Poprzednia

ⓘ Agat




                                               

Agat mszysty

Agat mszysty – odmiana agatu i chalcedonu; ma zazwyczaj jasną, jednorodną barwę najczęściej przezroczystą. Bogato rozgałęzione wtrącenia zielonej hornblendy lub chlorytu we wnętrzu podobne są do mchu, czasami przypominają zwoje mózgu. Wtrącenia tlenku żelaza nadają jej czasem odcień czerwonobrązowy.

Agat
                                     

ⓘ Agat

Agat – półszlachetny minerał, wielobarwna, wstęgowa odmiana chalcedonu. Nazwa pochodzi od rzeki Achates w południowej Sycylii we Włoszech, gdzie wydobywano go już w starożytności.

Agaty powstają w geodach. Zbudowane są z wielu różnokolorowych, naprzemianległych, najczęściej bladych warstw. Powstawanie pasm było prawdopodobnie wynikiem zachodzących procesów wielokrotnego wydzielania się krzemionki z roztworów lub cyklicznego wytrącania się pigmentu w żelu krzemionkowym. Zróżnicowana jest też barwa agatów – powodują ją bardzo drobne wrostki różnych minerałów np. chlorytów, hematytu, goethytu. Przeważają warstwy szare, różowawe i brunatne, rzadko występują żywsze barwy: czerwone, zielone, czarne. Stąd stosowane bardzo często sztuczne barwienie agatów.

                                     

1. Odmiany agatu

  • agat warstwowy szczelinowy – powstają w szczelinach różnych skał. Warstwowanie tej odmiany agatu dosyć często bywa rozwinięte symetrycznie względem płaszczyzny symetrii szczeliny.
  • agat mszysty – ponieważ nie jest pasiasty, nazwa agat mu nie przysługuje,
  • agat oczkowy – rysunek w kształcie pierścienia o punkcie centralnym przypominającym oko. Typ agatu kolistego,
  • agat sagenitowy,
  • onyks – kamień warstwowy, biało-czarny cenna odmiana agatu. Jest to też nazwa jednobarwnego chalcedonu np. czarny onyks,
  • agat forteczny – wstęgi agatu o poszarpanych krawędziach, przypominających bastiony dawnych fortec,
  • enhydros – migdał agatu lub jednobarwna buła chalcedonu, niekiedy wypełniona wodą, przeświecającą przez ścianki. Po wyjęciu ze skały macierzystej ciecz zwykle wkrótce wysycha,
  • agat dendrytowy – bezbarwna lub białawo-szara, przeświecająca odmiana chalcedonu o "rysunkach" przypominających drzewa lub paprocie, zwanych dendrytami,
  • agat pejzażowy krajobrazowy, obrazkowy – agat dendrytowy, który ze względu na brązowe lub czerwonawe odcienie oraz wrośnięte dendryty tworzy coś w rodzaju pejzażu. Ponieważ nie jest pasiasty, nazwa agat nie jest usprawiedliwiona,
  • sardonyks sardonik – kamień warstwowy biało-czerwony odmiana agatu.
  • agat ognisty – bardzo rzadka odmiana o budowie nerkowatej, nieprzezroczysty, zawierający limonit, chalcedon warstwowy o zbliżonej do opala grze barw iryzacja, która powstaje wskutek ugięcia i załamania światła na wrostkach żelaza, występuje w Meksyku i USA – Arizona,
  • karneolonyks,
  • sard – agat o koncentrycznych strefach zewnętrznych i pakiecie równoległych wstęg,
  • muszkowiec agat muszkowy ; a. dendrytowy, w którym dendryty tworzą niezwiązane ze sobą, kłębiaste zrosty, przypominające grupy siedzących much,
                                     

2. Występowanie

Wśród skał wylewnych w postaci geod, a także wśród skał osadowych. Tworzyły się w procesie zastygania lawy. Powstające pustki wypełniały się stopniowo roztworami zawierającymi krzemionkę. Przerwy w dopływie roztworów i ich zmieniający się skład chemiczny stały się przyczyną zróżnicowanego zabarwienia poszczególnych warstw.

Miejsca występowania: Brazylia, Urugwaj, Indie, Republika Malgaska, Rosja, USA, Namibia, Czechy

Polska – największe i najbogatsze wystąpienia agatów są na Dolnym Śląsku, na Pogórzu Kaczawskim i Izerskim niecka północnosudecka i w Górach Kamiennych niecka śródsudecka, przede wszystkim koło miejscowości Nowy Kościół i Płóczki Górne zob. agaty z Płóczek Górnych. Pomniejsze ilości są także w okolicach Tłumaczowa i Kamiennej Góry oraz w regionie Przeździedza – Wleń. Występują tam w permskich skałach wylewnych - melafirach i ich tufach. Agaty występują również w okolicach Krzeszowic Rudno i Regulice w Małopolsce. W Dąbrowie Tarnowskiej znajduje się Muzeum Agatów powstałe 12.11.2005, prezentujące ekspozycje agatów z Płóczek Górnych oraz z okolic Krakowa.

                                     

3. Zastosowanie

  • Agaty były pospolicie wykorzystywane w sztuce baroku – puzderka, tabakierki, amulety, sygnety, drobne przedmioty, nawet meble np. sekretarzyk króla Jana III wysadzany agatami Wilanów.
  • Dziś są chętnie stosowane w jubilerstwie – kaboszony, paciorki kulki, płytki, w rzeźbiarstwie artystycznym. Stosuje się także techniki barwienia agatów. W ezoteryce agat uznawany jest za minerał biznesmenów.
  • Obecnie stosowany w mechanice precyzyjnej, do wyrobu materiałów ściernych i polerskich, łożysk, elementów wag, moździerzy, tłuczków.
  • W pozłotnictwie do polerowania powierzchni, w celu uzyskania połysku w technice pulmentowej.
  • W starożytności wykonywano z niego amulety i pieczęcie: pieczęcie babilońskie, perskie, sygnety rzymskie i greckie, kamee i gemmy, miniatury, ozdabiano nimi ołtarze, naczynia; brosze, wisiory wykonuje się do dnia dzisiejszego.
  • Przykłady agatów