Poprzednia

ⓘ Historia filmu




                                               

Museo Nazionale del Cinema

Museo Nazionale del Cinema – muzeum kinematografii w Turynie, otwarte 27 września 1958 roku w oparciu o zbiór dokumentów związanych z historią kinematografii w Turynie, zgromadzonych przez Marię Adrianę Prolo od 1941 roku. W 1992 roku założono fundację jej imienia, mającą za zadanie wspieranie działalności muzeum. Muzeum od 2000 roku mieści się w historycznym budynku Mole Antonelliana.

                                               

Dwunastu gniewnych ludzi

Dwunastu gniewnych ludzi – amerykański dramat sądowy z 1957 roku, zrealizowany w oparciu o powstałe dwa lata wcześniej teatralne przedstawienie telewizyjne Reginalda Rose’a. Film opowiada historię ławy przysięgłych obradującej po procesie młodego chłopaka oskarżonego o morderstwo. Spośród dwunastu przysięgłych tylko jeden nie jest do końca przekonany o winie oskarżonego. Film został bardzo dobrze przyjęty zarówno przez krytyków, jak i widzów. Na internetowej liście najlepszych filmów IMDb znajduje się w pierwszej dwudziestce. Film otrzymał nominację do nagrody Oscara w kategoriach za najle ...

                                               

Kanał (film)

Kanał – polski fabularny film wojenny z 1956 w reżyserii Andrzeja Wajdy, poświęcony powstaniu warszawskiemu. Film, oparty na opowiadaniu Kanał Jerzego Stefana Stawińskiego i zrealizowany według jego scenariusza, ukazuje jeden z końcowych epizodów powstania na Mokotowie i w Śródmieściu. Akcja filmu skupia się wokół postaci porucznika "Zadry”, który próbuje dokonać ewakuacji swego oddziału do Śródmieścia podziemnymi kanałami ściekowymi, a także wokół darzących siebie uczuciem podchorążego "Koraba” oraz łączniczki "Stokrotki”. Pierwotnie Kanał na ekrany kin miał przenieść Andrzej Munk. Ten je ...

                                               

Przekleństwo Frankensteina

Przekleństwo Frankensteina – brytyjski horror z 1957 roku. Film jest adaptacją powieści Mary Shelley pt. Frankenstein. Został wyprodukowany przez studio Hammer Film Productions i zapoczątkował cykl filmów o Frankensteinie.

                                               

2015 w filmie

22 stycznia-1 lutego – Festiwal filmowy w Sundance styczeń 11 stycznia – 72. ceremonia wręczenia Złotych Globów luty 5-15 lutego – 65. Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Berlinie 20 lutego – 40. ceremonia wręczenia Cezarów, francuska Akademia Sztuki i Techniki Filmowej, Théâtre du Châtelet w Paryżu 22 lutego – 87. ceremonia wręczenia Oscarów 15 lutego – 19. ceremonia wręczenia Nagród Satelita, Międzynarodowa Akademia Prasy, Los Angeles, California USA 21 lutego – 30. ceremonia wręczenia Independent Spirit Awards 21 lutego – 35. rozdanie nagród Złotych Malin 8 lutego – 68. ceremonia wręczeni ...

                                               

1888 w filmie

? – Traffic Crossing Leeds Bridge reż. Louis Le Prince drugi film w historii 14 października – Scenka ogrodu z Roundhay ang. Roundhay Garden Scene reż. Louis Le Prince obs. Adolphe Le Prince, Harriet Hartley, Joseph Whitley, Sarah Whitley pierwszy film w historii, który zachował się do dziś tylko w postaci papierowych odbitek celuloidowej taśmy ? – Accordion Player reż. Louis Le Prince obs. Adolphe Le Prince

Historia filmu
                                     

ⓘ Historia filmu

Historia filmu, czyli dziedziny sztuki uwiecznionej w postaci taśmy filmowej, sięga roku 1895, kiedy odbył się pierwszy publiczny pokaz kinowy przy użyciu kinematografu.

                                     

1. Geneza

Powstanie filmu wiązało się z odkryciem niedoskonałości ludzkiego wzroku i jego opóźnień w przetwarzaniu obrazu. W związku z tym powstały urządzenia "oszukujące” wzrok, które ciąg szybko zmieniających się nieruchomych obrazków przeobrażały w ruchomy obraz. Najwcześniejsze z nich to camera obscura; w XVIII i XIX wieku powstały również takie urządzenia, jak zoetrop, praksinoskop i fenakistiskop. Owe praktyki dziś zalicza się do wczesnej historii kina i nazywa jej prehistorią. W 1877 roku Hannibal Goodwin opracował taśmę celuloidową, co znacząco przyspieszyło rozwój techniki filmowej. Pierwsze, prymitywne filmy powstały orientacyjnie w 1887 i 1888, a ich autorem był francuski wynalazca Louis Le Prince; do innych pionierów sztuki filmowej należeli Max Skladanowsky oraz William Friese-Greene. Pod koniec XIX wieku powstało wiele eksperymentalnych urządzeń do wyświetlania filmów między innymi kinetoskop autorstwa Thomasa Alvy Edisona.

                                     

2.1. Film niemy Kino atrakcji i kształtowanie się filmu fabularnego 1895–1917

Za pierwszych twórców w historii kina uznawani są bracia Auguste i Louis Lumière, którzy 13 lutego 1895 roku opatentowali urządzenie zwane kinematografem, a 28 grudnia 1895 roku zorganizowali pierwszy publiczny pokaz filmowy, który odbył się w Paryżu. Wśród ich pierwszych filmów znalazły się dokumentalne Wyjście robotników z fabryki Lumière w Lyonie 1895, pierwsza komedia filmowa Polewacz polany 1895 i Wjazd pociągu na stację w La Ciotat 1896. Choć bracia Lumière uważali, że film nie ma przyszłości jako technologia, szybko stał się on wyrobem komercyjnym – w Stanach Zjednoczonych Edison produkował serię tanich, obliczonych na łatwy sukces produkcji wyświetlanych w jarmarkach tzw. nickelodeony; jego napastliwa polityka wobec konkurencyjnych wytwórni filmowych spowodowała przenoszenie produkcji do Kalifornii Hollywood. Zdegradowaną do jarmarcznej rozrywki sztukę filmową odnowił diametralnie francuski iluzjonista Georges Méliès słynnym dziełem Podróż na księżyc 1902, fantazją naukową z zastosowaniem pierwszych w dziejach kina trików filmowych. Rozwój francuskiej kinematografii doprowadził do powstania wytwórni filmowych Gaumont i Pathé. W USA narodził się specyficzny dla tego państwa gatunek westernu, rozpoczęty filmem Napad na ekspres 1903, reż. Edwin Porter kręconym w plenerze, o rzetelnym montażu, ze słynną sceną bandyty mierzącego z pistoletu do widowni; tam też powstały pierwsze filmy sensacyjne. Równolegle z rozwojem kina powstawały pierwsze, nieudolne jeszcze i bardzo krótkie, adaptacje sztuk oraz utworów literackich.

                                     

2.2. Film niemy Rozwój sztuki filmowej 1917–1930

Pierwszą prawdziwie epicką, nakręconą z wielkim rozmachem produkcją filmową okazały się Narodziny narodu 1915 autorstwa Davida Warka Griffitha; po raz pierwszy zastosowano w filmie dynamiczny montaż i spójną narrację, aczkolwiek dzieło Griffitha wzbudziło kontrowersje z powodu rasistowskiej wymowy; reżyser zrehabilitował się autorstwem czteroczęściowej epopei Nietolerancja 1916 o wpływie nienawiści na losy ludzkości. W Niemczech nastąpiły narodziny filmowego ekspresjonizmu, charakterystycznego ze względu na dbałość o stronę estetyczną; wskutek niego powstały arcydzieła takie, jak Gabinet doktora Caligari 1919, reż. Robert Wiene, horror Nosferatu – symfonia grozy 1922, reż. Friedrich Wilhelm Murnau, Doktor Mabuse 1922, reż. Fritz Lang i Metropolis 1926, reż. Fritz Lang; równolegle okresy świetności przeżywało kino szwedzkie, ze sztandarowymi produkcjami Skarb rodu Arne 1919, reż. Mauritz Stiller, Furman śmierci 1921, reż. Victor Sjöström i Czarownice 1922, reż. Benjamin Christensen; głównym przedstawicielem coraz popularniejszej kinematografii duńskiej został Carl Theodor Dreyer Męczeństwo Joanny d’Arc, 1928. W Stanach Zjednoczonych przełomu lat 10. i 20. XX wieku powstał specyficzny rodzaj komedii filmowej, zwany burleską, oparty na komizmie sytuacyjnym oraz gagach; najsłynniejszymi twórcami komedii z tego okresu byli Charles Chaplin Gorączka złota, 1926 i Buster Keaton Generał, 1926. Prężnie rozrastał się również przemysł filmowy z czołowymi wytwórniami typu Paramount, Twentieth Century-Fox, Metro-Goldwyn-Mayer, Warner Bros. czy RKO Pictures. W ZSRR z kolei tzw. radziecka szkoła montażu doprowadziła do powstania kinematografii rewolucyjnej, przemycającej w mniej lub bardziej bezpośredni sposób propagandę komunistyczną i genezę powstania państwa radzieckiego. Do najbardziej znanych twórców radzieckich lat 20. XX wieku należeli Siergiej Eisenstein mistrzowsko zmontowany Pancernik Potiomkin, 1926, Wsiewołod Pudowkin Burza nad Azją, 1927 i Ołeksandr Dowżenko Ziemia, 1930. Początek lat 20. XX wieku to również czas narodzin reportażu dokumentalnego oraz nurtu surrealistycznego w kinie Pies andaluzyjski, 1927, reż. Luis Buñuel.



                                     

3.1. Początki filmu dźwiękowego koniec lat 20. – początek lat 60. XX wieku Stany Zjednoczone 1927–1959

Ukazanie się w USA pierwszego filmu ze ścieżką dźwiękową pod tytułem Śpiewak jazzbandu 1927, reż. Alan Crosland wzbogaciło film o nowe środki wyrazu. Bardzo szybko wykorzystał je animator Walt Disney, który wyreżyserował pierwszy animowany film dźwiękowy pod nazwą Parowiec Willie inna nazwa Willie z parowca, 1928. Popularność Śpiewaka jazzbandu wywołała powstanie gatunku filmu muzycznego, którego wczesnymi przedstawicielami były filmy Panowie w cylindrach 1935, reż. Mark Sandrich, Lekkoduch 1936, reż. George Stevens oraz animowana Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków 1938, praca zbiorowa. W Stanach Zjednoczonych wykształcił się także gatunek filmu gangsterskiego, którego najsłynniejszymi przedstawicielami były Mały Cezar 1930, reż. Mervyn LeRoy, Człowiek z blizną 1932, reż. Howard Hawks oraz Aniołowie o brudnych twarzach 1937, reż. Michael Curtiz. Reżyser Frank Capra zainicjował powstanie fabuł zaangażowanych, celujących w amerykański kapitalizm i korupcję. Swoboda artystyczna twórców w USA była jednak przytłumiona przez wymogi wytwórni filmowych oraz wprowadzenie Kodeksu Haysa. W 1939 r. Victor Fleming stworzył pierwsze arcydzieła używające technologii Technicolor: Przeminęło z wiatrem i Czarnoksiężnik z Oz. Równocześnie wysoką popularność przeżywały horrory oraz kino przygodowe.

Kinematografia amerykańska w latach 40. i 50. XX wieku wkroczyła w złotą erę jako wyznacznik nowych gatunków filmowych. John Ford reaktywował upadający western dynamicznym dziełem Dyliżans 1939. Film Rebeka 1940 autorstwa Alfreda Hitchcocka zainicjował pojawienie się w filmie elementów suspensu, charakterystycznych dla jego późniejszych produkcji. Narodziny przeżył film noir dzięki produkcji Sokół maltański 1941, reż. John Huston; Orson Welles z kolei stworzył mistrzowskie dzieło Obywatel Kane 1941 o rozbudowanej strukturze narracyjnej i przełomowych środkach artystycznych, zbliżających sztukę filmową do literatury. Słynny okazał się również odnoszący się do II wojny światowej w Europie melodramat Casablanca 1942, reż. Michael Curtiz. Do innych klasycznych produkcji złoty ery Hollywoodu należą dramaty psychologiczne Gasnący płomień 1946, reż. George Cukor i Bulwar Zachodzącego Słońca 1950, reż. Billy Wilder. W latach 50. XX wieku sławę zdobyli tacy reżyserzy, jak Fred Zinnemann sławny ze względu na zastosowanie montażu synchronicznego western W samo południe, 1952, Elia Kazan Na wschód od Edenu, 1955, Stanley Donen musical Deszczowa piosenka, 1952, Vincente Minnelli Amerykanin w Paryżu, 1951, Sidney Lumet Dwunastu gniewnych ludzi, 1958, Billy Wilder i William Wyler Ben-Hur, 1959. Renesans jako gatunek przeżywał western dzięki działalności takich twórców, jak John Ford Poszukiwacze, 1954, Howard Hawks Rio Bravo, 1959 i John Sturges Siedmiu wspaniałych, 1960. W latach trzydziestych dwudziestego wieku zaczęto zajmować się badaniem wpływu i oddziaływania filmu na psychikę widza. Payne Find, fundacja finansująca badania kina i jego wpływ na dzieci, przeprowadziła w 1933 r. szeroko zakrojone, profesjonalne badania prowadzone przez sztab socjologów, pedagogów i psychologów. Z opublikowanego dwunastotomowego raportu wynikało, że kino jest psychologicznie nieszkodliwe i nie stanowi konkurencji dla czytelnictwa.

                                     

3.2. Początki filmu dźwiękowego koniec lat 20. – początek lat 60. XX wieku Europa i Azja 1930–1963

Tymczasem w Europie, na początku lat 30. XX wieku prym wiodła kinematografia francuska. Szokujący Złoty wiek 1930, reż. Luis Buñuel wzbogacił sztukę filmową o drastyczne środki wyrazu, stanowiąc wielki traktat przeciwko burżuazji. Rozwinął się we Francji nurt impresjonistyczny, a także realizm poetycki ukazujący życie codzienne w konwencji lirycznej; przedstawicielami tego ostatniego byli René Clair Pod dachami Paryża, 1930 i Jean Vigo Atalanta, 1934. Osobny rozdział stanowi twórczość Jeana Renoira. Kino totalitarnych Niemiec i ZSRR przeżywało z kolei dalszą ideologizację, niekiedy w sztywnej formie socrealizm radziecki, jednak nie wykluczało to użycia środków artystycznych; przedstawicielami tego typu propagandowej sztuki filmowej byli Leni Riefenstahl Triumf woli, 1934 i Siergiej Eisenstein.

Po II wojnie światowej rozrachunek z faszyzmem podjęli reżyserzy włoscy, tworząc nurt zwany neorealizmem, cechujący się paradokumentalną formą i naśladowaniem życia codziennego. Głównymi przedstawicielami neorealizmu byli Roberto Rossellini, Luchino Visconti Ziemia drży, 1948 i Vittorio De Sica. W Wielkiej Brytanii natomiast Laurence Olivier dokonał wzorcowej adaptacji szekspirowskiej sztuki literackiej, Henryk V 1944; kunsztem reżyserskim wśród reżyserów brytyjskich odznaczali się także Carol Reed Trzeci człowiek, 1949 i David Lean Most na rzece Kwai, 1957. We Francji przełomu lat 40. i 50. XX wieku sukcesy odnieśli Marcel Carné Komedianci, 1945 i Robert Bresson Dziennik wiejskiego proboszcza, 1951. Innymi wielkimi indywidualnościami lat 50. XX wieku byli Federico Fellini i Ingmar Bergman.

W latach 50. XX wieku kontynent europejski zaznajomił się z kinematografią azjatycką. Światowy rozgłos zyskał wieloznaczny dramat Rashōmon 1950 w reżyserii Akiry Kurosawy, który swą pozycję reżyserską utrwalił filmem przygodowym Siedmiu samurajów 1954 oraz Tronem we krwi 1957, adaptacją sztuki szekspirowskiej Makbet. Oprócz Kurosawy uznanie w Europie zdobyli Kenji Mizoguchi Opowieści księżycowe, 1953 i Yasujirō Ozu Tokijska opowieść, 1953. Wśród filmowców hinduskich wyróżnił się z kolei Satyajit Ray swym dziełem Droga do miasta 1955.

                                     

4.1. Nurty "nowej fali” i ruchy kontestacyjne lata 50. – początek lat 80. XX wieku Nowe kino amerykańskie i jego geneza 1955–1979

Przemiany obyczajowe w Stanach Zjednoczonych, związane z narodzinami zbuntowanego pokolenia występującego przeciwko mieszczańskiej społeczności, dały o sobie znać w filmie Buntownik bez powodu 1955, reż. Nicholas Ray; młodzi ludzie zostali w nim przedstawieni jako pozostawieni samym sobie, mimo zamożności majątkowej. Na przełomie lat 50. i 60. XX wieku pojawiło się pokolenie twórców występujących przeciwko schematom produkcji hollywoodzkich; niezależny reżyser John Cassavetes stworzył improwizację Cienie 1959, będącą czołowym dziełem nowojorskiej szkoły filmowej; sugestywne dramaty antywojenne wykreował Stanley Kubrick, który zasłynął także z kanonicznego filmu fantastycznonaukowego 2001: Odyseja kosmiczna 1968, zawierającego realistyczne efekty specjalne. Hitchcock coraz śmielej obchodził reguły Kodeksu Haysa, kręcąc drastyczne dreszczowce Psychoza 1960 i Ptaki 1963.

Mimo trwającej popularności tradycyjnych dzieł hollywoodzkich, między innymi My Fair Lady 1964, reż. George Cukor, po 1965 roku ujawnił się wielki ruch kontestacyjny, łamiący filmowe normy obyczajowe. Wyznacznikiem tzw. nowego Hollywood stał się Mike Nichols, którego dzieła Kto się boi Virginii Woolf? 1966 i Absolwent 1967 bezpośrednio doprowadziły do obalenia Kodeksu Haysa. Demaskatorem mitów hollywoodzkich został Robert Altman, autor między innymi antywojennej komedii MASH 1970 odnoszącej się pośrednio do wojny w Wietnamie. Brutalność na niespotykaną dotąd skalę eksploatował Sam Peckinpah w konwencji poetyki przemocy Dzika banda, 1969. Nowy sposób tworzenia filmów nowe kino amerykańskie zaproponował Dennis Hopper hippisowskim w wyrazie, niezależnym dramatem Swobodny jeździec 1969. W latach 70. XX wieku artyści stopniowo zaczęli uniezależniać się od Hollywoodu; wówczas ujawniły się nowe osobowości amerykańskiego kina: Peter Bogdanovich Ostatni seans filmowy, 1970, Francis Ford Coppola, George Roy Hill Żądło, 1973, Martin Scorsese studium agresji Taksówkarz, 1976 oraz Woody Allen.



                                     

4.2. Nurty "nowej fali” i ruchy kontestacyjne lata 50. – początek lat 80. XX wieku Odwilż w europejskich państwach komunistycznych 1957–1983

Osłabienie represji stalinowskich w państwach wschodniej Europy umożliwiło twórcom odejście od sztywnych reguł socrealizmu na rzecz większej swobody twórczej. W ZSRR narodziło się kino odwilżowe, odwołujące się do okrucieństw II wojny światowej, jakkolwiek pozbawione odniesień do terroru stalinowskiego. Jego przedstawicielami byli Michaił Kałatozow Lecą żurawie, 1958, Grigorij Czuchraj Ballada o żołnierzu, 1959, Siergiej Bondarczuk Los człowieka, 1959 i Andriej Tarkowski Dzieciństwo Iwana, 1962. Bondarczuk zasłynął też pełną rozmachu epopeją Wojna i pokój 1967 na podstawie powieści Lwa Tołstoja, natomiast Tarkowski – dramatem historycznym Andriej Rublow 1966.

W Polsce również nastąpił rozrachunek z latami wojennymi, wskutek którego narodził się nurt zwany polską szkołą filmową; głównymi twórcami z tego okresu byli Andrzej Wajda, Andrzej Munk Eroica, 1957; Zezowate szczęście ; 1960, Jerzy Kawalerowicz i Wojciech Jerzy Has ; poza polską szkołą działali też reżyserzy Roman Polański Nóż w wodzie, 1962 i Jerzy Skolimowski Rysopis, 1964.

Z kolei w Czechosłowacji pojawiło się zjawisko "nowego kina czechosłowackiego”, polegającego na eksperymentach formalnych bądź wnikliwej krytyce ówczesnego społeczeństwa. Do największych twórców nurtu należeli Miloš Forman Miłość blondynki, 1965 oraz Jiří Menzel Pociągi pod specjalnym nadzorem, 1968. Po załamaniu ruchu praskiej wiosny Forman wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie nakręcił silnie akcentujące swobodę jednostki filmy, takie jak Lot nad kukułczym gniazdem 1975 i Amadeusz 1984. Na Węgrzech w latach 60. i 70. XX wieku objawili się tacy twórcy, jak Miklós Jancsó Gwiazdy na czapkach, 1967, Károly Makk Miłość, 1971, Márta Mészáros Dziewięć miesięcy, 1976, a w latach 80. XX wieku – István Szabó Mefisto, 1981.

W 1976 roku narodził się kolejny polski manifest, znany pod nazwą kina moralnego niepokoju, którego celem było demaskowanie wynaturzeń systemu komunistycznego w Polsce i ich wpływu na zwykłego człowieka. Wśród dokonań nurtu znalazły się takie filmy, jak Człowiek z marmuru 1976, reż. Andrzej Wajda, Barwy ochronne 1976, reż. Krzysztof Zanussi, Wodzirej 1977, reż. Feliks Falk i Amator 1979, reż. Krzysztof Kieślowski. Konsekwencją tego był otwarcie antykomunistyczny film, który uchwycił masowe protesty opozycji tuż przed stanem wojennym, Człowiek z żelaza 1981, reż. Andrzej Wajda. Z kolei w ZSRR wskutek dokonań pieriestrojki gruziński reżyser Tengiz Abuladze nakręcił alegorię antystalinowską Pokuta 1983, zwiastującą załamanie radzieckiego systemu represji.

                                     

4.3. Nurty "nowej fali” i ruchy kontestacyjne lata 50. – początek lat 80. XX wieku Francuska Nowa Fala i jej następstwa w Europie Zachodniej 1958–1979

Wpływy francuskiego egzystencjalizmu w powojennej Europie Zachodniej spowodowały narastanie nastrojów lewicowych i wystąpienie przeciwko establishmentowi. Głównym wyznacznikiem zmian w zachodnioeuropejskim kinie była francuska Nowa Fala Nouvelle Vague, której przedstawiciele kładli nacisk na eksperymenty twórcze i zaburzenie tradycyjnej akcji. Do głównych twórców Nowej Fali należeli Claude Chabrol Piękny Sergiusz, 1958, François Truffaut 400 batów, 1959, Alain Resnais i Jean-Luc Godard Do utraty tchu, 1960. W Wielkiej Brytanii powstała z kolei formacja "młodych gniewnych”, inspirowana brytyjskim ruchem dokumentalnym Free Cinema; głównymi jej przedstawicielami byli Karel Reisz Z soboty na niedzielę, 1960, Tony Richardson, Joseph Losey, Lindsay Anderson Jeżeli., 1969 i John Schlesinger Nocny kowboj, 1969. Buñuel kręcił coraz śmielsze manifesty skierowane przeciwko obłudzie chrześcijaństwa Viridiana, 1960 i burżuazji ; marksistowską wymowę w swoich dziełach, akcentujących erotyzm i swobodę obyczajową, ukazywał Pier Paolo Pasolini ; skandal wywołał śmiały, pełen drastyczności film erotyczny Ostatnie tango w Paryżu 1971, reż. Bernardo Bertolucci. Rezerwę wobec nastrojów lewicowych we Włoszech wykazał Michelangelo Antonioni, podpatrując przemiany obyczajowe w dziele Powiększenie 1966; postępującą brutalizację kina europejskiego Bergman wykorzystał z kolei do ukazania udręki samotności w filmie Szepty i krzyki 1972.

Lata 70. XX wieku w Europie Zachodniej to powrót do tematyki faszyzmu i nazizmu; głównymi filmami podejmujące tę tematykę były Zmierzch bogów 1969, reż. Luchino Visconti, Konformista 1969, reż. Bernardo Bertolucci, Amarcord 1973, reż. Federico Fellini i Blaszany bębenek 1979, reż. Volker Schlöndorff; Schlöndorff wraz z Wernerem Herzogiem Zagadka Kaspara Hausera, 1974 i Rainerem Wernerem Fassbinderem Handlarz czterech pór roku, 1972 odnowił zapomnianą tradycję kinematografii niemieckiej.

                                     

4.4. Nurty "nowej fali” i ruchy kontestacyjne lata 50. – początek lat 80. XX wieku Rozwój kinematografii narodowych 1959–1975

Francuska Nowa Fala stała się impulsem do rozwoju narodowych kinematografii. Na przełomie lat 50. i 60. XX wieku uznanie zdobyła brazylijska kinematografia za sprawą filmu Czarny Orfeusz 1959, reż. Marcel Camus oraz realistycznego nurtu Cinemo Novo między innymi twórczość Glaubera Rochy. W 1964 roku światło dzienne ujrzał grecki film Grek Zorba reż. Michalis Kakojanis, odwołujący się do lokalnego folkloru. Kinematografię hiszpańską tuż po ustaniu reżimu frankistowskiego rozsławił Carlos Saura dziełem Nakarmić kruki 1975. Z kolei na przełomie lat 70. i 80. XX wieku renesans przeżyło kino australijskie, głównie za sprawą Petera Weira Piknik pod Wiszącą Skałą, 1975, Freda Schepisi i George’a Millera.

                                     

5. Kino współczesne lata 70. XX wieku – współcześnie

W Stanach Zjednoczonych w połowie lat 70. XX wieku, dzięki wykorzystaniu najnowszych technologii komputerowych i efektów specjalnych, zaistniało zjawisko powstawania licznych produkcji z gatunków fantastyki naukowej i kina przygodowego Kino Nowej Przygody. Głównymi jego przedstawicielami byli Steven Spielberg, George Lucas Gwiezdne wojny, 1977 i Robert Zemeckis Powrót do przyszłości, 1985; po załamaniu się "nowego kina amerykańskiego” właśnie wysokobudżetowe produkcje odegrały dużą rolę w kształtowaniu współczesnego Hollywoodu. Główne kino amerykańskie nie rezygnowało jednak ze społecznych ambicji; głównym problemem przełomu lat 70. i 80. XX wieku były rozrachunki ze społecznymi skutkami wojny w Wietnamie. Uznanie zdobyły wówczas obrazy takie, jak Łowca jeleni 1978, reż. Michael Cimino, Czas apokalipsy 1979, reż. Francis Ford Coppola, Ptasiek 1984, reż. Alan Parker i Pluton 1986, reż. Oliver Stone. Do innych osiągnięć Hollywoodu końca XX wieku należą między innymi Rain Man 1987, reż. Barry Levinson, poruszający problem autyzmu; Tańczący z wilkami 1991, reż. Kevin Costner, rewizjonistyczny western poświęcony zagładzie kultury Indian; Lista Schindlera 1993, reż. Steven Spielberg – dramat o Holokauście w Europie; a także pełen rozmachu melodramat Titanic 1997, reż. James Cameron. Opozycję do dzieł hollywoodzkich stanowiło kino niezależne, przede wszystkim twórczość Jima Jarmuscha Inaczej niż w raju, 1984.

W Europie Zachodniej, po zahamowaniu ruchów kontestacyjnych w latach 80. XX wieku, kina narodowe podążyły różnymi torami. Wielka Brytania zasłynęła z produkcji filmów kostiumowych takich, jak Misja 1986, reż. Roland Joffé, Pokój z widokiem 1986, reż. James Ivory i Ostatni cesarz 1987, reż. Bernardo Bertolucci; tam też po zakończeniu rządów Margaret Thatcher powstało kino proletariackie wymierzone w społeczne skutki neokonserwatywnych reform między innymi Trainspotting, 1996, reż. Danny Boyle. W Europie kontynentalnej narodził się nurt postmodernistyczny, charakteryzujący się odwołaniami do kultury masowej, wysoką brutalnością czy też mieszaniną różnych stylów i gatunków. Wśród osobowości kina europejskiego ujawnili się wówczas Pedro Almodóvar Kobiety na skraju załamania nerwowego, 1987, Krzysztof Kieślowski, Emir Kusturica i Peter Greenaway Księgi Prospera, 1993. Postmodernizm pojawił się równolegle w Stanach Zjednoczonych za sprawą twórczości Davida Lyncha Dzikość serca, 1990, Quentina Tarantino Pulp Fiction, 1994 oraz braci Coen Fargo, 1996. Ostatnim manifestem kina XX wieku była duńska Dogma 95, zainicjowana przez Larsa von Triera i Thomasa Vinterberga, której postulaty w praktyce nie zostały w pełni zrealizowane. Trier zasłynął bardziej ze swoich artystycznych prowokacji Przełamując fale 1996 i Tańcząc w ciemnościach 2001. Spory sukces międzynarodowy odniósł także film Pianista 2002, reż. Roman Polański.

Rozwój kina pociągał za sobą także rozwój technik animacji komputerowej. Pierwszą pełnometrażową animacją wykonaną w całości za pomocą technologii komputerowej było Toy Story 1995, reż. John Lasseter. Animację do rangi sztuki podniósł Hayao Miyazaki filmem W krainie bogów 2001. Pierwszą w historii kina próbę połączenia filmu dokumentalnego z animacją stanowił Walc z Baszirem 2008, reż. Ari Folman o reperkusjach wojny w Libanie.



                                     

5.1. Kino współczesne lata 70. XX wieku – współcześnie Dalszy rozwój kinematografii narodowych od 1991

W latach 90. XX wieku uznanie zdobyli przedstawiciele kolejnych kinematografii. Belgijskie kino zyskało sławę za sprawą twórczości Jaco Van Dormaela Toto bohater, 1991 i braci Dardenne Obietnica, 1996; spośród kinematografii azjatyckich wyróżniła się twórczość chińska oraz koreańska Wyspa, 2000, reż. Kim Ki-duk. Popularność zyskali też twórcy irańscy, między innymi Abbas Kiarostami i Asghar Farhadi. Wśród nowozelandzkich artystów rozgłos zdobyli Jane Campion Fortepian, 1993, Lee Tamahori Tylko instynkt, 1994 oraz Peter Jackson trylogia Władca Pierścieni, 2001–2003.

Na początku XXI wieku uznanie zdobyła rumuńska nowa fala, podsumowująca skutki społeczne reżimu Nicolae Ceaușescu i transformacji ustrojowej ; doceniony został też austriacki reżyser Michael Haneke oraz węgierski indywidualista Béla Tarr.