Poprzednia

ⓘ Kołyma (obóz)




Kołyma (obóz)
                                     

ⓘ Kołyma (obóz)

Kołyma – nieformalne określenie największej grupy obozów pracy przymusowej na północnym wschodzie ZSRR. Nazwa pochodzi od położenia w dorzeczu Kołymy. Przez więźniów obszar ten był nazywany Przeklętą Wyspą. Teren podległy gułagom miał powierzchnię 2.6 mln km².

                                     

1. Historia

Obozy wchodziły w skład Siewwostłagu, utworzonych w 1932 w wyniku odkrycia na bezludnych, niezagospodarowanych obszarach bogatych zasobów naturalnych: węgla, platyny, złota w żyłach i piaskach złotonośnych, uranu, rudy cyny i ołowiu, molibdenu, ropy naftowej. W 1931 Eduard Berzin na rozkaz Stalina zaczął organizować przedsiębiorstwo górnicze "Dalstroj” podległe NKWD. W lutym następnego roku przybyli pierwsi więźniowie. W pierwszych latach funkcjonowania obozów śmiertelność wynosiła nawet prawie 80%.

Więźniowie obozów byli zatrudnieni głównie w górnictwie, eksploatacji lasów i budowie infrastruktury. Obozy były znane z wysokiej śmiertelności z powodu surowego klimatu oraz złych warunków bytowych – kierowani tam byli więźniowie "szczególnie niebezpieczni” dla władzy radzieckiej. Pracę przerywano dopiero przy –54 °C.

W drugiej połowie lat 40. zaczęto wydobywać tam rudę uranu.

"Pojemność” obozów kołymskich wynosiła w 1953 – 200 tysięcy więźniów całego "Dalstroju” ok. 2–3 mln. W obozach więźniowie polityczni i kryminalni byli przetrzymywani razem. Więźniowie kryminalni nie pracowali, ich normę wydobycia musieli wykonać więźniowie polityczni. W tym samym roku rozpoczęła się stopniowa likwidacja obozu. Ostatecznie zamknięto go w 1957.

Encyklopedia PWN podaje że w okresie działania obozów na Kołymie w latach 1937–1953 zmarło tam 2 lub nawet 4 mln więźniów, co jednak stoi w sprzeczności z ujawnionymi dokumentami ZSRR, skąd wiadomo, że w całym Gułagu zmarło 1 606 748 zesłańców.

Jeden z łagrów, przygotowany pokazowo, wizytował w maju 1944 wiceprezydent USA Henry Wallace.

Więźniami Kołymy byli m.in. Warłam Szałamow, Anatol Krakowiecki i Ryszard Kaczorowski.

                                     

2. Filmografia

  • Wichry Kołymy – film fabularny, reż. Marleen Gorris na podstawie książki Evgeniâ Semenovna E.S. Ginzburg Evgeniâ Semenovna E.S., Stroma ściana, Andrzej A. Mandalian tłum., t. 1, Warszawa: Czytelnik, 1990, ISBN 83-07-02113-8, OCLC 834047371.
  • Kołyma – białe krematorium – film dokumentalny, TVP
                                     

3. Bibliografia, literatura

  • Małgorzata Giżejewska: Polacy na Kołymie 1940-1943. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN, 1997. ISBN 83-86759-14-3.
  • Jewgienija Ginzburg: Stroma ściana. Andrzej Mandalian tłum. Warszawa: Czytelnik, 2009. ISBN 978-83-07-03207-8.
  • Warłam Szałamow: Opowiadania kołymskie. Wrocław: 1999. ISBN 83-7023-705-3.
  • Małgorzata Giżejewska: Kołyma 1944-1956 we wspomnieniach polskich więźniów. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN, 2000. ISBN 83-88490-02-8.
  • Anatolij Żygulin: Czarne kamienie. Warszawa: PIW, 1992.
  • Aleksandr Sołżenicyn: Archipelag Gułag 1918-1956. Poznań: 2008. ISBN 978-83-7510-343-4.
  • Martin J. Bollinger: Flota Gułagu: Stalinowskie statki śmierci-transporty na Kołymę. Zakrzewo/Poznań: Wyd. Replika, 2011. ISBN 978-83-7674-078-2.
  • Anatol Krakowiecki: Książka o Kołymie. Wyd. 2. London: Veritas, 1987. ISBN 0-948202-05-X.
  • Anne Applebaum: Gulag. A History. New York: 2003. ISBN 0-7679-0056-1. ang.
  • Tomasz Kizny: GULAG. Life and Death Inside the Soviet Concentration Camps. Buffalo, NY and Richmond Hill, ON: Firefly Books, 2004. ISBN 1-55297-964-4. ang.
  • Robert Conquest: Kolyma: The Arctic Death Camps. 1978. ISBN 0-670-41499-9. ang.
  • Jacek Hugo-Bader: Dzienniki Kołymskie. Wołowiec: Wyd. Czarne, 2011. ISBN 978-83-7536-292-3.