Poprzednia

ⓘ Centrum Wyszkolenia Kawalerii




Centrum Wyszkolenia Kawalerii
                                     

ⓘ Centrum Wyszkolenia Kawalerii

15 sierpnia 1920 r. została utworzona przez Ministra Spraw Wojskowych Centralna Szkoła Jazdy z siedzibą w Grudziądzu poprzez połączenie dotychczas działających szkół kawaleryjskich Szkoły Oficerów Jazdy ze Starej Wsi, Przemyśla i Grudziądza oraz Centralnego Obozu dla Podoficerów Jazdy w Przemyślu. Na jej czele stanął płk Stefan Kasprzycki de Castenedolo, a jego zastępcą mianowano płk. Stefana Malinowskiego. Szkoła kilkakrotnie zmieniała nazwę; od 10 kwietnia 1923 r. była to Centralna Szkoła Kawalerii w związku z ogólną zmianą nazwy Jazda na Kawaleria w wojsku polskim, od 11 listopada 1925 r. – Obóz Szkolny Kawalerii, a od 1 czerwca 1928 r. – Centrum Wyszkolenia Kawalerii. Jednocześnie w 1924 r. Szwadron Szkolny Podchorążych przemianowano na Oficerską Szkołę Kawalerii, a 1 czerwca 1928 r. – na Szkołę Podchorążych Kawalerii. Początkowo szkolenie odbywało się w ramach trzyipół-, dziewięcio- i dziesięciomiesięcznych kursów w Szwadronie Szkolnym Podchorążych. Szkoła prowadziła także 2-letnie kursy doskonalące dla oficerów i podoficerów. Duży wpływ na organizację szkoły i profil kształconych tam kadr miał gen. Tadeusz Rozwadowski w latach 1921-1926 Generalny Inspektor Jazd/Kawalerii. W tym czasie Rozwadowski wielokrotnie przeprowadzał inspekcję szkoły, z jego inicjatywy placówkę wyposażono w odpowiednie materiały niezbędne do nauki i treningu kawaleryjskiego. Rozwadowski opiniował także wykładowców szkoły oraz miał wpływ na statut kawaleryjskiej uczelni. 1 lipca 1925 r. wziął udział w uroczystości przekazania szkole sztandaru ufundowanego przez małżonki oficerów pułków kawalerii.

                                     

1. Struktura organizacyjna

CWKaw. usytuowane było w koszarach im. ks. Józefa Poniatowskiego w Grudziądzu. Komendant Centrum miał uprawnienia dowódcy brygady. Samo Centrum stanowiło zgrupowanie kilku szkół:

  • Szkoły Podchorążych Kawalerii w składzie 2 szwadronów szkolnych,
  • Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w składzie 3 szwadronów szkolnych i 1 szwadronu karabinów maszynowych,
  • Szkoły Jazdy Konnej.
  • Szkoły Doskonalenia Oficerów i Podoficerów,

Szkoła Podchorążych Kawalerii została utworzona w 1928 r. z przemianowania Oficerskiej Szkoły Kawalerii. Jej zadaniem było nauczenie szeregowych żołnierzy umiejętności dowódczych na poziomie drużyny. Wykładowców i instruktorów prowadzących zajęcia w Szkole wyznaczał Dyrektor Nauk Centrum Wyszkolenia Kawalerii. Dużą wagę przywiązywano do ogólnego rozwoju fizycznego i kulturalnego. Organizowano m.in. obozy polowe, na których sprawdzano umiejętności służby polowej kończone egzaminami z tego tematu. Pod koniec każdego rocznika wysyłano wszystkich na dwutygodniowe kursy narciarskie. Organizowano również wspólnie ze słuchaczami Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii wyjazdy taktyczne na poligon do Biedruska k. Poznania.

Szkoła Podchorążych Rezerwy Kawalerii rozpoczęła działalność od września 1926 r. Jej słuchaczami mogli być abiturienci po zdaniu matury, którzy na ochotnika zgłaszali się do wojska oraz absolwenci szkół wyższych. Byli oni nazywani na czas szkolenia ułanami z cenzusem. Byli wśród nich przedstawiciele wszystkich warstw społecznych, jednak przeważali synowie rodzin zamożniejszych: ziemian, bogatych mieszczan, urzędników państwowych, wolnych zawodów i arystokracji. Ze względu na dużą liczbę kandydatów, pierwszeństwo w przyjęciu do Szkoły miały osoby pochodzące ze wsi ziemianie, z umiejętnością jeżdżenia i obeznane z koniem. Zadaniem Szkoły było przygotowanie żołnierzy do pełnienia roli dowódców plutonów. Szkolenie trwało 8 miesięcy i było podzielone na 2 etapy: pierwszy, tzw. rekrucki i drugi, kiedy prowadzono właściwe zajęcia. Duży nacisk był kładziony na służbę polową. W tym celu odbywały się trzy- lub czterotygodniowe wyjazdy taktyczne, przede wszystkim do Obozu Ćwiczebnego w Biedrusku k. Poznania. W latach 1926-1939 odbyło się 13 promocji. Szkołę ukończyło ponad 3 tys. absolwentów, którzy otrzymywali stopień starszego ułana, podchorążego rezerwy lub plutonowego podchorążego rezerwy kawalerii. Wielu z nich wstępowało następnie do Szkoły Podchorążych Kawalerii, co dawało ciągłość trzyletniej nauki w CWKaw.

Trzecim rodzajem Szkoły istniejącej od 1931 r. w ramach Centrum była Szkoła Jazdy Konnej, która początkowo funkcjonowała jako Kurs Jazdy Konnej. W jej ramach przygotowywano kadry instruktorskie dla wszystkich Szkół kawalerii oraz samego Centrum. Funkcjonowały w niej kurs instruktorów jazdy konnej i kurs podoficerów ujeżdżaczy koni. W trakcie szkolenia starano się wyławiacz utalentowanych żołnierzy, którzy potem przechodzili do Grupy Przygotowawczej Sportu Konnego. Absolwenci Szkoły zdobywali czołowe miejsca w Mistrzostwach Konnych Wojska, będących najwyższymi rangą zawodami jeździeckimi w Wojsku Polskim. Pod opieką kadry Szkoły od 1937 r. znajdowała się sfora psów myśliwskich 72 psy służących do szkolenia sportowego całego Centrum. Powstała ona z psów ofiarowanych przez 5 Pułk Strzelców Konnych i hrabiego Alfreda Potockiego. Do końca 1928 r. Szkołę ukończyło zaledwie 76 żołnierzy, w tym 71 oficerów niższych.

Już od 1920 r. istniała w CWKaw. tzw. Grupa Olimpijska pod kierownictwem mjra Dimitra Exego i kpt. Leona Kona. Z polecenia Generalnego Inspektora Kawalerii gen. Rozwadowskiego sukcesy "Grupy." szeroko rozpowszechniano w prasie wojskowej i sportowej. Stanowili ją słuchacze i kadra Centrum, którzy występowali na Igrzyskach Olimpijskich. Po Olimpiadzie w Berlinie w 1936 r. w CWKaw. utworzono stałą Grupę Przygotowawczą Sportu Konnego, a jej kierownikiem został mjr Kazimierz Szosland. W 1938 r. polski zespół zdobył ok. 20 pierwszych miejsc zespołowych i indywidualnych m.in. Puchar Narodów w Warszawie i w Insterburgu, a w Nicei trzy pierwsze miejsca. Rozpoczęto też przygotowania do Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach, które planowano na 1940 r. W Centrum wypracowano tzw. polską szkołę jazdy opartą na naturalnym systemie włoskim. Obok wyszkolenia jeździeckiego odbywało się szkolenie bojowe i taktyczne. Wyszkoleniem jeździeckim kierował Szef Ekwitacji, którym w latach 1935-1939 był znany olimpijczyk Adam Królikiewicz. Oficerowie wyszkoleni w CWKaw. przygotowani byli też do najpoważniejszej konkurencji na szczeblu armii, czyli zawodów o Mistrzostwo Konne Wojska. Sport konny poza kadrą Szkoły Jazdy Konnej uprawiali też oficerowie kadry CWKaw., kursów i szkół podchorążych np. biegi myśliwskie ze sforą psów od 1937 r.

Uczniowie Szkół CWKaw. mieli do swojej dyspozycji kilkaset koni. Ciągłość opieki nad nimi zapewniał Szwadron Luzaków, czyli szeregowych ułanów, którzy w Centrum odbywali zasadniczą służbę wojskową. Centrum Wyszkolenia Kawalerii było największą tego typu wojskową jednostką szkoleniową w Europie. Na terenie jego koszar znajdowały się ujeżdżalnie, tory władania białą bronią i tory przeszkód. Place ćwiczeń znajdowały się w pobliżu – największy zwany "Saharą" miał strzelnicę do 300 m z 3 stanowiskami przy Lesie Rudnickim, w którym urządzono stały tor przeszkód na przesiekach. Wysoka nadwiślańska skarpa stwarzała warunki do ćwiczeń zjazdów przez kawalerzystów. Wyszkolenie strzeleckie zapewniały strzelnice bojowe i szkolno-bojowe na poligonie w Grupie.

Kursy organizowane w CWK:

  • Kurs Dowódców Szwadronów
  • Kurs Podchorążych Zawodowych Kawalerii
  • Kurs Oficerów Sztabowych
  • Kurs Instruktorów Jazdy Konnej
  • Kurs Podoficerów Nadterminowych
  • Kurs Doskonalenia Oficerów i Podoficerów
  • Kurs Oficerski Lekarzy Weterynarii
  • Kurs Adiutantów
  • Kurs Podoficerów Zawodowych Kawalerii
  • Kurs Podoficerów Ujeżdżaczy Koni
  • Kurs Taktyczny Samochodów Pancernych
  • Kurs Ręcznych Karabinów Maszynowych "Chauchat"
                                     

2. Kadra i słuchacze centrum

Komendanci centrum
  • płk kaw. inż. Zygmunt Podhorski 1927 – VII 1935 → dowódca XIII BK
  • płk dypl. kaw. Józef Smoleński VII 1935 – XI 1938
  • płk kaw. / gen. dyw. Stefan de Castenedolo Kasprzycki VIII 1920 – 30 IV 1927 → stan spoczynku
  • płk kaw. Tadeusz Komorowski XI 1938 – VIII 1939
Dyrektorzy nauk
  • ppłk SG Rudolf Dreszer X 1924 - VIII 1927
  • ppłk SG Konstanty Drucki-Lubecki 1925 - 30 X 1928 → zastępca dowódcy 13 puł
  • ppłk SG Juliusz Kleeberg II 1922 - XI 1923
  • ppłk dypl. Witold Eugeniusz Sawicki 1938-1939
  • ppłk dypl. Leon Strzelecki 31 X 1928 - 20 IX 1930 → dowódca 1 puł
Główni kierownicy i instruktorzy
  • ppłk kaw. Jan Kossak główny instruktor jazdy konnej od 1 XII 1924
  • płk kaw. Maurycy Gąssowski - główny kierownik wyszkolenia 1920-1923
  • mjr dypl. Stanisław I Chmielowski główny inspektor wyszkolenia wojskowego od 23 X 1931
  • płk dypl. Józef Świerczyński główny instruktor wyszkolenia bojowego 1938-1939
  • mjr dypl. Bronisław Rakowski kierownik wyszkolenia bojowego 1928-1930
  • ppłk Stanisław Grzmot-Skotnicki główny instruktor 1921-1924
Komendanci Oficerskiej Szkoły Kawalerii i Szkoły Podchorążych Kawalerii
  • mjr kaw. Stanisław I Kucharski 1927 – 1929
  • płk kaw. Konstanty Przeździecki 1925 – 1926
  • ppłk kaw. Leonard Łodzia-Michalski 1929 – I 1931 → Inspektor Południowej Grupy Szwadronów KOP
  • ppłk kaw. Tomasz Dobrzański 3 XI 1924 – 1925
  • mjr kaw. Stanisław I Chmielowski 1926
  • ppłk kaw. Jan Litewski VII 1935 – V 1938 → dowódca 1 puł.
  • mjr / ppłk kaw. Stefan Chomicz I 1931 – VII 1935 → dowódca 5 puł.
Dyrektorzy nauk Szkoły Podchorążych Kawalerii
  • rtm. / mjr dypl. kaw. Adam Sołtan od 1933
  • rtm. dypl. Tadeusz III Grabowski 1932 – 15 IX 1933 → 4 puł.
Komendanci Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii
  • mjr / ppłk kaw. Stefan Gołaszewski XII 1932 – 1937
  • mjr / ppłk kaw. Kazimierz Halicki 1926 – 1927
  • ppłk kaw. Edward Wania 1937 – 1939
  • mjr kaw. Julian Edmund Miller IX 1930 – XII 1932
  • mjr kaw. Ludomir Wysocki 1929 – 1930
  • mjr kaw. Józef II Pająk 1927 – 1929
Zastępcy komendanta Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii
  • mjr kaw. Leopold Berg 1937 – 1939
  • mjr kaw. Ryszard Stanisław Liwicki 1936 – 1937
Wykładowcy i instruktorzy
  • mjr kaw. Karol Rómmel
  • mjr kaw. Józef Trenkwald
  • kpt. Jan Mickunas instruktor Grupy Przygotowawczej Sportu Konnego 1937-1939
  • rtm. Franciszek Koprowski
  • mjr kaw. Adam Królikiewicz - szef ekwitacji 1935-1939
  • por. Jan Włodarkiewicz
  • mjr kaw. Michał Antoniewicz-Woysym - szef ekwitacji nauki jazdy 1930-1934
  • mjr piech. Józef Zończyk Bohusz wykładowca 1928-1930
  • mjr dypl. Ziemowit Grabowski
  • mjr dypl. Witold Gierulewicz
  • mjr dypl. Leon Mitkiewicz-Żółłtek
  • mjr kaw. Kazimierz Szosland
  • por. kaw. Tadeusz Bietkowski instruktor wyszkolenia strzeleckiego
  • ppłk Gwido Poten
  • rtm. Bogumił Szumski
  • rtm. Seweryn Kulesza
  • mjr kaw. Henryk Dobrzański
  • mjr Edmund Chojecki szef ekwitacji
  • rtm. kaw. Stanisław Bukraba
Oficerowie CWKaw.
  • ppłk. wet. Jan Wróblewski naczelny lekarz weterynarii
  • ppłk dypl. Zygmunt Miłkowski oficer sztabu 1935-1938
                                     

3. Obsada personalna Centralnej Szkoły Kawalerii w 1924 roku

Komenda

  • starszy lekarz weterynarii - płk lek. wet. Władysław Hofman
  • młodszy oficer weterynarii - por. lek. wet. Stanisław II Szczuka
  • płatnik - kpt. Julian Poczwardowski
  • wykładowca - kpt. geogr. Bronisław Matuszewski
  • dyrektor nauk - ppłk SG Rudolf Dreszer n.e. 3 p. szwol.
  • gospodarz szkoły - mjr Adam Pruszyński n.e. 1 p.uł.
  • oficer ordynansowy - por. Mieczysław Juljan Skrzyński n.e. 11 p. uł.
  • wykładowca - mjr Bronisław Karol Zrogowski n.e. 10 psap
  • wykładowca - rtm SG Zdzisław Żórawski n.e. 12 p.uł.
  • por. Paweł Radowicki n.e. 11 p.uł.
  • por. Aleksander Jodkiewicz n.e. 4 p.uł.
  • komendant - gen. dyw. Stefan Kasprzycki de Castenedolo
  • wykładowca - rtm. SG Janusz Albrecht n.e. 1 p. szwol.
  • kapelmistrz - wakat
  • dentysta - wakat
  • młodszy lekarz - kpt. lek. Rudolf Albin Soltysik n.e. 8 bsan
  • por. Bolesław Rekowski n.e. 10 p.uł.
  • wykładowca - por. Kazimierz Szyszkowski n.e. 19 p.uł.
  • starszy lekarz - ppłk lek. dr med. Władysław II Markiewicz n.e. 8 bsan
  • oficer żywnościowy - kpt. Jan II Krupa
  • młodszy oficer weterynarii - ppłk lek. wet. Józef Kulczycki
  • kapelan - ks. kapelan Adolf Fedorowicz
  • wykładowca - mjr rez. Aleksander Kiersnowski n.e. 10 dak

Oddział Szkolny

  • por. Bronisław Korpalski n.e. 5 p.uł.
  • rtm. Józef Rajmund Grubowski n.e. 5 psk
  • rtm Józef Hart n.e. 2 psk
  • rtm. Zygmunt Józef Cierpicki n.e. 4 p.uł.
  • rtm Stanisław Lewicki n.e. 3 p.szwol.
  • płk Hubert Brabec n.e. 8 p.uł.
  • rtm. Jan Monwid-Olechnowicz n.e. 18 p.uł.
  • mjr Kazimierz Bolesław Józef Halicki n.e. 8 p.uł.
  • mjr. Zygmunt Strubel n.e.5 p.uł.
  • rtm. Stanisław Marceli Olszowski n.e. 3 p.uł.
  • por. Leon Kon n.e. 2 p.uł.
  • oficer ordynansowy - rtm. Stefan Tomasz Ejchler n.e. 7 p.uł.
  • mjr Tadeusz Seeliger-Reklewski n.e. 4 p.uł.
  • mjr Władysław Konstanty Maciejowski n.e. 8 psk
  • rtm. Władysław Paweł Wójtowicz n.e. 21 p.uł.
  • rtm. Jan Maria Romański n.e. 9 p.uł.
  • rtm. dr Bronisław Mokrzycki n.e. 8 p.uł.
  • mjr Aleksander Winnicki-Rodziewicz n.e. 19 p.uł.
  • mjr Roman Józef Safar n.e. 24 p.uł.
  • dowódca Oddziału Szkolnego - ppłk Piotr Skuratowicz n.e. 8 p.uł.
  • rtm. Witold Józef Marian Ujejski n.e. 4 psk
  • por. Janusz Kapuściński n.e. 15 p.uł.
  • mjr Aleksander Józef Gulkowski n.e. 7 psk
  • rtm. Witold Eugenjusz Sawicki n.e. 2 p.szwol.
  • ppłk Tomasz Dobrzański n.e. 19 p.uł.
  • rtm. Władysław Niegowski n.e. 18 p.uł.
  • ppłk Jan Kossak n.e. 8 p.uł.
  • rtm. Józef Pająk n.e. 22 p.uł.


                                     

4.1. Absolwenci Absolwenci Oficerskiej Szkoły Kawalerii do 1924 – jazdy

  • Jerzy Hollak rocznik 1926, lok. 30
  • Bohdan Mincer rocznik 1926, lok. 4
  • Stanisław Neyman rocznik 1923, lok. 8
                                     

4.2. Absolwenci Absolwenci Szkoły Podchorążych Kawalerii

  • Czesław Florkowski rocznik 1928
  • Jan Ładoś rocznik 1929, lok. 2
  • Stefan Majchrowski rocznik 1929, lok. 33
  • Ignacy Cieplak rocznik 1932, lok. 2
  • Jan Zgoda rocznik 1930
  • Stanisław Hejnich
  • Aleksander Jeljaszewicz rocznik 1928
  • Henryk Gorzechowski rocznik 1928, lok. 26
  • Kazimierz Draczyński rocznik 1932, lok. 3

Rocznik 1931–1933

  • Andrzej Chołoniewski de Myszka lok. 56
  • Edward Uściński lok. 5
  • Leon Będkowski lok. 25
  • Marian Norbert Czarnecki lok. 17
  • Zygmunt Szendzielarz rocznik 1934
  • Emil Mentel rocznik 1939
                                     

4.3. Absolwenci Absolwenci Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii

I rocznik 1926-1927

  • Jan Sołtyszewski lok. 1
  • Tadeusz Około-Kułak lok. 57
  • Ryszard Manteuffel lok. 2

II rocznik 1927-1928

  • Józef Sczaniecki
  • Marcin Popiel lok. 1

III rocznik 1928-1929

  • Aleksander Lossow-Niemojowski
  • Adam Stecki lok. 1

IV rocznik 1929-1930

  • Henryk Świdziński lok. 1
  • Stefan Karol Franciszek Heller

V rocznik 1930-1931

  • Zygmunt Godyń
  • Mieczysław Eckhardt
  • Ildefons Houwalt
  • Edward Uściński → SPKaw
  • Jan Ludwik Broel-Plater lok. 1
  • Henryk Dembiński lok. 2

VI rocznik 1931-1932

  • Bohdan Garliński lok. 1
  • Edmund Ferdynand Radziwiłł
  • Władysław Żółtowski lok. 2

VII rocznik 15 VIII 1932 - 30 VI 1933

  • Ryszard Gużewski
  • Zygmunt Stryczyński lok. 1
  • Franciszek Longchamps de Bérier lok. 2

VIII rocznik 19 IX 1933 - 15 VII 1934

  • Jan Rozwadowski lok. 1
  • Alfred Whitehead
  • Jan Przanowski
  • Wiktor Jackiewicz lok. 1 pluton ckm
  • Zygmunt Dzierżewicz

IX rocznik 1934-1935

  • Maksymilian Lorenz
  • Eustachy Seweryn Sapieha
  • Jerzy Urbankiewicz lok. 1
  • Bohdan Ostaszewski

X rocznik 1935-1936

  • Zygmunt Skoczyński lok. 1
  • Stefan Baszeń
  • Włodzimierz Ścibor-Rylski

XI rocznik 21 IX 1936 - 15 VII 1937

  • Wiesław Antoni Lasocki
  • Andrzej Łopaciński lok. 1
  • Emil Mentel
  • Mieczysław Getta

XIII rocznik 30 IX 1938 - 15 VII 1939

  • Antoni Ławrynowicz
  • Aleksander Gniewosz
  • Zdzisław Peszkowski
  • Jerzy Lutostański lok. 1

XIV rocznik 30 września 1938 - 15 lipca 1939

  • Edmund Zapolski Downar lok. 1


                                     

5. Zarys historyczny

W latach 1920-1923 wypracowywano pewne formy organizacyjne oraz metody nauczania, które następnie przetrwały do końca istnienia Centrum Wyszkolenia Kawalerii. Szkolenie kandydatów na oficerów kawalerii służby stałej odbywało się początkowo w systemie kursów wojennych 3 i półmiesięcznych, potem 9- i 10-miesięcznych w Szwadronie Szkolnym Podchorążych. Te skrócone kursy trwały do poł. 1922 r. We wrześniu 1922 r. zajęcia rozpoczął pierwszy rocznik Oficerskiej Szkoły Jazdy. Absolwenci tego rocznika w liczbie 55, w tym 7 Gruzinów stanowili tzw. I promocję oficerską 1923 r. Uroczystość tej promocji odbyła się na terenie koszar. Natomiast już II promocja odbyła się 1 lipca 1925 r. i kończyła system szkolenia dwuletniego. Taki system przetrwał do wybuchu wojny. W 1925 r. podczas uroczystości promowania podchorążych został wręczony Szkole sztandar ufundowany przez żony oficerów wszystkich pułków kawalerii. Od III promocji w 1927 r. aż do 1934 r. uroczystości promocyjne odbywały się 15 sierpnia w kolejne rocznice utworzenia Szkoły, natomiast od 1934 r. w dzień 15 października. Centrum w okresie jego istnienia wizytowało wielu najwybitniejszych dostojników państwowych i wojskowych, m.in. Marszałek Józef Piłsudski w 1921 r., Prezydenci RP Stanisław Wojciechowski w 1924 i 1925 r. oraz Ignacy Mościcki w 1927 i 1936 r., a także wielokrotnie gen. Bolesław Wieniawa-Długoszowski, płk dypl. Jan Karcz – szef Departamentu Kawalerii Ministerstwa Spraw Wojskowych w 1936 r. i Marszałek Edward Rydz-Śmigły, który w 1938 r. osobiście promował absolwentów SPK. Od 1932 r., tj. od IX promocji, kolejnym rocznikom nadawano honorowe nazwy, które miały upamiętniać zarówno wybitnych dowódców, jak też pola bitewne jazdy polskiej np. XV promocja oficerska rocznik 1935-1937 nosiła imię Marszałka J. Piłsudskiego, a XVII ostatnia, rocznik 1937-1939 – imię Szarży Pod Krechowcami. Ogółem odbyło się 17 promocji oficerskich dla ok. 1070 podporuczników służby stałej kawalerii. Prymusa danego rocznika wyróżniano tzw. Złotą Szablą Prezydenta i upamiętniano jego nazwisko na tablicy marmurowej wmurowanej w 1926 r. w budynku komendy CWKaw.

W grudziądzkim CWKaw. wykładowcami byli najlepsi polscy oficerowie kawalerii wywodzący się z trzech zaborczych armii. Do najwybitniejszych należał ppłk Piotr Skuratowicz, którego metody szkolenia przetrwały do końca istnienia Centrum. Poza tym można także wymienić przedstawicieli systemu austriackiego płk Franciszek Adamovich de Csepin, ppłk Jan Kossak i rosyjskiego). Taktykę wykładał ppłk. Juliusz Kleeberg z czasem dyrektor nauk w CSJ, a w czasie II wojny dowódca konspiracyjny Wojska Polskiego we Francji. Ważną postacią był także płk. Władysław Hofman, weterynarz wojskowy, autor znakomitej pracy "Hipologja. Podręcznik dla oficerów kawalerii i artylerii, t.I - II" Warszawa 1931, która została zalecona przez MSWojsk. do użytku służbowego.

Po wybuchu wojny obronnej 1939 sprzęt CWKaw. wraz z Grupą Sportu Konnego pod dowództwem por. Jana Szmigiero zostały ewakuowane do Garwolina. Konie ok. 100 sztuk i ich opiekun zginęły podczas nalotu niemieckiego. Natomiast na bazie kadry i słuchaczy Centrum ostatni jego komendant, płk T. Komorowski sformował Grupę Kawalerii, na czele której następnie walczył pod Górą Kalwarią i Zamościem.

                                     

5.1. Zarys historyczny Tradycje i zwyczaje

Oficerowie stanowiący kadrę Centrum oraz podchorążowie i luzacy brali udział we wszystkich ważnych uroczystościach w Grudziądzu. W samym CWKaw. Organizowano też różne uroczyste wydarzenia, np. promocje oficerskie. Podczas uroczystości występowano ze sztandarem i proporcami w barwach amarantowo-granatowych. Proporce dowódców wożone na lancach posiadały białe monogramy: np. komendanta Centrum, czy komendanta Szkoły Podchorążych Kawalerii. Dowódcy szwadronów szkolnych mieli swoje własne proporce z numerami szwadronów. Podchorążowie występowali w mundurach z proporczykami amarantowo-granatowymi, z nałożonymi na nie liśćmi dębu. Na naramiennikach widniał spleciony inicjał SP. Proporczyki w barwach Centrum nosili na kołnierzach kurtek i płaszczy podoficerowie zawodowi i zatrudnieni tam szeregowi niezawodowi. Natomiast oficerowie i podoficerowie, którzy odbywali w CWKaw. różne kursy, nosili barwy własnych pułków kawalerii, to znaczy wszelkie odcienie otoków na czapkach, na defiladach prezentowali swoje pułkowe proporczyki na lancach. Zarówno Centrum, jak i obie Szkoły posiadały własne odznaki pamiątkowe.

Własne zwyczaje "wypracowali" podchorążowie zawodowi. Wprowadzili oni "modę" noszenia bardzo krótkich mundurów, bardzo długich płaszczy kawaleryjskich aż do ostróg i dłuższych buty oficerskie. Ponadto oddawali honory środkiem palca wskazującego. Podtrzymywano także różne istniejące tradycje kawaleryjskie, w szczególności zaś tradycję tzw. "cuku". Polegała ona na egzekwowaniu od żołnierzy młodszego rocznika różnych informacji, np. dotyczących dziejów poszczególnych pułków kawalerii, znajomości ich "żurawiejek", czy nazwisk dowódców, a także dziejów Szkoły. W przypadku nieznajomości byli oni karani, czyli "cukani". Kary bywały wymyślne, a zależały od okoliczności, w jakich doszło do narażenia się żołnierza młodszego rocznika starszemu.

W wychowaniu zgodnie z duchem tradycji kawaleryjskiej bierze się pod uwagę obie funkcje wychowania, są one we względnej równowadze. Celem tego wychowania jest wpojenie wychowankowi wartości cennych z punktu widzenia społeczeństwa przy jednoczesnym uwzględnieniu rozwoju indywidualności każdej osoby, kształtowaniu w niej poczucia wyjątkowości, odrębności.

Szkoła Podchorążych Kawalerii miała także własną żurawiejkę przyśpiewkę:

lub w wersji bez obecności pań:

W 1922 roku Ministerstwo Spraw Wojskowych zatwierdziło proporczyk Szkoły w barwach amarantowo-granatowych, zwanych odtąd ogólnokawaleryjskimi.

                                     

5.2. Zarys historyczny Współczesne ślady Centrum Wyszkolenia Kawalerii

Od 1990 r. istnieje Fundacja na Rzecz Tradycji Jazdy Polskiej, która corocznie organizuje na terenie byłego Centrum w Grudziądzu tzw. Zjazdy Kawalerzystów. Przyjeżdżają na nie byli żołnierze kawalerii II RP i ich rodziny oraz liczni sympatycy. Ponadto Fundacja zorganizowała od 1994 r. stałą wystawę pt. "Dzieje Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu", która jest eksponowana w muzeum miejskim. W odrestaurowanym Pałacu Opatek mieści się natomiast od 1993 r. Sala Tradycji Jazdy Polskiej.

Na terenie Grudziądza są także inne ślady po istnieniu Centrum:

  • w koszarach im. Bolesława Śmiałego znajduje się tablica z brązu na głazie narzutowym przy bramie głównej z napisem: "W tych koszarach w latach 1926-1939 mieściła się Szkoła Podchorążych Rezerwy Kawalerii, którą ukończyło 3208 podchorążych. Wychowankowie tej szkoły zgodnie z żołnierską przysięgą poświęcili swe siły i życie na wszystkich frontach walki w latach 1939-1945. – Sierpień 1990, Wychowankowie szkoły".
  • na dziedzińcu wewnętrznym koszar im. Ks. Józefa Poniatowskiego znajduje się tablica z brązu na głazie narzutowym z napisem: "W tych koszarach w latach 1920-1939 mieściła się Szkoła Podchorążych Kawalerii, którą ukończyło 1061 oficerów służby stałej. Wychowankowie tej szkoły zgodnie z żołnierską przysięgą poświęcili swe życie na wszystkich frontach walki w latach 1939-1945 – Wychowankowie. Wrzesień 1989 rok".
  • w 2008 r. przy schodach na Błonia Nadwiślańskie odsłonięto pomnik ułana z dziewczyną.
  • na Rynku Głównym w mieście znajduje się tablica z brązu na budynku mieszkalnym z napisem: "W naszym mieście w latach 1920-39 mieściło się Centrum Wyszkolenia Kawalerii, którego wychowankowie walczyli w II wojnie światowej od września 1939 do maja 1945 r. na wszystkich frontach świata oddając swe siły i życie za wielkość i wolność ojczyzny. – Społeczeństwo miasta Grudziądza, wrzesień 1989".

Ponadto w Londynie przy wejściu do Instytutu Polskiego i Muzeum im. Generała Sikorskiego znajduje się tablica pamiątkowa "Ku chwale kawalerii" odsłonięta z okazji 50-lecia utworzenia CWKaw. w Grudziądzu i Światowego Zjazdu Kawalerii w dniach 23-24 października 1971 r.

Również w Londynie w kościele pod wezwaniem św. Andrzeja Boboli znajduje się ryngraf – Votum Rycerskie Kawalerii z wizerunkiem Matki Boskiej oraz drugi ryngraf ze wszystkimi proporczykami jednostek kawaleryjskich otaczającymi wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej. Oba zostały tam umieszczone 24 października 1971 r. z okazji Zjazdu Kawalerii w Londynie i 50-lecia CWKaw.

Użytkownicy również szukali:

centrum wyszkolenia kawalerii grudziądz, stowarzyszenie kawalerii ochotniczej,

...
...
...