Poprzednia

ⓘ Operacja świrsko-pietrozawodska




Operacja świrsko-pietrozawodska
                                     

ⓘ Operacja świrsko-pietrozawodska

Operacja świrsko-pietrozawodska – operacja ofensywna Armii Czerwonej, przeprowadzona w czasie II wojny światowej od 21 czerwca do 9 sierpnia 1944. Część operacji wyborsko-pietrozawodskiej. Została przeprowadzona przez wojska lewego skrzydła Frontu Karelskiego w współdziałaniu z Flotyllą Ładoską i Flotyllą Oneską. Wskutek tej operacji wojska radzieckie posunęły się na 110-250 km, skłaniając Finlandię do wycofania się z wojny.

                                     

1. Cele operacji

Celem operacji było rozgromienie sił niemiecko-fińskich w południowej Karelii i przywrócenie granicy państwowej ZSRR z 1940 roku. Co do swego charakteru, operacja była dokonaniem wyłomu w obronie przeciwnika z forsowaniem dużej przeszkody wodnej, rzeki Świr i natarciem w trudnych warunkach topograficznych. Sowieci mieli bić się głównie rozległych lasach bez dróg. Na Przesmyku Karelskim lasy stanowiły problem, który narastał na froncie za jeziorem Ładoga, gdzie działania w zwartym i dzikim lasie były mocno utrudnione. Sowieci postawili na pancerny taran jako główne narzędzie walki, mimo że teren niemal w ogóle nie sprzyjał działaniom pancernym. Jednak używanie samej piechoty oznaczałoby olbrzymie straty, przypominające najgorsze doświadczenia z wojny zimowej 1939/1940. W konsekwencji, do operacji nazwanej przez Sowietów świrsko-pietrozawodzką, wyznaczono pokaźne siły pancerne. Na najmniej istotnym odcinku frontu, na północy, miał działać Front Karelski w sile dwóch armii. 7 Armia na przesmyku pomiędzy jeziorami Ładoga i Onega z rubieży rzeki Świr, natomiast 32 Armia 300 km dalej na północ, z rubieży Kanał Białomorski i północnego skraju jeziora Onega. 32 Armii oddano do dyspozycji jedynie 34 czołgi, w tym sześć ciężkich. Na froncie na Swirze, obsadzonym przez 7 Armię, Sowieci skoncentrowali już 258 czołgów, w tym 68 ciężkich czołgów KW i IS, a także 84 ciężkich dział samobieżnych ISU.

W rezerwie dowódcy tej armii pozostawało kolejnych 107 czołgów, zdecydowano się tam działać w siłowy sposób, wysyłając jeden oddział czołgów po drugim wzdłuż jedynej drogi prowadzącej w głąb fińskich pozycji.

Do sforsowania rzeki Swir wykorzystano 189 pływających łazików amerykańskich z 275 batalionu amfibii, które miały zapewnić szybkie środki transportowe dla 300. gwardyjskiego pułku strzelców z 99. Gwardyjskiej Dywizji Strzelców. Wspierały je przestarzałe czołgi T-37 i T-38 z 92. samodzielnego pułku czołgów. Pomiędzy obiema armiami Frontu Karelskiego – 7 i 32, na początku tej operacji nie było bezpośredniej łączności taktycznej. W sumie wojska grupy operacyjnej Frontu Karelskiego 21 czerwca 1944, czyli w pierwszym dniu tej operacji liczyły: 184 tysiące żołnierzy, 223 czołgi i działa pancerne, 854 samoloty.

                                     

2. Przygotowania

12 lipca dowództwo Frontu Leningradzkiego wydało rozkaz 21 i 23 Armiom przejścia do obrony. Na tym, właściwie i zakończyły się aktywne bojowe działania na Przesmyku Karelskim. Radzieckie wojska jeszcze nie wyczerpały możliwości do najdalszego natarcia i przejście do obrony było podyktowane względami politycznymi.

                                     

2.1. Przygotowania Obrona fińska

Fińskie wojska jeszcze w grudniu 1941 roku przystąpiły do budowy głęboko rozbudowanego systemu fortów na przesmyku między jeziorem Ładoga i Onega dawnych pozycji Armia Przesmyku Karelskiego. Rozbudowa trwała do lata 1944 roku.

  • Na terenie od Podporożja do Ładoga Finowie zbudowali rozgałęzioną sieć dróg utwardzonych i leśnych. Normalnie pracował tor kolejowy Miedwieżjegorsk - Pietrozawodzk - Swirstroj. W dobrym stanie znajdowała się szosa Łodiejnoje Pole - Ołoniec - Widlica.
  • Jeszcze potężniejszy węzeł obrony znajdował się w okręgu Sumbatuksy. Tu, oprócz bunkrów, było dużo żelbetonowwych punktów ogniowych przystosowanych do obrony okrężnej. Na każdy kilometr frontu przypadało pięć takich bunkrów. W głębokiej obronie, na brzegach rzek Tułoksa i Wodła przy Pitkiaranty i przy stacji Łojmoła też były przygotowywane bardzo potężne pozycje.
  • Pierwszy obronny pas Finów rozmieszczony był bezpośrednio po północnym brzegu rzeki Świr. Składała się z dwóch-trzech linii okopów, oszalowanych żerdziami. Wykopy osłaniały zapory z drutu kolczastego w kilku szeregach. W licznych miejscach przy brzegu rzeki były zatapiane specjalne rogatki, oplątane drutem kolczastym. Najbardziej dogodne miejsca do wysadzenia desantu, Finowie dosłownie naszpikowali minami.
  • Drugi pas obrony przechodził według linii Czepiga - Miegriega - Miegrozjero. Składała się z kilku punktów oporu, rozmieszczonych na drogach ruchu wojsk. Potężny węzeł obrony znajdował się w okręgu Miegrozjero, jedną flanką wpierał w las, gdzie nie było dróg. Ruch wojsk i techniki bojowej tu był wykluczony. Inną flankę przykrywało bagno. Przed przednim brzegiem rozmieszczały były przeciwpancerne przeszkody, minowe pole, granitowe głazy. Stanowiska strzeleckie znajdowały się na wzniesieniach. Dla osłony żołnierzy i oficerów od artyleryjskiego ognia i bombardowań z powietrza były zbudowane żelbetonowe schronienia, zaopatrzone w energię elektryczną, telefony, wodą i ogrzewanie.

Do kwietnia 1944 roku umocnienia na przesmyku zajmowało fińskie ugrupowanie "Ołoniec", w składzie IV-go korpusu wojskowego i brygady brzegowej obrony Ładogi.



                                     

2.2. Przygotowania Przygotowania ZSRR

Z początku 1944 roku Finom na Świrze przeciwstawiała się:

  • 114 Dywizja Strzelecka
  • 272 Dywizja Strzelecka
  • 7 Armia pod dowództwem generała-lejtnant A.J. Krutikowa. W składzie sześć dywizji
  • 67 Dywizja Strzelecka
  • 314 Dywizja Strzelecka
  • 368 Dywizja Strzelecka
  • 21 Dywizja Strzelecka

oraz trzy brygady piechoty morskiej

  • 3 Brygada Piechoty Morskiej
  • 70 Brygada Piechoty Morskiej
  • 69 Brygada Piechoty Morskiej

Rejony umocnione:

  • 150 Rejon Umocniony
  • 169 Rejon Umocniony

Rejon umocniony stanowił równoważnik dywizji piechoty.

W czerwcu 1944 roku Stawka przerzuciła tu:

  • trzy pułki ciężkich samobieżnych dział artyleryjskich,
  • oddzielną kompanię samochodów pancernych,
  • gwardyjską brygadę reaktywnych miotaczy min "Katiusza",
  • dwie brygady pancerne,
  • 7 Dywizję artyleryjską przłomu,
  • dwa samodzielne bataliony pontonno-samochodowe
  • dwie brygady inżyniersko-saperskie,
  • 94 Korpus Strzelecki
  • trzy samodzielne pułki pancerne
  • 37 Korpus Strzelecki gwardii,
  • 40 Dywizja artylerii przeciwlotniczej.
  • 99 Korpus Strzelecki

Z rezerw Frontu Karielskogo z kandałakshskogo kierunku na Swir skierowano 127 lekki strzelecki korpus.

Dla zabezpieczenia ofensywnej operacji z powietrza wydzielało się 588 samolotów 7 Armia Lotnicza. Oprócz tego, w czasie forsowania Swiru 13 Armia Lotnicza Frontu Leningradzkiego powinna wykonać dwa naloty po 75 bombowców w każdym.

W okręgu Nowa Ładoga skoncentrowała się Flotylla Ładoska, zaś na jeziorze Onega i rzece Wodła Flotylla Oneska. Miały one wspierać ogniem artylerii okrętowej wojska nacierające z flanek.

                                     

3.1. Przebieg operacji Forsowanie Świru

Początkowo nadejście na Swiri zaznaczało się na 25 czerwca, ale Stawka niespodziewanie przeniosła ten termin na 20 czerwca. Jednym z najważniejszych warunków sukcesu operacji było niszczenie zapory elektrowni wodnej "Swir-3". Wykonanie tego zadania było powierzono lotnictwu Flota Bałtycka której postawiono dwa cele:

  • Zlikwidować groźbę zatopienia miejscowości w dolnym biegu rzeki.
  • Zmniejszyć poziom wody na rzece Świr wyższy od miejsca zapory i tym samym ułatwić 368 Dywizja Strzelecka forsowanie rzeki,

Do zniszczenia zapory przewidziano 55 bombowców. Ich załogi przeszły przygotowanie na specjalnie urządzonym poligonie, po czym samoloty skrycie skoncentrowały się w okręgu Nowej Ładogi. Planowało wykonać nalot na zaporę z zastosowaniem wielkokalibrowych bomb i min.

20 czerwca w 10.05 grupy bombowców wykonało pierwsze uderzenie na zaporę. Potem podążyła seria nowych uderzeń. Razem z 250-, 500- i 1000-kg bombami, rzucano morskie miny. Razem lotnictwo floty dokonało 123 samolotów, zużywszy 64 wielkokalibrowych bomb i 11 min. Zapora została zburzona. Wodny wał dosłownie zmył fińskie forty, rozmieszczone przy samym brzegu poniżej zapory.

8 godzinie rano 21 czerwca salwa katiusz rozpoczęła bombardowanie. W 8.05 nad fińskimi pozycjami ukazały się bombowce i samoloty szturmowe. Bombardowanie trwało 30 minut. W 8.30 otworzono ogień 1595 dział i moździerzy kalibru 76 mm i wyżej. W rejonie wyłomu średnia gęstość wynosiła 133 dział na kilometr frontu. Artyleryjskie przygotowanie trwało trzech i pół godziny. Zużyte 1200 wagonów pocisków i min.

O 11 godziny od lewego brzegu Świru odbiły setki łodzi i tratw, na których szczelnie siedzieli czerwonoarmista. Natychmiast otworzyły ogień wszystkie ocalały ogniowe punkty Finów. Tratwy i łodzie – na tratwach i łodziach siedziały manekiny przesuwane w wodzie przez niedużą ilość ochotników. Fałszywa przeprawa pomogła ujawnić ogniowe punkty Finów.

O 11 godzinie 47 minut 360 bombowców i samolotów szturmowych 7 Armii Lotniczej i 13 Armii Lotniczej wykonało powtórnie nalot na niezniszczone fińskie forty. Po tym wykonała 15-minutowy ogniowy nalot artyleria. Około godziny 12 zaczęło się forsowanie Świru. Pierwsi zaczęli przeprawę żołnierze 98 i 99 Dywizji Strzeleckiej, a także 272 i 114 Dywizji Strzeleckiej.

Po całej rzece na długości 25 kilometrów ukazały się tratwy, łodzie, pływające samochody i czołgi. Finowie prowadzili bezładny ogień karabinowy. Trochę strzałów oddało dwie-trzy baterie moździerzowe. Podstawowych że siły Finów pośpiesznie odchodziły na drugą rubież obrony. Do godziny 16 21 czerwca wojska sowieckie zawładnęły na prawym brzegu Świru przyczółkiem głębokością do 2.5-3 km.

                                     

3.2. Przebieg operacji Dalsze działania

22 czerwca ze strony jeziora Ładoga w Świr weszły rzeczne parowce "Tytan", "Hasan", "Wiesjegorsk", "Szyman" i "Gorłowka" z barkami. Przeszły pod ogniem przeciwnika przez minowe zapory po rzece do miejsca desantu i następnego dnia przystąpiły do przerzutu na prawy brzeg rzeki wojsk i sprzętu. O 16 godziny w okręgu Kanoma zaczął funkcjonować wielki prom z dwóch barek, holowanych parowcem. Pierwszym rejsem on przewiózł 15 czołgów T-34 i 14 dział samobieżnych SU-152.

Również 22 czerwca wojska 7 Armii kontynuowano natarcie. 365 Dywizja, odrzuciwszy przeciwnika z przyczółka, który zajmował na południowym brzegu, sforsowała Świr w okręgu Woznjesjeńja. Dywizję wspierała ogniem Flotylla Oneska. 99 Korpus zajął rejonowe centrum Podporożje i też przeprawił się przez rzekę.

Do końca dnia Świr był sforsowany od jeziora Onega do Ładoga. Dążąc do zachowania swojej siły, Finowie zaczęli pośpiesznie wycofywać 8 i 5 Dywizji i 15 Brygadę na drugą, główną linię obrony Miegriega - Sumbatuksa i Sarmiagi - Czepiga, a 7 dywizję - na Pietrozawodsk. Odejście osłaniały silne oddziału osłonowe. Cofając się, Finowie wysadzali mosty, urządzali zwały, minowali drogi.

Rankiem 23 czerwca 4 Korpus Strzelecki i 37 Korpus Strzelecki prowadziły walki w pasie przedpola drugiej linii obrony przeciwnika w okręgu Sumbatuksa - Miegriega - Sarmiagi - Czepiga. 99 Korpus po przeprawie przez Swir w okręgu Podporożja nie spotkał zorganizowanego oporu Finów. Marszowymi kolumnami wojska ruszyły się po leśnej drodze do Kotkozjeru i wyszły tam na szosę Pietrozawodsk - Ołoniec. W tym samym czasie Flotylla Ładoska wysadziła desant w międzyrzecze Tułoksy i Widlicy na tyłach fińskiej obrony dla wsparcia wojska, które nacierały od frontu. Przy wsparciu statków i lotnictwa desant zablokował linię kolejową i szosę Ołoniec na Pitkiarant. Desantowanie przeszło pomyślnie.

Finowie skierowali miejsca radzieckiego desantu części 15 Brygada Piechoty i samodzielny batalion jegierski. Silnymi kontratakami Finowie spróbowali zapędzić desant w jezioro, ale im to nie udało się. Następnego dnia tu desantowała jeszcze i 3 Brygada piechoty morskiej. Flotylla Ładoska wspierała desant ogniem swojej artylerii. Wszystkie ataki Finów zostały odparte.

Desant na tyłach fińskich wojsk i obejście ich głównego pasa obrony wojskami 99-go korpusu stworzono realną groźbę otoczenia 5 i 8 Dywizji fińskich. Dlatego dowództwo przeciwnika było zmuszone w noc na 24 czerwca wycofać je na zachodni brzeg Widlicy. Napierając na odchodzących Finów, część 37 Korpus Strzelecki Gwardii 25 czerwca zajęła Ołoniec. Następnego dnia wszedł do Nurmolica, 28 i 29 czerwca w walkach z oddziałami 8 Dywizji fińskiej w okręgu Torosozjero, a 30 czerwca doszedł do rzeki Widlica między Iwasjelgoj i Większymi Górami.

99 Korpus do 30 czerwca prowadził walki w okręgu Wodłoziero. 4 Korpus 25 czerwca zajął silne węzły oporu Sarmiaga i Czepiga i szybko posuwał się brzegiem jeziora Ładoga. 26 czerwca 272 Dywizja Strzelecka wyszła do rzeki Tułoksa, a następnego dnia połączyła się z desantem, który utrzymywał przyczółek między Tułoksoj i Widlicej. Część 15 Brygady i 5 Dywizji fińskich były odrzucone za Widlicę i zajęły obronę na jej zachodnim brzegu.



                                     

3.3. Przebieg operacji Dalsze działania

W rezerwie frontu znajdował się 127 Lekki Korpus Strzelecki i 94 Korpus Strzelecki, które w walkach o Świr nie brały udziału. Stawka wyprowadziła 94 Korpus z składu Front Karelski i przerzuciła go na inny front.

Z wyjściem wojsk 7 Armii na rzekę Widlica 30 czerwca zakończył się pierwszy etap natarcia na kierunku świrsko-ołonieckom. Na prawej flance armii radzieckie wojska po forsowaniu Świru wypierały cofających się Finów w kierunku od Woznjesjeńje na Szełtozjero i Pietrozawodsk. Tam nacierała 368 Dywizja Strzelecka, 69 Brygada Strzelecka i oddziały 150 rejonu umocnionego.

W ostatnich dniach czerwca, wyzwolono przedwojenną stolicę radzieckiej Karelii, zajęty 1 października 1941 roku przez Finów Pietrozawodsk i odblokowano w ten sposób magistralę kolejową do Murmańska.

Ogółem w jednostkach tych znajdowało się 628 czołgów i dział pancernych. Według zestawień sowieckich wyższego szczebla, na Przesmyku Karelskim stosunek czołgów sięgał 7:1 558 do 80, na rzece Swir 20:1 360:18, na północnym odcinku 4.5:1 36:8.

Użytkownicy również szukali:

...
...
...