Poprzednia

ⓘ Okręg wojskowy




Okręg wojskowy
                                     

ⓘ Okręg wojskowy

Okręg wojskowy – wyższy związek administracyjny, łączący w swym składzie oddziały, związki taktyczne, instytucje i zakłady różnych rodzajów wojsk oraz organów terenowej administracji wojskowej, rozmieszczonych na ściśle określonym terenie.

Jego zadaniem jest jak najsprawniejsze zarządzanie wojskiem w czasie pokoju oraz mobilizowanie wojsk na wypadek wojny. Nie ma kompetencji operacyjnych. Jego dowódca może jednak na wypadek wojny rozbudować swój sztab pod względem operacyjnym. W takim wypadku najczęściej zmienia się jego nazwę na korpus, armię lub front w zależności od liczby wojsk stacjonujących na jego terytorium.

                                     

1. Okręgi wojskowe w strukturach WP

Okręg wojskowy jest pojęciem dotyczącym struktury organizacyjnej Wojska Polskiego. Powstały w okresie Księstwa Warszawskiego. Odtwarzane już od pierwszych lat funkcjonowania II Rzeczypospolitej. Świadczy to o sile tradycji orężnych Rzeczypospolitej. Z chwilą oswobodzenia Polski z wojsk zaborców w 1918 władze młodego państwa dokonały olbrzymiego wysiłku w kierunku tworzenia wojska narodowego i jego struktur. Wojsko Polskie od początku kształtowano jako jeden z podstawowych elementów aparatu państwowego. Nie sposób pominąć tak ważnego zagadnienia, jak stosunek państwa i społeczeństwa do sił zbrojnych. Ówczesne funkcje spełniane przez wojsko oraz okoliczności, w jakich było formowane, zadecydowały o jego pozycji. Kształtowały się one początkowo niejednoznacznie, wojsko występujące jako zbrojne ramię narodu i obrońca podstaw bytu, było wprawdzie dumą narodu, ale jednocześnie wobec sił zbrojnych utrzymywała się stereotypowa rezerwa, egzystująca jako reminiscencja niechęci żywionej od dziesięcioleci wobec armii zaborczych. W aparacie państwowym Wojsko Polskie miało natomiast pozycję bezsprzecznie silną. Gwarantowały ją obowiązujące przepisy prawne, dotyczące różnorodnych dziedzin życia wewnętrznego kraju.

                                     

2. Okręgi wojskowe Księstwa Warszawskiego

Dekretem Fryderyka Augusta z 20 marca 1810 obszar Księstwa Warszawskiego został podzielony na cztery okręgi wojskowe:

  • Okręg III lubelski – obejmował departamenty: lubelski i siedlecki. Siedzibą komendy okręgu był Lublin; komendant – gen. dyw. Ludwik Kamieniecki. Okręg II klasy.
  • Okręg II poznański – departamenty: poznański, bydgoski i kaliski. Siedzibą komendy okręgu był Poznań; komendant – gen. dyw. Jan Henryk Dąbrowski. Okręg I klasy.
  • Okręg IV radomski – departamenty: krakowski i radomski. Siedzibą komendy okręgu był Radom; komendant – gen. dyw. Michał Sokolnicki. Okręg II klasy.
  • Okręg I warszawski – departamenty: warszawski, płocki i łomżyński. Siedzibą komendy okręgu była Warszawa; komendant – gen. dyw. Józef Zajączek. Okręg I klasy.
                                     

3. Okręgi wojskowe i generalne w latach 1918-1921

27 października 1918 Rada Regencyjna wydała dekret o przystąpieniu do formowania narodowej armii regularnej na podstawie Tymczasowej ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej, którą równocześnie ogłoszono. Artykuł 19 wspomnianej ustawy stanowił, iż "Państwo polskie pod względem służby wojskowej podzielone będzie na określoną liczbę okręgów wojskowych, z których każdy obejmie pewną liczbę powiatów. Podział ten winien być dostosowany do podziału administracyjnego kraju."

29 października 1918 na posiedzeniu Rady Ministrów postanowiono o podziale Królestwa Polskiego na okręgi wojskowe.

30 października 1918 wydano rozporządzenie w sprawie podziału państwa na okręgi wojskowe. Tego samego dnia, wykonując powyższe rozporządzenie, szef Sztabu Generalnego WP gen. dyw. Tadeusz Rozwadowski wydał rozkaz L. 4 o powołaniu okręgów wojskowych:

  • Okręg Wojskowy nr XIV i XV Suwalszczyzna i dalsza część etapów
  • Okręg Wojskowy nr VII Częstochowski – płk Antoni Jastrzębski
  • Okręg Wojskowy nr XIII Łomżyński – ppłk Bronisław Kapliński
  • Okręg Wojskowy nr IV Radomski – płk Leon Billewicz
  • Okręg Wojskowy nr I Warszawski – ppłk Bolesław Jaźwiński
  • Okręg Wojskowy nr V Kielecki – płk Włodzimierz Skrzyszewski
  • Okręg Wojskowy nr II Siedlecki – płk Aleksander Mroziński
  • Okręg Wojskowy nr XI Włocławski – ppłk Stefan Borowski
  • Okręg Wojskowy nr III Lubelski – płk Jan Dobrowolski
  • Okręg Wojskowy nr X Łowicki – ppłk Franciszek Korewo
  • Okręg Wojskowy nr VIII Łódzki – płk Albin Jasiński
  • Okręg Wojskowy nr XII Ciechanowski – ppłk Michał Milewski
  • Okręg Wojskowy nr IX Kaliski – płk Józef Lewszecki
  • Okręg Wojskowy nr VI Piotrkowski – płk Jan Rządkowski

W każdym okręgu przystąpiono do formowania pułku piechoty. Organizowane pułki zamierzano rozwinąć w brygady, a te z kolei w dywizje. Tym samym rozkazem powołane zostały trzy lokalne inspektoraty, jako zalążki dowództw dywizji:

  • inspektor – gen. ppor. Zygmunt Zieliński
  • szef sztabu – mjr Zygmunt Platowski
  • Inspektorat Warszawski
  • szef sztabu – ppłk Stefan Pasławski
  • inspektor – gen. ppor. Kajetan Olszewski
  • Inspektorat Lubelski okręgi wojskowe nr III Lublin i IV Radom
  • szef sztabu – płk Włodzimierz Bokszczanin
  • inspektor – gen. ppor. Wacław Iwaszkiewicz
  • Inspektorat Kielecki okręgi wojskowe nr V Kielce VI Piotrków

Zawiązanie się 7 listopada 1918 w Lublinie Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej uniemożliwiło zorganizowanie tam inspektoratu WP.

10 listopada 1918 szef Sztabu Generalnego nakazał utworzyć Inspektorat Piotrkowski inspektor – gen. ppor. Tadeusz Wiktor oraz zmienił dotychczasowe podporządkowanie okręgów wojskowych:

  • Inspektorat Warszawski
  • Inspektorat Kielecki okręgi wojskowe nr V Kielce, VIII Łódź i X Łowicz
  • Inspektorat Piotrkowski okręgi wojskowe nr VI Piotrków, VII Częstochowa i IX Kalisz
  • Inspektorat Lubelski

Tym samym rozkazem okręgi wojskowe Inspektoratu Lubelskiego zostały zobligowane do "zasilania materiałem żołnierskim okręg wojskowy we Lwowie”, Inspektoratu Kieleckiego – okręg wojskowy w Przemyślu, a Inspektoratu Piotrkowskiego – okręgu wojskowego w Krakowie.

17 listopada 1918 dokonano reorganizacji terytorialnych władz wojskowych. Zlikwidowano wówczas inspektoraty lokalne i powołano 5 dowództw okręgów generalnych. Dzień wcześniej Józef Piłsudski mianował dowódców okręgów generalnych.

  • dowódca – płk Kazimierz Sosnkowski
  • Dowództwo Okręgu Generalnego nr I Warszawskiego okręgi wojskowe nr II Siedlce, XII Ciechanów i XIII Łomża
  • dowódca – płk Edward Śmigły-Rydz
  • Dowództwo Okręgu Generalnego nr II Lubelskiego okręgi wojskowe nr III Lublin i XIV Biała
  • Dowództwo Okręgu Generalnego nr III Kieleckiego
  • dowódca – gen. ppor. Wacław Iwaszkiewicz
  • dowódca – gen. ppor. Jan Romer
  • Dowództwo Okręgu Generalnego nr IV Łódzkiego
  • Dowództwo Okręgu Generalnego nr V Krakowskiego okręgi wojskowe nr XV Kraków i XVI Przemyśl
  • dowódca – gen. ppor. Emil Gołogórski

21 listopada 1918 pułkownicy Kazimierz Sosnkowski i Edward Śmigły-Rydz zostali awansowani na generałów podporuczników. Dowódcy okręgów generalnych byli odpowiedzialni za prawidłowe funkcjonowanie wojskowej służby wewnętrznej, za ogólny ład, bezpieczeństwo i porządek, a także za majątek wojskowy i państwowy. W procesie przechodzenia sił zbrojnych na służbę w warunkach pokojowych nastąpiły również istotne zmiany w wojskowym podziale terytorialnym kraju.

Z dniem 7 lipca 1919 okręgi wojskowe zostały zlikwidowane.

28 października 1918 w Krakowie powstała Polska Komisja Likwidacyjna, która początkowo objęła swoim zasięgiem powiaty Galicji Zachodniej i Śląska Cieszyńskiego, które wcześniej podlegały austriackiemu Militär-Kommando w Krakowie. 7 listopada PKL rozszerzyła swoją władzę o resztę Galicji, a w drugiej połowie listopada również o powiaty: będziński, dąbrowski i olkuski. 12 listopada 1918 PKL podjęła decyzję o utworzeniu 7 okręgów wojskowych:

  • Będziński Okręg Wojskowy z siedzibą w Będzinie – płk Rudolf Tarnawski
  • Tarnowski Okręg Wojskowy z siedzibą w Tarnowie – płk Mieczysław Kuliński
  • Przemyski Okręg Wojskowy z siedzibą w Przemyślu – ppłk Michał Tokarzewski-Karaszewicz
  • Wadowicki Okręg Wojskowy z siedzibą w Wadowicach – płk Celestyn Brŭckner
  • Rzeszowski Okręg Wojskowy z siedzibą w Rzeszowie – płk Ludwik Zawada
  • Podhalański Okręg Wojskowy z siedzibą w Nowym Targu – ppłk Andrzej Galica
  • Śląski Okręg Wojskowy z siedzibą w Cieszynie – płk Franciszek Latinik

Kraków i Wieliczka oraz powiat krakowski leżały w gestii Komendy Miasta Krakowa. Komendantem miasta mianowany został gen. ppor. Antoni Madziara, jego zastępcą – płk Stanisław Haller. Komendy okręgów wojskowych podlegały Polskiej Komendzie Wojskowej w Krakowie. 27 listopada 1918 Polska Komenda Wojskowa została przemianowana na Dowództwo Okręgu Generalnego nr V Krakowskiego.

W latach 1919-1921 na obszarze wojennym, podporządkowanym Naczelnemu Dowództwu Wojska Polskiego utworzono okręgi etapowe, które spełniały funkcje analogiczne do dowództw okręgów generalnych na obszarze krajowym, podporządkowanym Ministerstwu Spraw Wojskowych.



                                     

4. Okręgi korpusów w latach 1921-1939

Na miejsce dotychczasowych siedmiu utworzono dziesięć okręgów korpusów:

  • Okręg Korpusu Nr IX z Dowództwem w Brześciu,
  • Okręg Korpusu Nr X z Dowództwem w Przemyślu.
  • Okręg Korpusu Nr I z Dowództwem w Warszawie,
  • Okręg Korpusu Nr II z Dowództwem w Lublinie,
  • Okręg Korpusu Nr III z Dowództwem w Grodnie,
  • Okręg Korpusu Nr VII z Dowództwem w Poznaniu,
  • Okręg Korpusu Nr IV z Dowództwem w Łodzi,
  • Okręg Korpusu Nr VI z Dowództwem we Lwowie,
  • Okręg Korpusu Nr VIII z Dowództwem w Toruniu,
  • Okręg Korpusu Nr V z Dowództwem w Krakowie,

W obrębie każdego z okręgów korpusów stacjonowały cztery wielkie jednostki trzy dywizje piechoty i przeważnie jedna brygada kawalerii.

Dowódcy okręgu korpusu, sprawującemu z ramienia ministra spraw wojskowych władzę na terenie okręgu, podlegały pod względem mobilizacji, uzupełnienia i przysposobienia rezerw do służby wojskowej oraz administracyjno-gospodarczym wszystkie formacje stacjonujące w danym okręgu. Ponieważ szkoleniem taktycznym i technicznym wojsk kierował minister spraw wojskowych, dowódcy okręgów korpusów byli w tym zakresie jedynie pośrednikami i kontrolowali wykonanie rozkazów ministra spraw wojskowych.

Na przełomie lat 1926-1927 Józef Piłsudski wprowadził zasadę, że dowódcy okręgów korpusów są władzą administrującą terenem przygotowanym pod względem wojennym i pokojowym. Zagrożenie wojenne w II połowie lat 30. zadecydowało, że od 1937 dowódcom okręgów przyznano uprawnienia do dowodzenia jednostkami obrony narodowej, kierowania obroną przeciwlotniczą i przeciwgazową oraz koordynacji szkolenia wojsk.

                                     

5. Okręgi organizacji konspiracyjnych latach 1939-1945

W latach II wojny światowej okręgi wojskowe występowały w strukturze organizacyjnej podziemnego państwa polskiego. Okręgi Armii Krajowej terytorialnie odpowiadały podziałowi administracyjnemu kraju z 1939 i tworzone były na bazie ówczesnych województw. Okręgi dzieliły się na inspektoraty rejonowe obejmujące co najmniej dwa obwody, obwody zwykle był to teren powiatu, rejony, placówki jedna lub kilka wsi. Czasami organizowano szczeble pośrednie: podokręgi i podobwody. Ogółem było 17 okręgów Armii Krajowej: Warszawa – miasto, Warszawa – województwo, Radom dowództwo w Kielcach, Lublin, Kraków, Śląsk, Łódź, Poznań, Pomorze, Białystok, Polesie, Nowogródek, Wilno, Wołyń, Lwów, Tarnopol i Stanisławów. Na czele okręgu stał komendant dowódca, który podlegał Komendzie Głównej Armii Krajowej. W jego kompetencjach znajdowały się wszystkie sprawy związane z działalnością wojskową i walką zbrojną. Problemy polityczne na ogół pozostawały w gestii okręgowego delegata rządu emigracyjnego.

Okręgi występowały również w strukturze Batalionów Chłopskich do połowy 1944, tzn. do czasu podpisania umowy scaleniowej z kierownictwem Armii Krajowej. W Batalionach Chłopskich funkcje i podział terytorialny okręgu był zbliżony do Armii Krajowej. Różniły się natomiast nazwy poszczególnych szczebli organizacyjnych. Okręg dzielił się bowiem na podokręgi, obwody, gminy i gromady. Ogółem w latach II wojny światowej istniało 10 okręgów Batalionów Chłopskich: Warszawa – miasto, Warszawa – województwo, Kielce, Lublin, Łódź, Kraków, Białystok, Wołyń, Lwów i Poznań.

Z kolei w Gwardii, a później w Armii Ludowej, okręgi tylko przejściowo w 1942, były najwyższymi terytorialnymi szczeblami organizacyjnymi. Później natomiast stanowiły element składowy obwodu. Dowództwo okręgu kierowało całokształtem działalności organizacyjno-bojowej na podległym sobie terenie, z wyłączeniem brygad partyzanckich. W zasadzie podział organizacyjny AL zawierał się w następujących elementach: obwody, okręgi, podokręgi, garnizony, dzielnice i placówki. Uogólniając można stwierdzić, że okręgowi wojskowemu w Armii Ludowej odpowiadał, pod względem kompetencji i zasięgu terytorialnego, obwód. Armia Ludowa liczyła sześć obwodów: Warszawski, Lubelski, Radomsko-Kielecki, Śląski, Łódzki i Krakowski.

W specyficznych okolicznościach, w jakich pozostawały polskie formacje zbrojne w ZSRR, nie było potrzeby organizowania okręgów wojskowych. Funkcje mobilizacyjno-organizacyjne spełniał Ośrodek Formowania Polskich Sił Zbrojnych, przemianowany na Główny Sztab Formowania Armii Polskiej.

Zmiana sytuacji nastąpiła po przejściu frontu za linię Wisły. Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego rozkazem z 1 lutego 1945 poleciło utworzyć sześć okręgów wojskowych.

                                     

6. Okręgi wojskowe w latach 1945-1949

Koniec wojny zastał Wojsko Polskie w okresie intensywnego rozwoju organizacyjnego. Zrezygnowano co prawda z realizacji koncepcji Frontu Polskiego, powstawały jednak nowe związki taktyczne i oddziały wojsk. W wyniku mobilizacji liczebność wojska w maju 1945 osiągnęła 370 tysięcy żołnierzy zaś we wrześniu 1945 roku 440 tysięcy. Na wyzwalanych obszarach organizowano Okręgi Wojskowe. Podstawą formowania okręgów był rozkaz ND WP nr 23/0rg z 1 lutego 1945. Nakazywał on: "Na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej sformować do dnia 1 kwietnia 1945 r. sześć okręgów wojskowych według etatu nr Dl/17:

  • Pomorski DOW II z siedzibą w Toruniu, obejmujący woj. pomorskie i Wolne Miasto Gdańsk"
  • Łódzki DOW VI z siedzibą w Łodzi, obejmujący woj. łódzkie i kieleckie,
  • Lubelski DOW VII z siedzibą w Lublinie, obejmujący woj. lubelskie i rzeszowskie,
  • Warszawski DOW I z siedzibą w Warszawie, obejmujący woj. warszawskie i białostockie,
  • Poznański DOW III z siedzibą w Poznaniu, obejmujący woj. poznańskie,
  • Śląski DOW IV z siedzibą w Katowicach sformowany został w terminie późniejszym do dnia 17 września 1945.
  • Krakowski DOW V z siedzibą w Krakowie, obejmujący woj. krakowskie i śląskie,

W rozkazie sprecyzowano terminy organizacji i zasięg terytorialny okręgów oraz numerację. Jako pierwszy rozpoczął działalność 7 lutego 1945 Lubelski Okręg Wojskowy, a później Krakowski, Łódzki i Pomorski Okręg Wojskowy. Okręgi wojskowe sprawowały bezpośrednie zwierzchnictwo nad jednostkami stacjonującymi na administrowanym przez nie terenie. Dowódcy okręgów podlegali bezpośrednio szefowi Sztabu Generalnego WP.

W 1946 rozwiązano Łódzki OW, a trzy lata później Poznański i Lubelski OW.



                                     

7. Okręgi wojskowe w latach 1949-1953

Rozpoczęcie realizacji "Planu rozwoju Wojska Polskiego w latach 1949-1955" połączone zostało z redukcją liczby okręgów wojskowych z 6 do 4. Miało to związek z nową koncepcją rozwinięcia mobilizacyjnego wojsk lądowych. Były to:

  • Okręg Wojskowy Nr II
  • Okręg Wojskowy Nr IV
  • Okręg Wojskowy Nr V
  • Okręg Wojskowy Nr I

W okręgach wojskowych nr II i IV utworzono korpusy piechoty i korpusy pancerne, które miały stanowić I rzut operacyjny. W pozostałych okręgach miały stacjonować jednostki głęboko skadrowane realizujące terytorialny system szkolenia rezerw. W 1951 zrezygnowano z jednostek systemu terytorialnego tworząc w okręgach nr i V korpusy piechoty typu B ze skadrowanymi dywizjami piechoty i dywizjami zmechanizowanymi.

25 marca 1953 Minister Obrony Narodowej wydał zarządzenie Nr 37/MON w sprawie powołania wojskowych komend wojewódzkich i zasięgu ich działania. Zarządzenie dostosowywało liczbę wojskowych komend wojewódzkich do ówczesnego podziału administracyjnego Polski:

w Okręgu Wojskowym Nr I:

  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Lublin dla województwa lubelskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Warszawa-Miasto dla miasta wydzielonego Warszawa
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Białystok dla województwa białostockiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Warszawa dla województwa warszawskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Olsztyn dla województwa olsztyńskiego

w Okręgu Wojskowym Nr II:

  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Bydgoszcz dla województwa bydgoskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Koszalin dla województwa koszalińskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Szczecin dla województwa szczecińskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Gdańsk dla województwa gdańskiego

w Okręgu Wojskowym Nr IV:

  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Wrocław dla województwa wrocławskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Zielona Góra dla województwa zielonogórskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Poznań dla województwa poznańskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Opole dla województwa opolskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Łódź dla województwa łódzkiego i miasta wydzielonego Łódź

w Okręgu Wojskowym Nr V:

  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Stalinogród dla województwa stalinogrodzkiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Kraków dla województwa krakowskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Rzeszów dla województwa rzeszowskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Kielce dla województwa kieleckiego

3 listopada 1953 Minister Obrony Narodowej wydał rozkaz Nr 00066/Org. w sprawie reorganizacji okręgów wojskowych na podstawie, którego:

  • z dniem 1 stycznia 1954 przemianowano
  • wprowadzono nowy podział terytorialny pozostałych trzech okręgów wojskowych
  • do dnia 1 grudnia 1953 przekazano jednostki OW-V do OW-i OW-IV oraz z OW-I do OW-II
  • rozformowano Dowództwo Okręgu Wojskowego Nr V w Krakowie
– Okręg Wojskowy Nr I na Warszawski Okręg Wojskowy – Okręg Wojskowy Nr II na Pomorski Okręg Wojskowy – Okręg Wojskowy Nr IV na Śląski Okręg Wojskowy
                                     

8. Okręgi wojskowe w latach 1954-1992

Z dniem 1 stycznia 1954 na podstawie zarządzenia Nr 105/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 grudnia 1953 zaczął obowiązywać nowy podział terytorialny okręgów wojskowych, wojskowych komend wojewódzkich i wojskowych komend rejonowych:

w Warszawskim Okręgu Wojskowym:

  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Lublin dla województwa lubelskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Warszawa dla województwa warszawskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Warszawa-Miasto dla miasta wydzielonego Warszawa
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Kraków dla województwa krakowskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Białystok dla województwa białostockiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Rzeszów dla województwa rzeszowskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Kielce dla województwa kieleckiego

w Pomorskim Okręgu Wojskowym:

  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Olsztyn dla województwa olsztyńskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Bydgoszcz dla województwa bydgoskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Gdańsk dla województwa gdańskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Szczecin dla województwa szczecińskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Koszalin dla województwa koszalińskiego

w Śląskim Okręgu Wojskowym:

  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Stalinogród dla województwa stalinogrodzkiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Opole dla województwa opolskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Poznań dla województwa poznańskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Zielona Góra dla województwa zielonogórskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Wrocław dla województwa wrocławskiego
  • Wojskowa Komenda Wojewódzka Łódź dla województwa łódzkiego i miasta wydzielonego Łódź

W planie mobilizacyjnym z 1953 przewidywano, że na bazie jednostek POW i SOW rozwinięte zostaną dwie armie ogólnowojskowe, na bazie WOW jednostki rezerwowe. Po przyjęciu w 1955 koncepcji Frontu Polskiego zakładano utworzenie trzech armii ogólnowojskowych w oparciu o poszczególne OW. Taki wariant obowiązywał do chwili rozwiązania Układu Warszawskiego.

                                     

9. Okręgi wojskowe w latach 1992-1998

Dążenie do uzyskania samowystarczalności obronnej oraz równomiernego rozłożenia zadań operacyjnych doprowadziły do ponownego utworzenia czwartego OW. Odtworzono Krakowski OW, któremu nadano charakter związku operacyjnego o charakterze powietrzno-lądowym. W podobnym kierunku miały ulec zmianie pozostałe OW.

  • Śląski Okręg Wojskowy
  • Warszawski Okręg Wojskowy
  • Krakowski Okręg Wojskowy
  • Pomorski Okręg Wojskowy

Wysokie koszty realizacji nowych koncepcji spowodowały, że niebawem z nich zrezygnowano starając się utrzymać dotychczasowy poziom gotowości bojowej wojsk poszczególnych OW. Stopniowa redukcja związków taktycznych oraz postęp w procesie przystąpienia Polski do sojuszu NATO spowodowały, że ponownie postanowiono zredukować liczbę okręgów.

                                     

10. Okręgi wojskowe w latach 1999-2011

Z dniem 1 stycznia 1999 zostały zniesione dotychczasowe okręgi wojskowe, a w ich miejsce utworzono, na potrzeby administracji wojskowej, następujące okręgi wojskowe jako jednostki terytorialnego podziału specjalnego:

  • Pomorski Okręg Wojskowy z dowództwem w Bydgoszczy obecnie nieistniejący – zlikwidowany 1.01.2012
  • Śląski Okręg Wojskowy z dowództwem we Wrocławiu zlikwidowany 1.01.2012

Pomorski Okręg Wojskowy obejmował obszar województw: zachodniopomorskiego, pomorskiego, warmińsko-mazurskiego, podlaskiego, wielkopolskiego, kujawsko-pomorskiego i mazowieckiego. Siedzibą Pomorskiego Okręgu Wojskowego i jego dowództwa była Bydgoszcz.

Śląski Okręg Wojskowy obejmował obszar województw: lubuskiego, dolnośląskiego, opolskiego, łódzkiego, świętokrzyskiego, lubelskiego, śląskiego, małopolskiego i podkarpackiego. Siedzibą Śląskiego Okręgu Wojskowego i jego dowództwa był Wrocław.

Z dniem 1 lipca 2007 okręgi wojskowe zostały podporządkowane szefowi Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych.

Z dniem 31 grudnia 2011 Pomorski i Śląski Okręgi Wojskowe zostały rozformowane.