Poprzednia

ⓘ Śląski Okręg Wojskowy




Śląski Okręg Wojskowy
                                     

ⓘ Śląski Okręg Wojskowy

Śląski Okręg Wojskowy – terenowy organ wykonawczy Ministra Obrony Narodowej w sprawach operacyjno-obronnych i rządowej administracji niezespolonej. Rozformowany z końcem 2011 - jego historię i tradycje przejęła 4 Regionalna Baza Logistyczna we Wrocławiu.

                                     

1. Historia Okręgu

Śląski Okręg Wojskowy utworzono rozkazem Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego nr 0208/Org. z 22 sierpnia 1945. Na bazie dowództwa i sztabu rozformowanej 1 Armii Wojska Polskiego utworzono dowództwo Okręgu Wojskowego Śląsk z miejscem postoju w Katowicach. Obszar Okręgu Wojskowego Śląsk, obejmował ówczesne województwa: śląskie i wrocławskie. W strukturze organizacyjnej dowództwa OW Śląsk znajdowały się:

  • kwatermistrzostwo
  • dowództwo i sztab
  • dowództwa artylerii i broni pancernej
  • wydziały: inżynieryjny, chemiczny, lotniczy, personalny kadrowy, służby zdrowia i finansowy
  • zarząd polityczno-wychowawczy
  • prokuratura i sąd wojskowy

W chwili utworzenia okręgu na jego obszarze były rozlokowane: 2, 6, 8 i 10 Dywizja Piechoty. W okresie sierpień-wrzesień 1945 dokonano zmiany dyslokacji wielu jednostek wojskowych. Poza granicami okręgu znalazły się: 2, 6 i 8 Dywizje Piechoty, przeniesione do Okręgów Wojskowych Kraków i Łódź, z innych zaś okręgów przybyły: 7, 11 i 13 Dywizje Piechoty.

22 października 1945 stan etatowy Okręgu Wojskowego Śląsk wynosił 42 291 żołnierzy. W tym okresie Okręg przejął dowodzenie podległymi jednostkami oraz zaopatrzenie i organizację wojskowej administracji. Jednocześnie sztab okręgu przejmował funkcję operacyjno-obronną swojego obszaru terytorialnego.

Jesienią 1945 przy Dowództwie Śląskiego OW został sformowany Wydział Wojsk Ochrony Pogranicza I kategorii. Na stanowisko szefa wydziału został wyznaczony ppłk Mikołaj Grajworoński. Szefowi wydziału podlegał 1, 10 i 11 Oddział Ochrony Pogranicza oraz cztery samodzielne kompanie łączności. We wrześniu 1946 wydział został rozformowany, a 1 Łużycki Oddział WOP, 10 Katowicki Oddział WOP i 11 Wrocławski Oddział WOP podporządkowane bezpośrednio szefowi Departamentu WOP w Warszawie.

W marcu 1946 siedziba dowództwa Okręgu Wojskowego Śląsk została przeniesiona z Katowic do Wrocławia. Z dniem 15 listopada 1946 Dowództwo Okręgu Wojskowego Śląsk nosiło nazwę Dowództwo Okręgu Wojskowego nr IV DOW IV, która obowiązywała do 1953. W 1947 dowództwo okręgu podporządkowano bezpośrednio Dowództwu Wojsk Lądowych. Do koncepcji tej ponownie wrócono 22 grudnia 1997.

Żołnierze Okręgu do 1948 brali udział w rozminowaniu terenu usuwając: 3.5 mln min, 7 mln sztuk niewypałów, bomb i pocisków. 4 marca 1949 rozwiązano Okręg Wojskowy Poznań, a stacjonujące na jego terenie oddziały włączono w skład Śląskiego Okręgu Wojskowego. W 1950, w wyniku zmiany podziału administracyjnego kraju w granicach ŚOW znalazło się 5 województw: wrocławskie, poznańskie, katowickie, opolskie, zielonogórskie.

Na początku lat 60-tych nastąpił podział sił zbrojnych na wojska operacyjne i obrony terytorialnej. Na bazie jednostek operacyjnych Śląskiego Okręgu Wojskowego na wypadek wojny miała być formowana 2 Armia Ogólnowojskowa, która wchodziła w skład Frontu Polskiego wydzielanego do Zjednoczonych Sił Zbrojnych Układu Warszawskiego.

W listopadzie 1973 żołnierze Okręgu rozpoczęli służbę w składzie Doraźnych Sił Zbrojnych ONZ, nadzorujących rozejm na Bliskim Wschodzie. Od tej pory w kolejnych zmianach spełniali oni zadania w Egipcie, Syrii, Namibii, Saharze, Kambodży, Iranie, Iraku i krajach byłej Jugosławii. Oficerowie Okręgu byli i są obserwatorami ONZ we wszystkich zapalnych punktach świata, a działalność tę prowadzą już od 1953. W latach 1953 –1957 i od 1973 oficerowie SOW brali udział w Komisji Nadzoru i Kontroli w Indochinach.

W wyniku kolejnego podziału administracyjnego kraju w 1975, Śląski Okręg Wojskowy objął swoim zasięgiem 13 województw. Doszły województwa: częstochowskie, jeleniogórskie, wałbrzyskie, legnickie, leszczyńskie, kaliskie, sieradzkie i gorzowskie.

Lata 90. to okres restrukturyzacji Wojska Polskiego. W podporządkowaniu Okręgu było 5 rozwiniętych dywizji i szereg jednostek wsparcia, a liczba żołnierzy dochodziła do 100 tysięcy. W 1993, w związku z powstaniem Krakowskiego Okręgu Wojskowego, zmniejszono obszar ŚOW o województwa: katowickie i częstochowskie. Śląski Okręg Wojskowy obejmował swym zasięgiem 11 województw: gorzowskie, jeleniogórskie, kaliskie, legnickie, leszczyńskie, opolskie, poznańskie, sieradzkie, wałbrzyskie, wrocławskie, zielonogórskie.

Od 1998 Śląski Okręg Wojskowy obejmuje 9 województw: lubuskie, dolnośląskie, opolskie, śląskie, małopolskie, podkarpackie, lubelskie, świętokrzyskie i łódzkie. ŚOW to jeden z dwóch istniejących okręgów wojskowych. Obejmuje swoim obszarem 143 tys. km² powierzchni kraju. W jego granicach żyje 21 mln obywateli Rzeczypospolitej. Reorganizacja Sił Zbrojnych RP dokonana w II poł. lat 90. oraz na początku obecnej dekady XXI w. spowodowała, że rozwiązano wiele jednostek wojskowych, w tym tak zasłużone dla Wojska Polskiego jednostki operacyjne ŚOW jak:

  • 10 Sudecka Dywizja Zmechanizowana w Opolu rozwiązana 11 listopada 1999,
  • 4 Lubuska Dywizja Zmechanizowana im. płk. Jana Kilińskiego w Krośnie Odrzańskim rozwiązana 31 marca 2001.
  • 5 Kresowa Dywizja Zmechanizowana im. Króla Bolesława Chrobrego rozwiązana 31 grudnia 1998,

Jedyną dywizją, która przetrwała okres restrukturyzacji w Śląskim Okręgu Wojskowym była 11 Lubuska Dywizja Kawalerii Pancernej im. Króla Jana III Sobieskiego, która przeszła w podporządkowanie 2 Korpusu Zmechanizowanego w Krakowie.

Przełomem rozpoczynającym nową rozdział dziejach Ślaskiego Okręgu Wojskowego było wstąpienie Polski do NATO. Od momentu wstąpienia do NATO, żołnierze Okręgu brali udział w sojuszniczych ćwiczeniach i operacjach: Dynamic Response 99, Allied Effort 01, Strong Resolve i Eduring Freedom 02. Od 2000 żołnierze Okręgu, wchodząc w skład kontyngentu sił NATO w Kosowie rozpoczęli pełnienie swojej pierwszej misji wojskowej jako członkowie sojuszu.

W 2001 Okręg przekazał jednostki operacyjne koncentrując się na obronie terytorialnej. Okręg przejął zadania zabezpieczenia logistycznego, obrony terytorialnej, administracji wojskowej oraz wypełniania jakże ważnej funkcji państwa-gospodarza, co stanowiło novum w polskich Siłach Zbrojnych. W tym okresie powstały nowe jednostki wojskowe. Podjęto decyzję o utworzeniu 5 batalionów ratownictwa inżynieryjnego. Bardzo ważne miejsce w działalności Okręgu zajmują zadania logistyczne. W strukturze Okręg posiada cztery Rejonowe Bazy Materiałowe: we Wrocławiu, Nowogrodzie Bobrzańskim, Łodzi i Stawach, które zajmują się pokojowym i wojennym zaopatrywaniem jednostek własnych i sojuszniczych działających na terenie Okręgu. W marcu 2004 przyjęto w podporządkowanie Okręgu 1 Dębliński Pułk Drogowo-Mostowy oraz 10 Brygadę Logistyczną z Opola.

W okresie przebudowy Sił Zbrojnych RP, po 2001 zasadniczym zadaniem SOW było wspieranie działań bojowych prowadzonych przez wojska operacyjne, obrona przydzielonych obszarów, rejonów i obiektów, współdziałanie z układem pozamilitarnym oraz zabezpieczenie wszelkich potrzeb wojsk sojuszniczych mogących stacjonować na terytorium okręgu.

                                     

2. Skład jednostek Okręgu

1945

  • 1 Samodzielny Pułk Moździerzy,
  • 7 Samodzielny Zmotoryzowany Batalion Saperów
  • 11 Dywizja Piechoty
  • 10 Sudecka Dywizja Piechoty,
  • 1 Korpus Pancerny do 6 października
  • 1 Brygada Artylerii Ciężkiej,
  • 4 Brygada Artylerii Przeciwpancernej
  • 1 Samodzielny Pułk Łączności,
  • 4 Samodzielny Batalion Łączności
  • 13 Dywizje Piechoty,
  • jednostki zabezpieczenia dowodzenia, szpitale, 21 komend uzupełnień.
  • 7 Łużycka Dywizja Piechoty,

1985

  • 6 pułk zabezpieczenia Wrocław
  • 5 Pomorska Brygada Artylerii Armat Głogów
  • 11 Drezdeńska Dywizja Pancerna im. Jana III Sobieskiego Żagań
  • 18 Brygada Artylerii /Rakiet Operacyjno Taktycznych/ im. gen. dyw. Franciszka Jóźwiaka Bolesławiec
  • 3 Warszawska Brygada Artylerii /Rakiet Operacyjno-Taktycznych/ Biedrusko
  • 91 Wejherowski Pułk Artylerii Przeciwpancernej Gniezno
  • 20 Pułk Artylerii Przeciwpancernej Pleszew
  • 10 Saski Pułk Łączności Wrocław
  • 2 Warszawska Dywizja Zmechanizowana im. gen. Henryka Dąbrowskiego Nysa
  • 11 Polowa Techniczna Baza Rakietowa w Skwierzynie rozformowana 31 grudnia 1992
  • 10 Sudecka Dywizja Pancerna im. Bohaterów Armii Radzieckiej Opole
  • 5 Saska Dywizja Pancerna im. gen. bryg. Aleksandra Waszkiewicza Gubin
  • 4 Pomorska Dywizja Zmechanizowana im. Jana Kilińskiego Krosno Odrzańskie
  • 4 Łużycka Brygada Saperów Gorzów Wielkopolski
  • 1 Warszawska Brygada Saperów Brzeg

2008

  • 10 Opolska Brygada Logistyczna im. płk. Piotra Wysockiego w Opolu
  • 6 Rejonowa Baza Materiałowa we Wrocławiu
  • 7 Rejonowa Baza Materiałowa w Stawach
  • Wojewódzki Sztab Wojskowy w Krakowie
  • 2 Brzeski Batalion Ratownictwa Inżynieryjnego im. gen. bryg. Mieczysława Dąbkowskiego w Brzegu
  • Ośrodek Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych im. płk. Jana Szypowskiego "Leśnika" w Nowej Dębie
  • Wojewódzki Sztab Wojskowy w Lublinie
  • 3 Batalion Ratownictwa Inżynieryjnego im. płk. Rudolfa Matuszka w Nisku
  • 6 Ośrodek Przechowywania Sprzętu w Głogowie
  • 1 Dębliński Pułk Drogowo-Mostowy im. Romualda Traugutta w Dęblinie
  • Ośrodek Metrologii Śląskiego Okręgu Wojskowego w Oleśnicy
  • 22 Polowa Techniczna Baza Przeciwlotnicza w Skwierzynie rozformowana 31 grudnia 2011
  • 3 Zamojska Brygada Obrony Terytorialnej w Zamościu od 1996 do 2008 r.
  • 9 Rejonowe Warsztaty Techniczne w Krośnie Odrzańskim
  • 8 Kompania Rurociągów Dalekosiężnych rozformowany 31 grudnia 2008
  • Wojskowa Komenda Transportu w Krakowie
  • 91 Batalion Zaopatrzenia w Komprachcicach rozformowany 31 grudnia 2008
  • 2 Batalion Dowodzenia Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu
  • 10 Rejonowe Warsztaty Techniczne w Oleśnicy
  • Wojewódzki Sztab Wojskowy w Łodzi
  • Wojskowa Komenda Transportu we Wrocławiu
  • 2 Okręgowe Warsztaty Techniczne w Jastrzębiu
  • 5 Rejonowa Baza Materiałowa w Nowogrodzie Bobrzańskim
  • Wojskowa Komenda Transportu w Lublinie
  • 12 Ośrodek Przechowywania Sprzętu w Nisku
  • Wojskowa Komenda Transportu w Katowicach
  • 28 Batalion Dowozu Amunicji w Skwierzynie rozformowany 31 grudnia 2008
  • 107 Batalion Zaopatrzenia w Krapkowicach rozformowany 31 grudnia 2008
  • Wojewódzki Sztab Wojskowy we Wrocławiu
  • 14 Brygada Obrony Terytorialnej Ziemi Przemyskiej im. Hetmana Polnego Koronnego Jerzego Sebastiana Lubomirskiego w Przemyślu
  • 3 Zamojski Batalion Obrony Terytorialnej w Zamościu od 2008 r.
  • 21 Rejonowe Warsztaty Techniczne im. Hetmana Wielkiego Koronnego Mikołaja Kamienieckiego w Rzeszowie
  • 3 Rejonowa Baza Materiałowa w Łodzi
  • Ośrodek Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych im. gen. dyw. Zbigniewa Ohanowicza w Żaganiu
  • 23 Śląska Brygada Artylerii w Bolesławcu do około 1998 r.
  • 5 Dębliński Batalion Ratownictwa Inżynieryjnego im. płk. Władysława Frączka w Dęblinie
  • Wojewódzki Sztab Wojskowy w Rzeszowie
  • 55 Batalion Remontowy w Opolu
  • 2 Szpital Operacji Pokojowych we Wrocławiu
  • 4 Okręgowe Warsztaty Techniczne w Żurawicy
  • 4 Głogowski Batalion Ratownictwa Inżynieryjnego w Głogowie
  • 1 Batalion Ratownictwa Inżynieryjnego w Krośnie Odrzańskim
  • 96 Kompania Transportu Sprzętu Ciężkiego w Oleśnicy
  • Ośrodek Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych w Wędrzynie
  • Wojewódzki Sztab Wojskowy w Katowicach
  • 20 Rejonowe Warsztaty Techniczne w Lublinie
  • 97 Batalion Zaopatrzenia MPS w Wędrzynie rozformowany 31 grudnia 2008
  • 2 Kompania Regulacji Ruchu w Oleśnicy
  • Wojewódzki Sztab Wojskowy w Kielcach
  • 22 Karpacka Brygada Piechoty Górskiej Obrony Terytorialnej w Kłodzku
  • Wojewódzki Sztab Wojskowy w Opolu
  • Wojewódzki Sztab Wojskowy w Zielonej Górze
  • Ośrodek Szkolenia Piechoty Górskiej "Jodła" w Zieleńcu Dusznikach-Zdroju
                                     

3. Dowódcy Okręgu

  • gen. dyw. Józef Kamiński - 19 maja 1971 – 14 października 1975
  • gen. dyw. Eugeniusz Molczyk - 15 stycznia 1964 – 10 kwietnia 1968
  • gen. dyw. Janusz Ornatowski - 2 września 1992 – 20 listopada 1996
  • gen. dyw. Czesław Waryszak - 6 listopada 1956 – 15 stycznia 1964
  • gen. dyw. Henryk Szumski - 19 października 1987 – 4 września 1989
  • gen. dyw. Antoni Walczak - 20 listopada 1996 – 2 kwietnia 1998
  • gen. dyw. Tadeusz Wilecki - 4 września 1989 – 4 sierpnia 1992
  • cz.p.o. gen. bryg. Ostap Steca - 31 grudnia 1954 – 6 grudnia 1955
  • gen. dyw. Wsiewołod Strażewski - 10 marca 1949 – 5 listopada 1956
  • cz.p.o. gen. dyw. Zbigniew Ohanowicz - 13 października 1977 – 26 lutego 1978
  • gen. dyw. Henryk Rapacewicz - 15 listopada 1975 – 17 października 1984
  • gen. bryg. Jan Kuriata - 19 października 1984 – 19 października 1987
  • gen. dyw. Stanisław Popławski- 17 września 1945 – 12 listopada 1947
  • gen. bryg. Stanisław Daniluk-Daniłowski - 13 listopada 1947 – 10 marca 1949
  • gen. dyw. Florian Siwicki - 11 kwietnia 1968 – 18 maja 1971
  • gen. dyw. Adam Rębacz - 3 kwietnia 1998 – 19 maja 2001
  • gen. dyw. Ryszard Lackner - 1 marca 2004 – 31 stycznia 2006
  • gen. dyw. Jerzy Baranowski - 19 maja 2001 – 5 marca 2004
  • gen. bryg. Zbigniew Smok - od 14 sierpnia 2009, ostatni etatowy dowódca SOW
  • płk Jan Pawlik - od 1 grudnia 2011
  • gen. dyw. Zbigniew Głowienka - 1 września 2007 – 14 sierpnia 2009
  • gen. dyw. Fryderyk Czekaj - 31 marca 2006 – 1 września 2007


                                     

4. Odznaka Okręgu

Na odznace znajduje się znak husarii oraz czołg. Nawiązanie do historii pierwszej ciężkiej polskiej formacji konnej i zestawienie jej z głównym uzbrojeniem Śląskiego Okręgu Wojskowego wskazuje na wielowiekową tradycję kultywowaną przez żołnierzy Okręgu. Dawniej pióra straszyły przeciwników dziś dumnie wzniesiona lufa czołgu ma dać mieszkańcom poczucie bezpieczeństwa. Skrót nazwy okręgu umieszczony jest pod czołgiem.