Poprzednia

ⓘ Okręgowe rozgrywki w piłce nożnej w okresie międzywojennym




Okręgowe rozgrywki w piłce nożnej w okresie międzywojennym
                                     

ⓘ Okręgowe rozgrywki w piłce nożnej w okresie międzywojennym

Okręgowe rozgrywki w piłce nożnej w okresie międzywojennym – odpowiednik drugiej w hierarchii klasy męskich ligowych rozgrywek piłkarskich w Polsce.

Regularne rozgrywki piłkarskie w Polsce rozpoczynają się wiosną 1920 roku. Poprzedzone zostały utworzeniem w grudniu 1919 Polskiego Związku Piłki Nożnej oraz struktur okręgowych. Część klubów działała już przed wojną, np. w Galicji czy na terenie zaboru niemieckiego. Kluby te posiadają bazę sportową oraz tradycje piłkarskie, w przyszłości zaprocentuje to uzyskiwaniem dobrych rezultatów. Tak więc do pierwszego sezonu rozgrywek przystępują drużyny skupione w 5 związkach okręgowych: poznańskim, lwowskim, krakowskim, warszawskim oraz łódzkim.

Okręgi OZPN z kilkoma wyjątkami pokrywają się z granicami województw. Przy tworzeniu się struktur okręgowych w poszczególnych województwach dochodzi do wielu zmian przynależności okręgów i podokręgów.

Do 1939 roku powstało 14 Okręgowych Związków Piłki Nożnej, zabrakło 2 z województw nowogródzkiego i tarnopolskiego.

                                     

1. Historia

W okresie międzywojennym nie było ligi, z której kluby awansowałyby do Ekstraklasy. Problem awansów do I ligi polskiej rozwiązywały turnieje barażowe mistrzów lig okręgowych, którego zwycięzcy początkowo jedna drużyna, a od 1936 - dwie awansowali do ligi krajowej.

Raz na jakiś czas pojawiały się jednak koncepcje jej utworzenia, których w rzeczywistości nigdy nie zrealizowano. 2 listopada 1929 projekt jej powołania zaproponował na swych łamach Przegląd Sportowy. Idea nie została podchwycona przez piłkarską centralę, więc dalsze próby jej forowania porzucono. Do pomysłu wrócono niemal dekadę później. W niedzielę, 26 września 1937 odbyła się w Częstochowie konferencja przedstawicieli ośmiu klubów A-klasowych, podczas której omawiano szczegóły utworzenia ogólnokrajowej II ligi, a uczestniczyli w niej delegaci:

  • Dębu Katowice,
  • Unii Sosnowiec,
  • Brygady Częstochowa,
  • Gryfa Toruń,
  • Rewery Stanisławów,
  • WKS Grodno.
  • Strzelca Janowa Dolina,
  • Śmigłego Wilno,

Dodatkowo do udziału w niej zaproszono przedstawicieli czterech kolejnych drużyn, którzy jednakże nie pojawili się na spotkaniu. Były to:

  • Naprzód Lipiny,
  • Union-Touring Łódź.
  • Podgórze Kraków,
  • HCP Poznań,

Podczas konferencji rozmawiano o utworzeniu narodowej B-klasy, którą miało tworzyć wspomnianych 12 klubów, jednak i z tego projektu nic nie wyszło.

                                     

2.1. System rozgrywek A klasy w latach 1920-1939 1920-1926

Pierwsze mistrzostwa, rozpoczęte w roku 1920, zostały przerwane z powodu wybuchu wojny polsko-bolszewickiej. W kolejnych latach rozgrywki toczą się w klasach okręgowych A, B i C, gdzie po zakończonym sezonie mistrzowie okręgów toczą walkę o tytuł Mistrza Polski. Taki przebieg mają sezony od 1921 do 1926 roku, z przerwą w roku 1925. W roku 1926 mistrzowie oraz najlepsze drużyny w okręgach uzyskują awans do Ogólnopolskiej Ligi.

                                     

2.2. System rozgrywek A klasy w latach 1920-1939 1927-1939

Od roku 1927 zmieniał się system rozgrywkowy oraz sposób wyłonienia drużyny awansującej do Ligi. Mistrzowie okręgów po zakończonym sezonie toczyli eliminacje o ligę. Rozgrywki te toczyły się systemem grupowym do momentu wyłonienia najlepszej drużyny, która zyskiwała prawo awansu. W poszczególnych sezonach system grupowy mieszany był z systemem pucharowym, szczególnie dotyczyło to półfinałów czy finału. W końcu lat 30. XX wieku do Ligi awansowały 2 lub 3 najlepsze drużyny eliminacji.

* - Pod koniec lat 30. XX wieku władze PZPN-u oficjalnie ustanawiają klasę Okręgową jako II poziom rozgrywek. Zmiana ta nie do końca się przyjęła, w niektórych okręgach nie została wprowadzona. Stąd też mogą pojawiać się rozbieżności co do nazwy II poziomu rozgrywek w zależności od okręgu. Dodatkowo w Śląskim Katowickim OZPN-ie od 1932 A klasa nosi nazwę Liga śląska.

Z powodu zwiększonej ilości klubów oraz tworzenia tzw. podokręgów, w niektórych OZPN-ach tworzy się grupy A klasy. Przykładem jest Kielecki i Śląski OZPN, gdzie w poszczególnych sezonach mamy od 3 do 4 grup A klasy. Ilość grup nie zmienia regulaminu, gdyż tylko jeden mistrz z danego okręgu może zagrać w eliminacjach do Ligi. Zatem mistrzowie poszczególnych grup toczą między sobą walkę o te premiowane miejsce. Grupy tworzono także w mniejszych okręgach np. białostockim, powodem były względy ekonomiczne i zmniejszenie kosztów wyjazdów.



                                     

3. Okręgowe Związki Piłki Nożnej OZPN

Rozwój organizacyjny Związku Piłki Nożnej wyglądał w największym skrócie tak:

  • w 1922 powstały OZPN: górnośląski, lubelski, wileński.
  • w 1935 powstał stanisławowski OZPN wcześniej istniał Podokręg Stanisławowski w ramach Lwowskiego OZPN.
  • w 1929 powstały poleski OZPN z siedzibą w Pińsku oraz wołyński OZPN z siedzibą w Równem oraz białostocki OZPN.
  • na zjeździe założycielskim PZPN 21-22 grudnia 1919 powołano komitety organizacyjne pięciu okręgów. Cztery z nich powstały w 1920, były to OZPN: krakowski powstał jako pierwszy, zebranie inauguracyjne 15 lutego 1920, lwowski, poznański istniejący od 1913 roku jako ZPTS, zmienił nazwę w marcu 1920, łódzki, warszawski.
  • w 1928 powstał kielecki OZPN z siedzibą w Sosnowcu.
  • w 1937 zlikwidowano w lipcu kielecki OZPN i na jego miejsce powołano zagłębiowski OZPN z siedzibą w Sosnowcu; od 1929 Podokręg Zagłębiowski z siedzibą w Będzinie istniał przy Krakowskim OZPN.
  • w 1923 powstał toruński OZPN, w październiku 1927 r. siedzibę przeniesiono do Bydgoszczy, a nazwę zmieniono na pomorski OZPN.
  • w 1927 powstała Liga Państwowa początkowo 14-drużynowa, ostatecznie 10-drużynowa, która po kilkumiesięcznym konflikcie z PZPN została ostatecznie uznana za jego autonomiczny okręg, wcześniej 10 marca okręg górnośląski przemianowano na śląski.

Każdy OZPN prowadził swoje mistrzostwa okręgowe w ligach, zwanymi Klasą A lub ligą okręgową. Należy wspomnieć, że nie wszystkie województwa posiadały własne A-Klasy. Okręgowe Związki Piłki Nożnej w niektórych obszarach zlokalizowanych głównie w województwach wschodnich Kresy Wschodnie nie były wystarczająco rozwinięte lub nie posiadały wystarczająco dużo drużyn aby organizować własne ligi. Tak więc, nie było własnych lig w województwach nowogródzkim i tarnopolskim. Zamiast tego, drużyny z tych województw uczestniczyły w rozgrywkach sąsiednich Okręgów OZPN.

Ciekawy jest fakt, że w kilku przypadkach, drużyny z jednego województwa uczestniczyły w A-klasie innego regionu - np. Koszarawa Żywiec z województwa krakowskiego występował w połowie lat 30 w śląskiej klasie A, SKS Starachowice występował w końcu lat 30 w warszawskiej klasie A, chociaż miasto Starachowice położone w województwie kieleckim, lub Pogoń Stryj, który grał w lwowskiej klasie A, ale miasto Stryj należało do województwa stanisławowskiego.

Władze OZPN-ów miały decydujący i ostateczny głos co do rozgrywek A,B i C klasy. Nie odosobnione były przypadki wykorzystywania tego do zmian w ligowej tabeli po sezonie przy zielonym stoliku. Zdarzały się przypadki utrzymywania drużyn zasłużonych pomimo miejsca spadkowego, itp.

                                     

4. Schemat podziału A klasy w poszczególnych okręgach i wybranych podokręgach

* - Kielecki OZPN został rozwiązany w 1937, w jego miejsce powołany Zagłębiowski OZPN. Kielce jako podokręg przeniosły się do Krakowskiego OZPN-u ** - do października 1927 r. pod nazwą Toruński OZPN *** - od 1932 Klasa A Śląskiego Okręgu nosi nazwę Liga Śląska 7 - w nawiasach rozgrywki nieoficjalne po. - Podokręgi 7 - ilość drużyn występujących w A klasie 7/7 - ilość grup {7} - tzw. grupa robotnicza skupiająca kluby fabrykanckie i robotnicze 7 - pogrubienie oznacza Ligę Okręgową

                                     

5. Artykuły poświęcone okręgowym rozgrywkom w okresie międzywojennym

Stanisławowska Liga Okręgowa 1933-1939 Tabela wszech czasów Kursywą wydzielono kluby nie występowali w ostatnim sezonie.

Uwagi:

  • Wynik meczu KSZN Rypne - Pokucie Kołomyja 1:18 został anulowany, tak jak uznany za podstawiony.
  • Pogoń Stryj występował tylko jeden sezon po czym powrócił do Lwowskiej Ligi Okręgowej.
  • ST oznacza Sportowe Towarzystwo,
  • SKS oznacza Stanisławowski lub Stryjski Klub Sportowy
  • WCKS oznacza Wojskowo-Cywilny Klub Sportowy,
  • KS oznacza Klub Sportowy,
                                     

6. Turnieje barażowe o awans do ligi piłkarskiej

Organizacja turniejów barażowych była generalnie wyjątkiem był rok 1931 jednak nieco inna. Były one dwustopniowe, ale w obu wypadkach grupowe, czyli zwycięzcy grup eliminacyjnych początkowo trzech, później czterech rywalizowali w grupie finałowej rozgrywając mecz i rewanż system każdy z każdym.

System turniejów kwalifikacyjnych był zatem taki sam, jak wyłaniania mistrza Polski w latach 1925-1926, wówczas też mistrzowie okręgowych klas A ligi okręgowe powstały później rywalizowali w trzech grupach eliminacyjnych po trzy zespoły, których zwycięzcy rywalizowali później między sobą w grupie finałowej. Turnieje kwalifikacyjne o wejście do ligi – jak je nazywano odbywały się równolegle z ligową rundą rewanżową. Rozgrywki okręgowe prowadzone były bowiem systemem jesień-wiosna czyli tak jak obecnie, natomiast liga grała systemem wiosna-jesień, wyłaniając mistrza w październiku lub listopadzie.

  • W sezonie 1926 do nowo utworzonej Ligi awansowało w sumie 14 zespołów.


                                     

6.1. Turnieje barażowe o awans do ligi piłkarskiej Sezon 1927

Rok 1927 był pierwszym rokiem ligi piłkarskiej. O pierwsze miejsce do niej walczyły jako mistrzowie okręgów, tylko 4 kluby. Okręgi warszawski i poznański, wobec zbyt późnego zakończenia rozgrywek u siebie, nie desygnowały swych mistrzów do walk o wejście do niej. Ciekawym faktem jest, że wśród tych czterech klubów znajdował się Śląsk Świętochłowice, a więc drużyna, która wiele razy walczyła o miejsce w ekstraklasie. Zwycięzcą grupy został wówczas Śląsk Świętochłowice zdobywając 8 pkt., drugą była Garbarnia Kraków - 7 pkt., trzecim ŁTSG Łódź - 6 pkt., a czwartym - mistrz Lwowa - 6 Pułk lot. - 3 pkt.

                                     

6.2. Turnieje barażowe o awans do ligi piłkarskiej Sezon 1928

W 1928 r. o wejście do Ligi walczy już 10 drużyn, podzielonych na 3 grupy. Do finału wchodzą tylko mistrzowie grup. Kolejność w grupach eliminacyjnych:

  • Grupa II - Garbarnia Kraków, Victoria Sosnowiec, Pogoń Katowice,
  • Grupa III - Polonia Przemyśl, 22 pp Siedlce, 1 pp leg. Wilno.
  • Grupa I - ŁTSG Łódź, Pogoń Poznań, Polonia Bydgoszcz, Ruch Warszawa,

Finał wygrała Garbarnia przed ŁTSG Łódź i Polonią Przemyśl.

                                     

6.3. Turnieje barażowe o awans do ligi piłkarskiej Sezon 1929

W 1929 r. rozgrywki o awans do I ligi odbywały się w 4 grupach eliminacyjnych 12 drużyn. Kolejność w grupach:

  • Grupa II - Naprzód Lipiny, Podgórze Kraków, RKS Radom,
  • Grupa I - ŁTSG Łódź, Legia Poznań, Marymont Warszawa, Polonia Bydgoszcz,
  • Grupa IV - Ognisko Wilno, 82 pp Brześć, Cresovia Grodno.
  • Grupa III - Lechia Lwów, 9 Pułk Artylerii Ciężkiej Siedlce,

W puli finałowej wygrał ŁTSG – 10 pkt., Lechia zdobyła 8 pkt., Naprzód 6 pkt., Ognisko 0.

                                     

6.4. Turnieje barażowe o awans do ligi piłkarskiej Sezon 1930

W 1930 r. walczono również w 4 grupach 13 drużyn. Kolejność w grupach eliminacyjnych:

  • Grupa I - Legia Poznań, WKS Łódź, TKS Toruń, Skra Warszawa,
  • Grupa II - AKS Chorzów, Wawel Kraków, Warta Zawiercie,
  • Grupa IV - Lechia Lwów, Unia Lublin, Sokół Równe.
  • Grupa III - 82 pp Brześć, 42 pp Białystok, Ognisko Wilno,

W puli finałowej wygrała Lechia przed AKS Chorzów, 82 pp i Legią.

                                     

6.5. Turnieje barażowe o awans do ligi piłkarskiej Sezon 1931

1931 r. przyniósł zmiany, rozgrywki były trójstopniowe: grupy eliminacyjne, półfinały i finał. Uczestniczyło 13 drużyn. Kolejność w grupach eliminacyjnych:

  • Grupa IV - 22 pp Siedlce, Rewera Stanisławów, WKS Równe.
  • Grupa II - Naprzód Lipiny, RKS Radom, Podgórze Kraków,
  • Grupa I - ŁTSG Łódź, Legia Poznań, Gryf Toruń, Skra Warszawa,
  • Grupa III - 1 pp leg. Wilno, 82 pp Brześć, 76 pp Grodno,

W półfinale Naprzód Lipiny pokonał ŁTSG, a 22 pp – 82 pp. W finale 22 pp z Siedlec wygrał z Naprzodem.

                                     

6.6. Turnieje barażowe o awans do ligi piłkarskiej Sezon 1932

W 1932 r. było podobnie, o wejście walczy 13 drużyn. Kolejność w grupach eliminacyjnych:

  • Grupa II - Podgórze Kraków, 1. FC Katowice, Warta Zawiercie,
  • Grupa III - Polonia Przemyśl, Unia Lublin, Hasmonea Równe,
  • Grupa I - Legia Poznań, ŁTSG Łódź, Gwiazda Warszawa, Polonia Bydgoszcz,
  • Grupa III - 1 pp leg. Wilno, 76 pp Grodno, 4 dyon pancerny Brześć.

W półfinale Legia wyeliminowała 1 ppleg., a Podgórze Polonię. W finale w trzech meczach Podgórze Kraków pokonało Polonię Przemyśl.

                                     

6.7. Turnieje barażowe o awans do ligi piłkarskiej Sezon 1933

W 1933 r. uczestniczy w walkach o wejście do ligi 13 drużyn. Kolejność w grupach eliminacyjnych:

  • Grupa południowo-wschodnia III - Polonia Przemyśl, Hasmonea Równe, Strzelec Siedlce nie mylić z WKS 22 pp Siedlce, występującym wówczas w I lidze, drużyna z Siedlec po dwóch porażkach z Hasmoneą wycofała się z rozgrywek i przemyskiej Polonii zapisano na konto dwa zwycięstwa walkowerem.
  • Grupa północno-wschodnia IV - WKS Śmigły Wilno, WKS 4 dyon pancerny Brześć, WKS 76 pp Grodno, czyli była to grupa "wojskowa".
  • Grupa północno-zachodnia I - Polonia Warszawa, Polonia Bydgoszcz, Union-Touring Łódź, Legia Poznań,
  • Grupa południowo-zachodnia II - Naprzód Lipiny, Unia Sosnowiec czyli obecne Zagłębie Sosnowiec, Olsza Kraków,

I grupę wygrała ex-ligowa Polonia Warszawa, II – Naprzód Lipiny, III – Polonia Przemyśl, IV – Śmigły Wilno. W półfinale Polonia Warszawa pokonała Polonię Przemyśl, a Śmigły wyeliminował Naprzód. W finale Polonia Warszawa pokonała Śmigłego. Śmigły zmierzył się jeszcze z dwoma spadkowiczami I ligi: Garbarnią Kraków i Czarnymi Lwów. Garbarnia z tej trójki okazała się najlepsza u trzymała się w I lidze, Czarni spadli.



                                     

6.8. Turnieje barażowe o awans do ligi piłkarskiej Sezon 1934

W 1934 r. o wejście do ligi walczyło 14 drużyn, a 15. - Naprzód Lipiny brał, jako piąta drużyna, udział w finale na podstawie decyzji Zarządu Ligi dokooptowany jako rekompensatę za pokrzywdzenie w rozgrywkach w 1933 r. Ostateczna kolejność w grupach przedstawiała się następująco:

  • Grupa IV - Śmigły Wilno, WKS Grodno, WKS Brześć.
  • Grupa III - Rewera Stanisławów, Czarni Lwów, PKS Łuck, Pułk p.leg. Chełm;
  • Grupa II - Śląsk Świętochłowice, Unia Sosnowiec, Grzegórzecki Kraków;
  • Grupa I - Legia Poznań, ŁTSG Łódź, Gryf Toruń, Gwiazda Warszawa;

W półfinale Smigły wygrał z Legią, a Śląsk z Rewerą. Finał rozegrany przy 3 drużynach - wygrał Śląsk.

                                     

6.9. Turnieje barażowe o awans do ligi piłkarskiej Sezon 1935

W 1935 r. uczestniczyło 13 drużyn. Kolejność w grupach eliminacyjnych:

  • Grupa II - Dąb Katowice, Brygada Częstochowa;
  • Grupa III - Czarni Lwów, Rewera Stanisławów, PKS Łuck, WKS 22 Strzelec Siedlce
  • Grupa IV - Śmigły Wilno, Warmia Grajewo, Kotwica Pińsk.
  • Grupa I - Legia Poznań, Union-Touring Łódź, Polonia Bydgoszcz, Skoda Warszawa;

W półfinale Dąb wygrał z Legią, Czarni ze Śmigłym. Do finału dołączono jeszcze Podgórze Kraków. Finał wygrał Dąb Katowice.

                                     

6.10. Turnieje barażowe o awans do ligi piłkarskiej Sezon 1936

Od 1936 r. do I ligi awansowało po 2 zespoły, stąd rozgrywki były tylko dwustopniowe: grupy eliminacyjne i grupa finałowa. Uczestniczyło 13 drużyn. Kolejność w grupach eliminacyjnych:

  • Grupa III - Cracovia, Pogoń Stryj, RKS Hajduki, Polonia Przemyśl;
  • Grupa II - AKS Chorzów, HCP Poznań, Gryf Toruń;
  • Grupa I - Brygada Częstochowa, Skoda Warszawa, ŁTSG Łódź, Unia Lublin;
  • Grupa IV - Śmigły Wilno, WKS Równe.

Finał wygrała Cracovia przed AKS, Śmigłymi, Brygadą i dwie pierwsze drużyny awansowały do I ligi.

                                     

6.11. Turnieje barażowe o awans do ligi piłkarskiej Sezon 1936/1937

W 1937 walczyło o wejście 14 drużyn. Mistrzowie okręgówek podzieleni byli na 4 grupy. Ostateczna kolejność w grupach przedstawiała się następująco:

  • Grupa I - Polonia Warszawa, Gryf Toruń, Union-Touring Łódź, HCP Poznań;
  • Grupa III - Unia Lublin, Resovia Rzeszów, Strzelec Janowa Dolina, Rewera Stanisławów;
  • Grupa IV - Śmigły Wilno, WKS Grodno, Ruch Brześć.
  • Grupa II - Brygada Częstochowa, Naprzód Lipiny, Podgórze Kraków;

W grupie finałowej znalazły się: Polonia Warszawa, Brygada Częstochowa, Unia Lublin i Śmigły Wilno, a do ligi awansowały: Polonia Warszawa z kompletem zwycięstw na koncie oraz Śmigły Wilno, który lepszym stosunkiem bramek wyprzedził Brygadę Częstochowa oba zespoły miały po 6 pkt. Korzystniejszy bilans bramek Śmigły zawdzięczał zwycięstwu 8:1 z Unią Lublin w ostatnim meczu i jednoczesnej sportowej postawie Polonii, która mając zapewniony awans ograła na Konwiktorskiej 4:1 Brygadę, czwartego gola strzelając w ostatniej minucie meczu. Tydzień wcześniej Polonia przed własną publicznością ograła Śmigłego 6:1. Podział na grupy nie był przy tym stały prawdopodobnie co roku ustalał go zjazd PZPN i np.

                                     

6.12. Turnieje barażowe o awans do ligi piłkarskiej Sezon 1937/1938

W 1938 r. rywalizowało 15 mistrzów okręgówek. Kolejność w grupach eliminacyjnych:

  • Grupa IV - PKS Łuck, WKS Grodno, Pogoń Brześć, Makkabi Wilno
  • Grupa II - Śląsk Świętochłowice, Gryf Toruń, Legia Poznań Legia była w latach 1938 i 1939 mistrzem wielkopolskiej okręgówki
  • Grupa III - Garbarnia Kraków, Dąb Katowice, Czarni Lwów, Rewera Stanisławów;
  • Grupa I - Union-Touring Łódź, RKS Zagłębie Dąbrowa Górnicza, Legia Warszawa, Unia Lublin;

Do grupy finałowej zakwalifikowały się: Union-Touring Łódź, Śląsk Świętochłowice, Garbarnia Kraków i PKS Łuck, a do ekstraklasy awansowały: Garbarnia 10 pkt. i Union-Touring 9 pkt.

                                     

6.13. Turnieje barażowe o awans do ligi piłkarskiej Sezon 1938/1939

W 1939 walczyło o wejście 14 drużyn. Mistrzowie okręgówek podzieleni byli na 4 grupy. Ostateczna kolejność w grupach przedstawiała się następująco:

  • Grupa I - Legia Poznań, KS Starachowice, ŁKS Łódź, Gryf Toruń;
  • Grupa II - Śląsk Świętochłowice, Fablok Chrzanów, Unia Sosnowiec;
  • Grupa III - Junak Drohobycz, Unia Lublin, Strzelec Górka Stanisławów, PKS Łuck,
  • Grupa IV - Śmigły Wilno, WKS Grodno, KPW Ognisko Pińsk.

Do grupy finałowej zakwalifikowały się: Legia Poznań, Śląsk Świętochłowice, Junak Drohobycz i Śmigły Wilno. Po dwóch kolejkach prowadził Śląsk Świętochłowice.

Rozgrywki niedokończone z powodu napaści Niemiec na Polskę i tym samym wybuchu II wojny światowej.