitala w Sanoku. W dalszym okresie pracował jako kierownik ds. administracyjnych i wicedyrektor Budowlanego Przedsiębiorstwa Powiatowego w Sanoku od 1 kwietnia 1950 do 31 maja 1956, inspektor inwestycyjny w Zjednoczeniu Państwowych Gospodarstw Rolnych w Sanoku od 1 czerwca 1956 do 28 lutego 1957 oraz Miejskim Zarządzie Budynków Mieszkalnych w Sanoku od 1 kwietnia 1957. W 1968 został sekretarzem Prezydium MRN w Sanoku, po czym odszedł na emeryturę.

W 1958 był członkiem Komisji Zdrowia w Miejskiej Radzie Narodowej w Sanoku. Został wybrany radnym MRN w Sanoku w 1961, w 1965, w 1969, w 1973, w 1978. Został członkiem prezydium powołanej podczas stanu wojennego 16 września 1982 Tymczasowej Miejskiej Rady Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego PRON.

Działał społecznie, zaangażował się w działalność kombatancką i upamiętniającą martyrologię obozową. W 1945 Został współzałożycielem sanockiego oddziału Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych, w 1949 wcielonego do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, w którym pełnił funkcję członka zarządu i sekretarza), reaktywowanego w 1990 jako koło terenowe, działającego w kamienicy przy ulicy Jagiellońskiej 4. Sporządził wspomnienia dotyczące uwięzienia w obozach koncentracyjnych, spisane na potrzeby akcji "Ocalmy od zapomnienia” zorganizowanej przez ZBoWiD, których fragmenty zostały opublikowane w "Roczniku Sanockim 1986” z 1988. Stworzył kronikę sanockich organizacji kombatanckich. Został członkiem oddziału sanockiego Polskiego Czerwonego Krzyża, działającego w budynku przy ul. Ignacego Daszyńskiego 17, w grudniu 1983 wybrany sekretarzem Zarządu Miejskiego PCK w Sanoku. Pisał także wiersze, w których opiewał Sanok.

Po wojnie Arnold i Maria Andrunikowie mieli jeszcze dwóch synów: Jana ur. 1946 i Witolda ur. 1952. Zamieszkiwali przy ulicy Rybackiej 3 w Sanoku.

Arnold Andrunik zmarł 26 lipca 2000 i został pochowany w grobowcu rodzinnym na Cmentarzu Centralnym w Sanoku 28 lipca 2000. Wraz z nim została pochowana jego żona Maria 1909−1988 oraz ich syn Witold, zmarły tragicznie w wypadku motocyklowym w 1975. Brat Arnolda, Kazimierz Andrunik, ps. "Rybak”, także był żołnierzem AK.

                                     

2. Odznaczenia i wyróżnienia

Odznaczenia
  • Krzyż Oświęcimski 1986
  • Medal Zwycięstwa i Wolności 1945
  • Łącznie otrzymał ponad 30 odznaczeń
  • Medal 30-lecia Polski Ludowej 1975
  • Srebrny Krzyż Zasługi
  • Krzyż Armii Krajowej
  • Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
  • Złoty Krzyż Zasługi
  • Odznaka "Za Zasługi dla Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych”
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski 1969
  • Krzyż Partyzancki
  • Odznaka "Zasłużony dla Sanoka” 1978
Wyróżnienia
  • Pierwsza nagroda w II konkursie "Ziemia rodzinna Grzegorza z Sanoka w literaturze” w dziedzinie pamiętników
  • Dyplom Rady Naczelnej i Zarządu ZBoWiD 1989
                                     

3. Publikacje

  • U świtu wolności
  • Zapiski z osobistych przeżyć w czasie drugiej wojny światowej i okupacji
  • Głód w hitlerowskim więzieniu i obozie koncentracyjnym
  • Przyjaźń między więźniami w śledztwie, więzieniu i obozie koncentracyjnym
  • Sposoby poniżania godności więźnia w Oświęcimiu
  • Wspomnienia z hitlerowskich obozów Rocznik Sanocki 1988
  • Rozwój i działalność Związku Bojowników o Wolność i Demokrację na Ziemi Sanockiej w latach 1949-1984 1986
  • Obozowe słownictwo w Oświęcimiu