Poprzednia

ⓘ As (moneta)




As (moneta)
                                     

ⓘ As (moneta)

As – moneta z brązu, podstawowa jednostka monetarna starożytnego Rzymu, emitowana od początku III wieku przed n.e. Pierwotnie odlewany, odpowiadał wadze ówczesnego rzymskiego funta, tj. 272.88 g, i jako tzw. as libralny dzielił się na 12 uncji. Z biegiem czasu pięciokrotnie ulegał stopniowej redukcji. Natomiast w okresie cesarstwa funkcjonował jedynie jako miedziana moneta zdawkowa.

                                     

1. W okresie Republiki

W najdawniejszym Rzymie określenie to oznaczało przede wszystkim pewną całość jako jednostkę, zwłaszcza płatniczo-wagową, równą funtowi miedzi. Dopiero prawdopodobnie w pierwszym dziesięcioleciu III w. p.n.e. as stał się rzeczywistą monetą, początkowo odlewaną w kształcie krążków, a następnie wybijaną stemplem.

Wyprowadzony z późniejszego cięższego funta as libralny miał ok. 290/289 r. p.n.e. wagę 327.45 g, tj. 288 skrupułów, po roku 220 – już tylko 236 g, a podczas II wojny punickiej 218-201 p.n.e. ustawą Lex Flaminia zredukowany został do tzw. stopy uncjalnej as uncialis, czyli do wagi 1/12 libry 27.3 g. Ok. 89 r. p.n.e. na mocy ustawy Lex Papiria poddano go dalszej redukcji do 1/24 funta stopa półuncjalna, tym samym obniżając wagę monety do 13.64 g.

Oprócz monet jednoasowych emitowano też ich frakcje części: 1/2, 1/3, 1/4, 1/6, 1/12 asa. Istniały również jego wielokrotności, a więc as podwójny dupondius, potrójny tressis, tripondius, popiątny quincussis czy nawet decussis 10 asów o wadze 700-720 g. W 79 r. p.n.e. w ogóle zaprzestano bicia monet z brązu, co wznowiono dopiero po reformie monetarnej Augusta.

Republikański assarius miał po stronie licowej awers podwójne oblicze boga Janusa łac. Janus bifrons, na odwrotnej rewers dziób okrętu rostrum wraz z oznaczeniem wartości "I”. Srebrny denar miał z początku równowartość 10, później 16 asów.

                                     

2. W okresie Cesarstwa

Za czasów rozwiniętego cesarstwa bito 3 nominały monet "brązowych”, a najmniejszą z nich był właśnie wybijany z miedzi as o normatywnej wadze 2/5 uncji, czyli 10.92 g. Na awersie nosił podobiznę panującego władcy w wieńcu laurowym lub bez, na rewersie – podobne przedstawienia figuralne alegoryczne, propagandowe jak na innych monetach cesarskich, z obowiązkowo umieszczanym w polu oznaczeniem S C. Początkowa średnica tej monety – ok. 25-27 mm, ulegała wraz z wagą stopniowemu zmniejszeniu. Neron przejściowo wprowadził as z mosiądzu orichalcum o wadze 7 gramów. Postępy dewaluacji rzymskiego pieniądza sprawiły, że w późniejszym okresie cesarstwa drobna moneta rozmienna stała się nominałem zbędnym. Ostatnie asy wypuszczano za rządów Waleriana i Galiena 253-268. Później na krótko miał je przywrócić Aurelian w ramach reformy monetarnej 274 roku i sporadycznie mogły być emitowane aż do czasów pierwszej tetrarchii 295-305 n.e.

Nominał ten pod nazwą assarion gr. ’ασσάριον należał do emitowanych przez liczne miasta prowincjonalne zwłaszcza handlowe, mające prawo bicia własnej monety rozmiennej – głównie we wschodniej części cesarstwa, gdzie powszechnie posługiwano się greką. Stąd i wyłącznie greckie napisy na tych monetach, najczęściej też datowanych według własnego kalendarza "ery” obowiązującej w danej prowincji/krainie lub mieście.

Również i tam istniały podziałki oraz wielokrotności assariona oznaczane mającymi wartość liczb literami Α, Β, Γ, Δ, Ε tj. 1, 2, 3, 4, 5, lub nawet wyższymi. Ślad tego określenia zachował się także w Nowym Testamencie, gdzie odnotowano ceny "dwóch wróbli za asa” Mt 10.29 względnie "pięciu wróbli za dwa asy” Łk 12.6. Według aktualnych ustaleń assariony miały w prowincjach nieco inną relację względem srebrnego denara niż wynikało to z oficjalnej taryfy cesarskiej: liczono ich bowiem 18 za denar, "srebrnym asem” nazywając dla odróżnienia tylko jako monetę obrachunkową nominał wymieniany w stosunku 1:16.