Poprzednia

ⓘ Polskie Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji




Polskie Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji
                                     

ⓘ Polskie Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji

Polskie Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji – ugrupowanie działające w II Rzeczypospolitej, powstałe w 1919 w wyniku połączenia ugrupowań chadeckich z Galicji, Kongresówki i byłego zaboru pruskiego oraz ziem śląskich. W latach 1920–1925 występowało pod nazwą Chrześcijańsko-Narodowe Stronnictwo Pracy. Przywódcami partii byli m.in. Józef Chaciński, Tadeusz Błażejewicz i Wojciech Korfanty. W 1937 PSChD rozwiązało się, współtworząc Stronnictwo Pracy.

                                     

1.1. Historia Geneza

Powstało ono w wyniku scalenia organizacji o podobnym programie politycznym, działających w poszczególnych zaborach: chrześcijańskich związków zawodowych, śląskich i wielkopolskich stowarzyszeń rzemieślniczych i robotniczych oraz galicyjskiego ruchu spółdzielni rolnych.

W Kongresówce od 1906 działało Stowarzyszenie Robotników Chrześcijańskich w Królestwie Polskim, a w prowincjach zabranych Stowarzyszenie Katolickie Robotników na Wileńszczyźnie. W zaborze austriackim od 1908 istniało Stronnictwo Chrześcijańsko-Socjalne. W 1918 w Galicji powstało Chrześcijańsko-Narodowe Stronnictwo Robotnicze. W dniach 7–8 września 1919 w Krakowie odbył się I Zjazd Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji, na którym chadeckie ugrupowania połączyły się w jedną partię.

                                     

1.2. Historia Chrześcijańsko-Narodowe Stronnictwo Pracy

W maju 1920 PSChD przemianowało się na Chrześcijańsko-Narodowe Stronnictwo Pracy. Jego organem prasowym była "Siła”. W 1922 w skład ChNSP weszło Chrześcijańskie Zjednoczenie Ludowe. 16 sierpnia tego samego roku ChNSP weszło w skład koalicji Chrześcijański Związek Jedności Narodowej tzw. Chjena wraz ze Związkiem Ludowo-Narodowym, Narodowo-Chrześcijańskim Stronnictwem Ludowym i Chrześcijańsko-Narodowym Stronnictwem Rolniczym. W wyborach parlamentarnych w tym samym roku koalicja zdobyła 28.81% głosów, uzyskując 163 mandaty poselskie na 444 i 48 na 111 senatorskich. Samemu ChNSP przypadły 44 mandaty poselskie i 7 senatorskich największe poparcie uzyskało na terenie byłego zaboru pruskiego i Śląska Cieszyńskiego, a najmniejsze w Galicji. Partie powołały oddzielne kluby. Klub ChNSP był czwarty pod względem liczebności w Sejmie RP I kadencji.

17 maja 1923 chadecy zawarli pakt lanckoroński wspólnie z ZLN i Polskim Stronnictwem Ludowym "Piast”, tworząc tzw. koalicję Chjeno-Piast, która 11 dni później utworzyła drugi rząd Wincentego Witosa. Stanisław Nowodworski z ChNSP został w nim ministrem sprawiedliwości. 27 października tego samego roku urzędy wicepremiera i ministra bez teki w tym rządzie objął Wojciech Korfanty. Rząd ustąpił 14 grudnia tego samego roku.

                                     

1.3. Historia 1925–1937

W 1925 ChNSP powróciło do nazwy PSChD. W 1926 reaktywowano Chjeno-Piasta, kiedy to 10 maja powołano trzeci rząd Wincentego Witosa, w którym Stefan Piechocki z PSChD objął urząd ministra sprawiedliwości. Jednak już 4 dni później rząd obalony został przez przewrót majowy, w wyniku którego rządy na 13 lat objęła sanacja. Po przewrocie PSChD stało się jedyną aktywną partią chadecką na polskiej scenie politycznej. W ciągu kolejnych dwóch lat część działaczy przeszła do obozu sanacyjnego. Ponadto od 11 grudnia 1927 do 1 października 1930 lokalna organizacja śląska działała odrębnie, poza strukturami organizacji krajowej.

W wyborach parlamentarnych w 1928 PSChD startowało wspólnie z PSL "Piast” w ramach Polskiego Bloku Katolickiego, który uzyskał 6.7% głosów i 33 mandaty poselskie, z czego chadekom przypadło 16. W Senacie PSChD otrzymało 6 mandatów. Partie powołały osobne kluby. PSChD nie udało się nawiązać współpracy ze Stronnictwem Narodowym, jednak w 1929 weszło ono w skład antysanacyjnego Centrolewu wspólnie z PSL "Piast”, PSL "Wyzwolenie”, Narodową Partią Robotniczą, Polską Partią Socjalistyczną i Stronnictwem Chłopskim. W wyborach parlamentarnych w 1930 partia wystartowała jednak niezależnie od Centrolewu jako Katolicki Blok Ludowy, wystawiając listę jedynie w 7 okręgach 1/3. Lokalnie zawierała sojusze: z PSL "Piast” i NPR na Śląsku, z PSL "Piast” w Małopolsce Zachodniej, z SN na Kresach i z sanacyjnym BBWR w Małopolsce Wschodniej. PSChD uzyskało 15 mandatów poselskich i 6 senatorskich. Centrolew rozpadł się w 1931. W listopadzie tego samego roku od partii odłączyły się współpracujące z sanacją organizacje z Małopolski Wschodniej województw lwowskiego, stanisławowskiego i tarnopolskiego. W 1933 z PSChD odeszła kolejna grupa działaczy, która wspólnie z wcześniejszymi rozłamowcami utworzyła 2 lutego 1934 prosanacyjne Zjednoczenie Chrześcijańsko-Społeczne. W 1935 z kolei odeszły grupy antysanacyjne, które utworzyły Chrześcijańskie Stronnictwo Ludowe i Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji. Wybory parlamentarne w tym samym roku zostały przez PSChD zbojkotowane.

W latach 1934–1936 PSChD popierało koncepcję Ignacego Jana Paderewskiego zwaną Front Morges, czyli koalicję tej partii z NPR i Stronnictwem Ludowym, która jednak zakończyła się fiaskiem. Jednak w wyniku współpracy PSChD z NPR doszło ostatecznie do połączenia obu ugrupowań oraz kombatanckiego Związku Hallerczyków w nową partię Stronnictwo Pracy, co nastąpiło 10 października 1937.



                                     

2. Program

Program PSChD był typowo chrześcijańsko-demokratyczny. Partia chciała odparcia bolszewizmu jako antychrześcijańskiego. Popierała "oparcie budowy państwa i społeczeństwa na ideologii chrześcijaństwa”. Religijne wartości moralne były zdaniem partii kluczowe dla życia zarówno jednostki, jak i całego narodu; dla odrodzenia duchowego oraz materialnego. Przez pryzmat nauki Kościoła partia patrzyła na kwestie polityczne, społeczne i gospodarcze. PSChD opowiadało się za bezpłatną edukacją, prowadzącą do rozwoju intelektualnego, obywatelskiego i moralno-religijnego. Według ugrupowania państwo powinno walczyć ze środkami "podniecającymi i odurzającymi” oraz zapobiegać "szerzeniu się literatury i sztuki o podkładzie pornograficznym”, a także "zapewnić nierozerwalność węzła małżeńskiego”. PSChD opowiadało się za wolnością gospodarczą, jednak bez przekroczenia pewnych nieetycznych granic. Sprzeciwiało się wyzyskowi kapitału i nadużycia własności prywatnej i wolności gospodarczej. Celem podatków było według Stronnictwa "wzmożenie zdolności płatniczej” społeczeństwa, a nie ściąganie z niego jak największej ich ilości. PSChD opowiadało się także za przekazaniem samorządowi terytorialnemu części kompetencji administracji państwowej. Państwo winno według ugrupowania pełnić funkcję służebną w stosunku do narodu. Wizja stosunków między warstwami społecznymi była według chadeków niekonfliktowa, w przeciwieństwie do wizji socjalistycznej. Praca była według ugrupowania "środkiem do zaspokajania potrzeb samego pracownika i jego rodziny”, natomiast źródłem własności miała być praca i oszczędność. Źródłem bogactwa była według PSChD warstwa średnia. Partia dostrzegała niebezpieczeństwo wynikające z drastycznych nierówności społecznych, jednak zdecydowanie występowała przeciw rozwiązaniom socjalistycznym i komunistycznym. Powoływała się na encyklikę papieża Leona XIII Rerum novarum.

Użytkownicy również szukali:

proszę scharakteryzować genezę i gł założenia doktryny chrześcijańskiej demokracji,

...
...
...