Poprzednia

ⓘ Dzwon Zygmunt




Dzwon Zygmunt
                                     

ⓘ Dzwon Zygmunt

Dzwon Zygmunt – najsłynniejszy polski dzwon, powszechnie, lecz nieprawidłowo nazywany Dzwonem Zygmunta. Znajduje się na Wieży Zygmuntowskiej w północnej części katedry wawelskiej w Krakowie. Ufundowany przez Zygmunta I Starego, nazwany jego imieniem.

                                     

1. Historia

Dzwon wykonał w krakowskiej ludwisarni ludwisarz Hans Beham z Norymbergi w 1520 roku. Na płaszczu dzwonu widoczne są postacie świętych: Zygmunta i Stanisława. Znajdują się tam także herby Polski i Litwy. Na wieży umieszczono go 9 lipca 1521 roku. 13 lipca 1521 Kraków po raz pierwszy usłyszał jego głos.

Według legendy, powtarzanej nieraz przez dawnych historyków, dzwon został odlany z mołdawskich armat zdobytych w bitwie pod Obertynem, jednak bitwa miała miejsce 10 lat po zawieszeniu dzwonu. Według innej opinii Zygmunta wykonano z armat zdobytych pod Orszą. W XIX wieku serce dzwonu trzykrotnie pękało, ale było bezzwłocznie naprawiane. W Wigilię 2000 stwierdzono kolejne pęknięcie. Uszkodzone serce zastąpiono nowoodlanym, a dotychczasowe oglądać można przy wejściu na Wieżę Zygmuntowską. Obecne serce dzwonu waży 365 kg i jest o 42 kg cięższe od starego.

Dzwon Zygmunt był największym polskim dzwonem do roku 1999, kiedy to przewyższył go masą i rozmiarem licheński dzwon Maryja Bogurodzica.

                                     

2. Znaczenie w kulturze Polski

Współcześnie Zygmunt bije w najważniejsze święta i uroczystości kościelne i narodowe. Rocznie takich okazji jest około 30, a są to między innymi Nowy Rok, Niedziela Palmowa, Wielkanoc, Dzień Konstytucji 3 Maja, Boże Ciało, Wszystkich Świętych, Święto Niepodległości, Boże Narodzenie. Prócz tego dzwon bije w chwilach ważnych dla Krakowa i Polski, w ostatnich latach między innymi:

  • 16 października 1978 – po wyborze papieża Jana Pawła II na Stolicę Piotrową
  • 28 stycznia 2017 − z okazji ingresu abp. Marka Jędraszewskiego do katedry wawelskiej
  • 10 maja 2014 – z okazji 650. rocznicy powstania Uniwersytetu Jagiellońskiego
  • 22 lipca 2011 – po uroczystościach pogrzebowych biskupa Albina Małysiaka
  • 3 listopada 2018 – po śmierci byłego proboszcza katedry wawelskiej ks. Janusza Bielańskiego
  • 27 sierpnia 2005 – z okazji ingresu abp. Stanisława Dziwisza do katedry wawelskiej
  • 12 maja 1935 – śmierć marszałka Józefa Piłsudskiego
  • 13 grudnia 2015 – z okazji inauguracji Roku Miłosierdzia
  • 28 lipca 2013 – po ogłoszeniu decyzji papieża Franciszka o Światowych Dniach Młodzieży 2016 w Krakowie
  • 4 sierpnia 2016 – w czasie wnoszenia trumny kardynała Franciszka Macharskiego do prezbiterium katedry na Wawelu
  • 17 kwietnia 2019 – po pożarze katedry Notre-Dame w Paryżu
  • 28 lutego 2013 – po abdykacji papieża Benedykta XVI
  • 28 marca 2014 – z okazji 650. rocznicy konsekracji katedry wawelskiej
  • 19 kwietnia 2005 – po wyborze Benedykta XVI na Stolicę Piotrową
  • 10 kwietnia 2011 – w pierwszą rocznicę katastrofy samolotu rządowego w Smoleńsku
  • 5 sierpnia 2016 – w czasie uroczystości pogrzebowych kardynała Franciszka Macharskiego
  • 2 sierpnia 2016 – po śmierci kardynała Franciszka Macharskiego
  • 18 kwietnia 2010 – w czasie uroczystości pogrzebowych Lecha Kaczyńskiego i Marii Kaczyńskiej
  • 2 kwietnia 2005 – po ogłoszeniu śmierci papieża Jana Pawła II
  • 30 kwietnia 2004 – z okazji przystąpienia Polski do Unii Europejskiej
  • 16 marca 1956 – w czasie uroczystości pogrzebowych Bolesława Bieruta
  • 16 października 2018 – z okazji 40. rocznicy wyboru kard. Karola Wojtyły na papieża
  • 3 listopada 2012 – w czasie uroczystości pogrzebowych prezydenta Ryszarda Kaczorowskiego
  • 27 lipca 2016 – po przybyciu papieża Franciszka na Wawel z okazji Światowych Dni Młodzieży 2016 w Krakowie
  • 10 kwietnia 2010 – po katastrofie samolotu rządowego w Smoleńsku
  • 27 kwietnia 2014 – z okazji kanonizacji Jana XXIII i Jana Pawła II
  • 28 grudnia 2018 – po śmierci kanonika kapituły katedralnej ks. bp. Tadeusza Pieronka
  • 3 listopada 2013 – w czasie uroczystości pogrzebowych Tadeusza Mazowieckiego
  • 15 października 2017 – z okazji 200. rocznicy śmierci Tadeusza Kościuszki
  • 13 marca 2013 – po wyborze papieża Franciszka na Stolicę Piotrową
  • 22 listopada 2019 - w czasie pogrzebu 20 powstańców styczniowych w Wilnie
                                     

3. Dane

  • Masa: dzwon z sercem, jarzmem, łożyskami i huśtawką z linami waży 12 600 kg; w tym serce dzwonu: 365 kg i klosz: 9650 kg
  • Stop: brąz 80% miedzi, 20% cyny
  • Płaskorzeźby: św. Zygmunta i św. Stanisława oraz wizerunki Orła Polskiego i Pogoni litewskiej
  • Objętość: 1.2 m³
  • Średnica klosza: 242 cm
  • Grubość ścian: od 7 do 29 cm
  • Wysokość klosza z koroną: 241 cm
  • Łaciński napis głosi: Bogu Najlepszemu, Największemu i Dziewicy Bogurodzicy, świętym patronom swoim, znakomity Zygmunt, król Polski, ten dzwon godny wielkości umysłu i czynów swoich kazał sporządzić Roku Zbawienia 1520
  • Ton uderzeniowy: g 0

Dzwon Zygmunt jest częścią zespołu historycznych dzwonów zawieszonych na Wieży Zygmuntowskiej katedry wawelskiej. Pozostałe, obecnie nieużywane, dzwony tego zespołu to Półzygmunt z 1463 roku ton d¹, ok. 6500 kg, Kardynał z 1455 roku ton es¹, ok. 3400 kg, Urban z 1757 roku ton h 0, ok. 3000 kg i Głownik z 1460 roku ton es¹, ok. 1800 kg.



                                     

4. Dzwonnicy

Dzwon Zygmunt uruchamiany jest ręcznie, przez zespół 8-12 ludzi. Rozkołysanie go wymaga sporej siły. Przywilej bicia w ten dzwon ma zamknięte grono około 35 dzwonników. Część z nich stowarzyszona jest w Bractwie Dzwonników Wawelskich. Wśród dzwonników znajduje się jedna kobieta. Zgodnie z tradycją zapoczątkowaną przywilejem Zygmunta Starego praca dzwonników jest odpłatna. Współcześnie podzwonne wypłaca dzwonnikom po każdym dzwonieniu kapituła katedralna.

Według doniesień z 1925 wówczas firma ze Szwecji przekazała łożysko do dzwonu, wskutek czego możliwe miało być jego swobodne obsługiwanie przez jedną osobę, a nie jak dotąd 13.

Obsługa dzwonu jest pracą ciężką fizycznie, a bywa także niebezpieczną. Według legendy w latach 20. XX wieku niedoświadczony dzwonnik nie puścił liny i został wyciągnięty przez okno dzwonnicy. Szczęśliwie nie puszczał w dalszym ciągu liny, więc powracający dzwon wciągnął go przez to okno z powrotem na wieżę. Dzwonnik nie uległ zranieniu. Od tego czasu okna zostały zabezpieczone siatką. Według innej wersji dzwonnik nie został wciągnięty przez dzwon z powrotem na wieżę, lecz puścił linę będąc poza oknem i zginął po upadku. Historia ta nie znajduje jednak potwierdzenia w dokumentach, nie wspominają o niej akta katedry.