Poprzednia

ⓘ 2 Pułk Strzelców Podhalańskich




2 Pułk Strzelców Podhalańskich
                                     

ⓘ 2 Pułk Strzelców Podhalańskich

2 Pułk Strzelców Podhalańskich – oddział piechoty Wojska Polskiego.

Pułk stacjonował w garnizonie Sanok i wchodził w skład 22 Dywizji Piechoty Górskiej.

                                     

1. Formowanie i walki o granice

Formowanie rozpoczęto 31 października 1918 roku na bazie batalionu zapasowego austriackiego pułku strzelców Nr 32 w Bochni, którego dokonał major Jerzy Dobrodzicki późniejszy generał. Następnie oddział ten został przemianowany na 2 pułk strzelców podhalańskich. Był jedynym pułkiem późniejszego Okręgu Korpusu X, sformowanym na ziemiach polskich. 9 grudnia 1918 został utworzony I batalion kwaterujący w Sanoku. II batalion powstał w połowie grudnia w Bochni, a III – wiosną 1919 w Nowym Targu. 13 grudnia 1918 roku I batalion pod dowództwem por. Karola Matzenauera udał się na front ukraiński i przeszedł "chrzest bojowy” opodal wsi Krościenko nad Strwiążem, brał udział w walkach także pod Zagórzem i Chyrowem, a później w składzie Grupy "Bug” w rejonie Rawy Ruskiej, Tarnopola, i Gajów Dytkowieckich. II batalion po pobycie na Spiszu przy obronie granicy południowo-zachodniej, w połowie stycznia 1919 udał się również na front ukraiński, biorąc udział w walkach w składzie Grupy "Bug” wspólnie I baonem. III batalion został skierowany na granicę czeską. W lipcu 1919 pułk udał się na Pokucie i strzegł granicy z Rumunią Wiosną 1920 pułk połączył wszystkie bataliony i wszedł w skład I Brygady Górskiej. W marcu 1920 pułk udał się na front bolszewicki do Dubna, później do Sławeczna, gdzie dołączył III batalion, przybyły z ochrony granicy czeskiej. Następnie pułk wziął udział w "wyprawie kijowskiej”, wykazując się w bitwach pod Czapowicami i Malinem. W czasie odwrotu bronił Brześcia nad Bugiem. 2 pułk strzelców podhalańskich, w składzie I Brygady Górskiej w dniu 8 maja 1920 roku wkroczył do Kijowa obsadzając jego północne przedmieścia. W czerwcu 1920, już w czasie odwrotu wojsk polskich, pułk bronił do 12 czerwca przeprawy przez Dniepr staczając potyczki z atakującymi bolszewikami. Następnie pułk tworzył tylną straż 3 Armii i wsławił się w obronie Brześcia nad Bugiem. Żołnierze sanockiego pułku brali też udział w polskiej kontrofensywie rozpoczętej 16 sierpnia, zdobywając Kock, Łuków, Siedlce, Sokołów, Białystok, następnie Gródek. Po kilku dniach pułk brał udział w walkach nad rzeką Sidrą. Szlak bojowy zakończył trzydniową walką pod Kuźnicą 23 września 1920. 4 października uczestniczył w zdobyciu miasta Grodno.

                                     

2. Pułk w okresie pokoju

6 grudnia 1920 pułk przybył do Sanoka, 12 grudnia odbyło się jego oficjalne przyjęcie. Podczas licznego uroczystego powitania żołnierzy w Sanoku przemawiał miejscowy profesor gimnazjalny Urban Przyprawa, a przemowę wygłosił także ppłk Edward Kańczucki. Od początku garnizonowania pułku w Sanoku prowadzono działania na rzecz integracji środowiska wojskowego ze społecznością miasta. W 1922 na etacie w pułku było 87 oficerów: 3 pułkowników, 16 majorów, 20 kapitanów, 34 poruczników, 12 podporuczników, w 1924 w pułku było 58 oficerów etatowych i 14 nadetatowych, w 1928 w pułku było 40 oficerów etatowych i 11 nadetatowych, w 1932 w pułku było 48 oficerów zawodowych.

W początkowych latach 20. postój pułku był niejednolity miejscowo, jako że jego dowództwo, batalionu II oraz kadra batalionu zapasowego stacjonowały w Sanoku, zaś III batalion garnizonował w Dębicy. Następnie cały pułku został ulokowany w Sanoku. Dowództwo pułku funkcjonowało w byłych koszarach przy ulicy Adama Mickiewicza, zaś osobno były rozmieszczone bataliony pułku:

  • I batalion w budynku przy ulicy Jana III Sobieskiego,
  • III batalion i pluton artylerii piechoty w koszarach w dzielnicy Olchowce.
  • II batalion w koszarach przy ulicy Adama Mickiewicza,

Pułk aktywnie uczestniczył w życiu miasta, jego staraniem został wybudowany m.in. Dom Żołnierza, stanowiący ośrodek życia kulturalnego pułku i mieszkańców miasta.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 18 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty tzw. "normalnych”. W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych. Po wprowadzeniu nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza.

Przy pułku funkcjonował chór oficerski, którego dyrygentem był kpt. Marian Warmuzek. W ramach jednostki działała orkiestra pułkowa. W latach 20. kapelmistrzem był por. Maksymilian Firek, który wraz z nią zdobył pierwsze miejsce w ogólnopolskim konkursie orkiestr wojskowych. Później kapelmistrzem był kpt. Kazimierz Wojakowski, który w październiku 1928 wraz z orkiestrą uzyskał drugie miejsce na konkursie Dowództwa Okręgu Korpusu nr X w Przemyślu. W latach 30. kapelmistrzem był por. Stanisław Węgrzynowski. Orkiestra pułku uczestniczyła w życiu kulturalnym Sanoka, koncertowała w parku miejskim, występowała także regularnie dla kuracjuszy uzdrowiska Iwonicz-Zdrój. W ramach Zjazdu Górskiego w Sanoku w dniach 14-17 sierpnia 1936 odbył się konkurs orkiestr pułków strzelców podhalańskich zakończony festiwalem orkiestr.

Od 1921 rozwijało się życie sportowe 2 pułku strzelców podhalańskich, a w 1924 jednostka posiadała stadion z bieżnią długości 460 m i trybuną, tor przeszkód, plac szermierczy, rzutnię granatów, plac do gier i zabaw. Pułk był w Sanoku reprezentowany przez klub sportowy "Podhalanin”. Funkcjonował zespół piłkarski "Podhalanie”, w barwach którego na pozycji napastników grali mjr Andrzej Bogacz i por. Roman Folwarczny, który wraz z kpt. Marianem Warmuzkiem był inicjatorem budowy sanockiego stadionu. Ponadto pod patronatem pułku działały w mieście: Towarzystwo Narciarskie 2. psp w Sanoku organizujące m.in. kursy narciarskie w Łupkowie, towarzystwem kierował kpt. Marian Suda oraz Wojskowy Klub Sportowy jego szefem był mjr Jan Matuszek. Ponadto mjr Marian Kowalski był prezesem Sekcji Narciarskiej "Sanoczanka”, działającej w ramach sanockiego koła Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego.

6 marca 1930 żołnierze pułku uczestniczyli w pacyfikacji demonstracji, która przeszła do historii jako Marsz Głodnych w Sanoku. W 1931 z uwagi na stacjonowanie pułku w Sanoku została ustanowiona parafia Chrystusa Króla; jej proboszczami i kapelanami byli ks. kpl. Bronisław Nowyk i ks. kpl. Roman Kostikow.

W okresie między 21 czerwca a 9 lipca 1932 dwie kompanie pułkowe brały udział w przywracaniu porządku w kilku gminach leskich w okresie tzw. powstania leskiego. W 1936 pułk był współorganizatorem Zjazdu Górskiego w Sanoku. W 1938 władze pułku wyróżniły Radę Miasta Sanoka odznaką honorową 2 pułku strzelców podhalańskich. W tym samym roku powstał budynek zajazdu, stanowiący ośrodek służący do odpoczynku i podawania posiłków obecnie dom znajduje się pod adresem ulicy 2 pułku strzelców podhalańskich 30. Ponadto w centrum miasta przy ulicy Adama Mickiewicza 3 działał zakład gastronomiczny "Podhalanka”. Funkcjonowało także kino kinoteatr "Podhalanin” w Domu Żołnierza pod ówczesnym adresem ul. A. Mickiewicza 14 otwarty 16 lipca 1927, Spółdzielnia Spożywcza 2 Pułku Strzelców Podhalańskich. Przy pułku działała biblioteka oddziałowa Polskiego Białego Krzyża w 1933 posiadała ok. 150 książek. Podczas II wojny światowej w trakcie okupacji niemieckiej część księgozbioru pułkowej biblioteki uratował Stefan Stefański, który po wojnie przekazał 500 egzemplarzy do Centralnej Biblioteki Wojskowej.

W latach 30. zmarli trzej kolejni dowódcy pułku sprawujący to stanowisko: płk Janusz Dłużniakiewicz 19 października 1932 utonął podczas wycieczki kajakowej na Sanie pod Kuńkowcami, ppłk Karol Świnarski 17 listopada 1935 i ppłk dypl. Karol Lenczowski 22 lipca 1936.

W czerwcu 1939 roku decyzją Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego w Sanoku przy 2 pułku strzelców podhalańskich utworzono Samodzielny Batalion Szturmowy nazywany batalionem śmierci. Składał się on z około 100 żołnierzy. We wrześniu 1939 roku jednostka ta przeprowadziła operację dywersyjną w okolicach Bogumina. Żołnierze batalionu, którzy nie zginęli lub nie dostali się do niewoli kontynuowali później walkę w szeregach Armii Krajowej.

Święto pułkowe było obchodzone 23 września dla upamiętnienia walki jednostki pod Kuźnicą w 1920 z Armią Czerwoną.

Do 1939 Komenda Rejonu Uzupełnień mieściła się przy ulicy Jana III Sobieskiego 9, a posterunek żandarmerii przy ulicy Zamkowej 7.

Funkcję prezesa Rodziny Wojskowej w Sanoku pełniła Irena Szpakowska, żona ppłk. Czesława Szpakowskiego. Fotografie pułku wykonywał fotograf Franciszek Strachocki, prowadzący zakład przy ulicy Adama Mickiewicza, naprzeciw budynków koszar.

                                     

3. Kampania 1939

W Sanoku pułk stacjonował do września 1939. W czasie mobilizacji pułk sformował 4 Batalion Karabinów Maszynowych i Broni Towarzyszącej. W 1939 pułk w składzie macierzystej dywizji miał przydział mobilizacyjny do Armii Łódź, następnie od 28 sierpnia 1939 przydzielony do Odwodu Naczelnego Wodza. 3 września wraz z całą 22 Dywizją Piechoty Górskiej zajął pozycje obronne w rejonie Olkusza na linii Klucze-Bolesław.

W nocy 4 września rozpoczął odwrót przez Wolbrom, Działoszyce, Skalbmierz nad rzekę Nidę. Pierwszą walkę stoczył pod Mękarzowicami, nad rzeką Nidą 7 września. 9 września, będąc w składzie 22 Dywizji Piechoty Górskiej pod dowództwem płk. dypl. Leopolda Endla-Ragisa pułk stoczył ciężki bój we wsi Bronina, po którym pułk wraz z Dywizją przemieściły się w okolice Stopnicy. Tu doszło do kolejnego starcia z oddziałami niemieckimi, po którym dywizja dotarła w okolice Rytwian z zamiarem wykonania natarcia pozorującego na Staszów. 10 września, dywizja została rozbita przez niemiecką 5 Dywizję Pancerną. Po przegranej bitwie 2 pułk strzelców podhalańskich przebił się do lasu mokrzańskiego, zbierając po drodze część żołnierzy z przemyskiego 5 pułku strzelców podhalańskich. Tu w lesie sztab jednostki zakwaterował się w leśniczówce zwanej "Grzybowska” u gajowego Józefa Jedynaka i tu niebawem pułk został okrążony przez niemieckie oddziały i zmuszony do kapitulacji. Oficerowie i podoficerowie zostali wzięci do niewoli, żołnierze rozpuszczeni do domów. Niemcy przejęli broń i wyposażenie jednostki.

Korzystając z panującego zamieszania gajowy Józef Jedynak, za zgodą szefa sztabu, ukrył sztandar pułku. W obawie przed rewizjami, na wiosnę 1941 sztandar 2 psp został przewieziony do Sichowa i zdeponowany u rodziny Pikulów. Następnie, od 1943 sztandar był ukrywany u rodziny Witków w Wilkowej. W sierpniu 1944 sztandar powrócił do gajówki Józefa Jedynaka w lasach mokrzańskich. W 1957 za odmowę wstąpienia do partii, rodzina Jedynaków została wyeksmitowana z gajówki i wraz z dobytkiem i ukrytym sztandarem wywieziona do Staszowa. Tam, w domu państwa Strojnych, Jedynakowie i sztandar znaleźli tymczasowe schronienie. W 1960 przenieśli się, ze sztandarem, do swojego pobudowanego domu przy ul. Oględowskiej 19. Dopiero w 1963 Józef Jedynak, mimo obaw, poinformował władze wojskowe w Kielcach o przechowywanym sztandarze. W ślad za informacją do domu Jedynaków w Staszowie przybył osobiście gen. Mieczysław Moczar z asystą. Gdy Józef Jedynak znosił ze strychu ukrywany przez lata sztandar 2 psp, padła komenda baczność i oddane zostały honory wojskowe sztandarowi. Następnie sztandar został przewieziony do Warszawy, gdzie w Sztabie Generalnym WP w obecności przedstawicieli Wojska Polskiego i władz PZPR Warszawy Józef Jedynak, po 24 latach przechowywania, przekazał sztandar 2 psp do Muzeum Wojska Polskiego.

Wielu z oficerów pułku zostało osadzonych jako jeńcy wojenni m.in. w Oflagu VII A Murnau, dokąd za sprawą Oskara Schmidta dzierżawcy browaru Morawskich w Zarszynie, który przekazywał produkty i dowódcy tamtejszej placówki Obwodu Sanok ZWZ/AK, Mieczysława Granatowskiego ps. "Gram” organizatora była im przesyłana żywność.



                                     

4. Odtworzenie pułku w ramach Armii Krajowej

W wyniku przeprowadzania akcji odtwarzania przedwojennych jednostek wojskowych Komenda Obwodu Sanok Armii Krajowej postawiła za cel odbudowanie 2 pułku strzelców podhalańskich w sile 1500 ludzi, gotowych na rozkaz przystąpić do walki powstańczej. W tym celu końcem maja 1943 powołano na terenie obwodu 10 placówek, oznaczonych cyframi rzymskimi od I do X. Pułk został rozwiązany po zajęciu terenu jego działania przez oddziały Armii Czerwonej w sierpniu 1944, większość kadry oficerskiej w tym dowódca wstąpiła jeszcze tego samego miesiąca do Wojska Polskiego.

                                     

5. Strzelcy podhalańscy

Na podstawie materiałów źródłowych:

Dowódcy pułku
  • gen. Jerzy Dobrodzicki 1918–1919
  • ppłk Stanisław Wróblewski 1919–1920
  • płk dypl. piech. Zygmunt Cšadek 13 VI 1936 – 1 XII 1938
  • ppłk dypl. piech. Karol Lenczowski 27 XI 1935 - † 22 VII 1936
  • płk piech. Franciszek Stutzmann do VII 1922 → dowódca 84 pp
  • płk Gustaw Truskolaski 16 IV 1920 – 28 II 1922
  • płk piech. Janusz Dłużniakiewicz 31 III 1930 – † 19 X 1932
  • mjr Edward Kańczucki 1920
  • ppłk dypl. piech. Stefan Szlaszewski 1 XII 1938 – 10 IX 1939
  • ppłk piech. Karol Świnarski 28 VI 1933 – † 17 XI 1935
  • płk piech. Franciszek Stutzmann III 1923 – 22 VII 1927 → członek OTO
  • ppłk Eugeniusz Zuger 22 VII 1927 - 31 III 1930 → dyspozycja dowódcy OK X
  • płk piech. Edmund Koczorowski do III 1923 → dowódca 43 pp
Zastępcy dowódcy pułku od 1938 roku - I zastępca dowódcy
  • ppłk dypl. Adam Jan Lewicki 4 VII 1935 - 1937
  • ppłk piech. Karol Paryłowski 10 VII 1922 – 1923 → zastępca dowódcy 11 pp
  • ppłk piech. Rafał Zieleniewski 28 I – 23 X 1931 → zastępca dowódcy 41 pp
  • ppłk piech. inż. Józef Meijer 27 IV 1929 – 28 I 1931 → komendant PKU Włodzimierz Woł.
  • mjr / ppłk piech. Franciszek Stok III 1924 – I 1928 → dyspozycja dowódcy OK X
  • ppłk piech. Czesław Szpakowski 26 IV 1928 – 12 III 1929 → p.o. komendanta PKU Sanok
  • ppłk Stanisław Styrczula 1936-1939; † 1940 zbrodnia katyńska – Charków
  • ppłk dypl. piech. Kazimierz Aleksander Szydłowski 23 X 1931 - 20 V 1932 → komendant placu Zakopane
  • ppłk piech. Józef Giza 20 V 1932 - 4 VII 1935 → dowódca 3 psp
Kwatermistrzowie pułku od 1938 roku - II zastępca dowódcy
  • mjr piech. Jan Matuszek IV 1934 –? → zastępca dowódcy 5 psp
  • mjr piech. Józef Zych 1923-1924 → dowódca I baonu
  • mjr piech. dr Władysław Kumor 1925
  • mjr piech. Stanisław Stahlberger do 1939
  • mjr piech. Andrzej Bogacz 26 IV 1928 – 31 III 1930 → dowódca 11 baon graniczny
  • mjr piech. Jan Marcińczyk VIII 1925 – II 1927 → dyspozycja dowódcy pułku
  • mjr piech. Leon Krajewski 31 III 1930 – 20 IX 1933 → komendant PKU Krzemieniec
  • mjr piech. Antoni Szczur II 1927 – 26 IV 1928 → praktyka poborowa w PKU Sanok
Oficerowie i podoficerowie
                                     

5.1. Strzelcy podhalańscy Kawalerowie Orderu Virtuti Militari

Żołnierze Pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wojnę 1918-1920

Niektórzy z żołnierzy pułku zostali pochowani na Cmentarzu Centralnym w Sanoku, w tym jako jedyny z dowódców płk Karol Lenczowski pierwotnie został także pochowany płk Janusz Dłużniakiewicz, lecz jego szczątki zostały przeniesione na Cmentarz Wojskowy na Powązkach w Warszawie.

Na cmentarzu w Sokółce w kwaterze wojennej zostali pochowani żołnierze pułku polegli we wrześniu 1920. Znajdują się tam groby H. Dereta, strz. Wojciecha Kocuja, Wojciecha Leśniaka, Piotra Maciaka, Józefa Malendy, strz. Michała Sroki.

                                     

6. Sztandar, insygnia pułkowe

Odznaka pamiątkowa

16 października 1929 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 2 pułku strzelców podhalańskich. Odznaka o wymiarach 37x37 mm ma kształt krzyża greckiego o łamanych ramionach swastyka z granatową obwódką z okrągłą tarczą emaliowana na biało. Była nadawana zgodnie z zasadami ustalonymi przez Ministerstwo Spraw Wojskowych w 1928 roku. Odznaki oficerskie były tłoczone w srebrze, natomiast żołnierskie w tombaku, srebrzone i patynowane. Każda odznaka była numerowana i była prowadzona ewidencja osób odznaczonych.Większość odznak wykonywała pracownia grawerska Wiktora Gontarczyka działająca w Warszawie przy ul. Miodowej 19.

Chorągiew

15 lipca 1923 roku generał Lucjan Żeligowski wręczył pułkowi chorągiew. Sztandar pułku poświęcił bp Józef Sebastian Pelczar.

Pióra

Orle pióra przy czapkach pułków podhalańskich stosuje się od czasu bitwy pod Kuźnicą.



                                     

7. Upamiętnienie

W dniach od 10 listopada 1993 do 11 stycznia 1994 w budynku "Zajazdu” – siedziby Muzeum Historycznego w Sanoku, była czynna wystawa pt. "Podhalanie”, stanowiąca pierwszą w historii ekspozycję poświęconą 2 Pułkowi Strzelców Podhalańskich; twórcą był Andrzej Romaniak.

W Chyrowie ustanowiono pomnik. W Sanoku kilkakrotnie dokonano trwałego upamiętnienia 2 Pułku Strzelców Podhalańskich:

  • Został ustanowiony kamień pamiątkowy upamiętniający 2 pułk strzelców podhalańskich, położony przed budynkiem przy ulicy Adama Mickiewicza 21, stanowiącym dawniej koszary wojskowe, a obecnie jest siedzibą Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Jana Grodka w Sanoku. Został odsłonięty 3 października 1993. Upamiętnia żołnierzy 2 Pułku Strzelców Podhalańskich oraz AK. Projektantem obelisku był st. chorąży Andrzej Siwiec. Pomnik zawiera herb 2 PSP oraz tablicę z inskrypcją o treści: Pamięci żołnierzy 2 PSP i ich kontynuatorom z AK Obwodu "SAN” w walce o niepodległość Polski. Społeczeństwo Ziemi Sanockiej.
  • Na Placu Harcerskim w Sanoku w ramach obchodów 100-lecia odzyskania niepodległości przez Polskę ustanowiono upamiętnienie o treści Wierni tradycji 1918–2018, honorujące 2 Pułk Strzelców Podhalańskich.
  • 8 grudnia 2019 roku z inicjatywy Związku Weteranów i Rezerwistów Wojska Polskiego na Placu Harcerskim odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą 22 Dywizji Górskiej jak również wszystkich odznak pułkowych tej dywizji w tym również 2 PSP z Sanoka. Tablicę poświęcił kapelan Garnizonu Przemyśl ks. ppłk Rafał Kaproń a uroczystego odsłonięcia dokonali gen. dyw. Jarosław Gromadziński dowódca 18 Dywizji Zmechanizowanej, Burmistrz Miasta Sanoka Tomasz Matuszewski oraz prezes Związku Weteranów i Rezerwistów Wojska Polskiego Krzysztof Juszczyk
  • Na fasadzie Kościoła Przemienienia Pańskiego została ustanowiona tablica pamiątkowa dla uczczenia pamięci żołnierzy ZWZ-AK Obwodu Sanok SZP-AK i dowódców oraz żołnierzy 2 Pułku Strzelców Podhalańskich, którzy do 1939 roku stacjonowali w Sanoku. Inskrypcja głosi: "Żołnierzom ZWZ-AK Obwodu Sanok SZP-ZWZ AK i ich komendantom głównym gen. M. Tokarzewskiemu "Torwid”, gen. S. Roweckiemu "Grot”, gen. T. Komorowskiemu "Bór”, gen. L. Okulickiemu "Niedźwiadek”. Żołnierzom 2 Pułku Strzelców Podhalańskich. W 42 rocznicę wymarszu oddziału partyzanckiego "Południe”. Społeczeństwo Ziemi Sanockiej. A.D. 1986”. Została poświęcona i odsłonięta 6 lipca 1986 roku przez ks. infułata Jana Stączka. Inicjatorami powstania tablicy byli Marian Witalis i ks. Adam Sudoł.
  • W Sanoku ulica Marcelego Nowotki, wcześniej Elżbiety Granowskiej, została przemianowana na ulicę 2 Pułku Strzelców Podhalańskich.
                                     

8. Tradycje

Z pozostałych po II wojnie światowej oddziałów podhalańskich do chwili obecnej tradycje jednostek górskich kontynuuje powołana w 1994 roku 21 Brygada Strzelców Podhalańskich.

Tradycje 2 Pułku Strzelców Podhalańskich dziś kontynuuje 21 batalion logistyczny z Rzeszowa im. gen. Jerzego Dobrodzickiego

Użytkownicy również szukali:

2 pułk strzelców podhalańskich,

...
...
...