Poprzednia

ⓘ Jezioro




                                               

Abbaja Hajk

Abbaja Hajk, Jezioro Małgorzaty – jezioro w południowej Etiopii, w Rowie Abisyńskim. Leży na wysokości 1285 m n.p.m. Powierzchnia 1256 km² według innego źródła 1160 km². Głębokość maksymalna 13 m, średnia 7 m.

                                               

Hacıqabul (jezioro)

Hacıqabul – jezioro w Azerbejdżanie, w rejonie Hacıqabul. Jest szóstym co do wielkości jeziorem w Azerbejdżanie, ma powierzchnię 16 km². Znajduje się 115 km na południowy zachód od stolicy Azerbejdżanu, Baku, nieopodal miasta Szyrwan, na Nizinie Kurańskiej. Maksymalna długość jeziora to 6 km, jego maksymalna szerokość to 3 km, a maksymalna głębokość wynosi 5 m. Jezioro nie zamarza zimą, co ma znaczenie dla zamieszkujących okolicę ptaków.

                                               

Jezioro Alberta

Jezioro Alberta – jezioro w Afryce, jedno z Wielkich Jezior Afrykańskich, siódme pod względem powierzchni na tym kontynencie. Jezioro położone jest na północny zachód od Jeziora Wiktorii, na granicy Ugandy i Demokratycznej Republiki Konga. Odkryte zostało przez Europejczyków w 1864. Powierzchnia jeziora wynosi 5600 km².

                                               

Annecy (jezioro)

Annecy – jezioro we Francji, w dorzeczu rzeki Rodan, w Alpach Sabaudzkich. Annecy to drugie co do wielkości jezioro we Francji, z wyjątkiem francuskiej części Jeziora Genewskiego. Dzięki ścisłym ograniczeniom dotyczących ochrony środowiska, wprowadzonych w latach 90., jezioro to znane jest jako jedno z najczystszych w Europie. Wśród turystów słynie z możliwości uprawiania wielu sportów wodnych oraz położonych w pobliżu pozostałości prehistorycznych budowli palowych. Jest także pierwszym dużym jeziorem alpejskim, które już w latach 80. zostało całkowicie otoczone siecią dróg rowerowych. Jez ...

                                               

Arpi

Arpi – słodkowodne jezioro leżące w północno-zachodniej części Armenii, w prowincji Szirak. Objęte konwencją ramsarską. Ostoja ptaków IBA. Jezioro stanowi część Parku Narodowego "Arpi licz”.

                                               

Athabaska (jezioro)

Athabaska - jezioro pochodzenia lodowcowo-tektonicznego, leżące w Kanadzie, w prowincjach Alberta oraz Saskatchewan. Jezioro zajmuje powierzchnię 7930 km². Jezioro położone jest na wysokości 213 m n.p.m. Jego maksymalna głębokość wynosi 243 m - dno jeziora stanowi zatem kryptodepresję. Przez jezioro przepływa rzeka Athabaska. Zbiornik zamarza od października do czerwca. Na jeziorze rozwinęło się rybołówstwo oraz żegluga. Na północnym wybrzeżu jeziora prowadzono eksploatację rudy uranu oraz złota, stąd nazwa miasta Uranium City, gdzie zamieszkiwali górnicy z tych kopalń. W 1980 zamknięto os ...

Jezioro
                                     

ⓘ Jezioro

Jezioro – naturalny śródlądowy zbiornik wodny, którego występowanie uwarunkowane jest istnieniem zagłębienia, w którym mogą gromadzić się wody powierzchniowe, oraz zasilaniem przewyższającym straty wody wskutek parowania lub odpływu. Większość jezior występuje na obszarach zajmowanych niegdyś przez lodowiec. Woda z topniejącego lodowca wypełniała doliny i tworzyła jeziora. Powstanie mis jeziornych wiąże się przede wszystkim z procesami geologicznymi. Zasilanie zależy natomiast przede wszystkim od warunków klimatycznych. Jezioro różni się od stawu występowaniem strefy afotycznej – światło nie dociera do dna, uniemożliwiając tam rozwój roślinności.

                                     

1. Opis ogólny

Największe i najgłębsze są jeziora pochodzenia tektonicznego. Jest w nich zgromadzonych ponad 95% zasobów wód jeziornych. Wypełniają zagłębienie powstałe w wyniku ruchów tektonicznych. Największym pod względem powierzchni i zasobów jest Morze Kaspijskie jest to jezioro słone. Najniżej około 400 m p.p.m. położone jest lustro wody słonego Morza Martwego, najgłębiej – dno jeziora Bajkał 1620 m poniżej lustra wody i 1160 m p.p.m., które jest również jeziorem gromadzącym najwięcej w świecie słodkiej wody – 23 tys. km³ ~20% zasobów światowych. Jednym z najwyżej położonych dużych jezior jest Titicaca w Andach 3812 m n.p.m. Najliczniejsze są jeziora polodowcowe. Występują zarówno w górach, np. w Tatrach, jak i na nizinach, gdzie tworzą duże skupiska zwane pojezierzami.

Jeziora są krótkotrwałym w skali geologicznej elementem krajobrazu, tylko nieliczne głębokie jeziora sięgają swym wiekiem trzeciorzędu Bajkał – 20-30 mln lat. W klimacie suchym jeziora wysychają, a w klimacie wilgotnym ulegają zasypywaniu i zarastaniu roślinnością wodną, przekształcając się w bagna.

Bagna i jeziora są naturalnymi zbiornikami wodnymi gromadzącymi wody wtedy, gdy jest ich nadmiar, i oddającymi je w okresach bezopadowych. Regulują więc przepływ rzek i wyrównują go w czasie. Zapobiegają ponadto powodziom i nadmiernemu obniżeniu stanu wód w okresach suszy, co podnosi znaczenie rzek z nich wypływających. Duża powierzchnia wodna sprawia, że klimat pojezierzy jest wilgotniejszy niż na obszarach z nim sąsiadujących. Tworzą one swoiste ekosystemy z bogatą florą i fauną wodną.

                                     

2. Strefy jezior

Warunki ekologiczne panujące w jeziorach są bardzo zróżnicowane, co związane jest z istnieniem charakterystycznych stref i warstw w obrębie jeziora. Wyróżniamy:

  • strefę pelagiczną, zwaną też strefą nerytyczną – strefa wody otwartej, niestykającej się ani z brzegami, ani z dnem zbiornika.
  • strefę profundalną – strefa wody głębokiej, stykającej się z dnem i znajdującej poza zasięgiem promieniowania słonecznego, w związku z dużym nagromadzeniem szczątków organicznych poddana wahaniom stężenia tlenu, a nawet okresowym i krótkotrwałym całkowitym deficytom tlenowym.
  • strefę litoralną – jest to strefa wody płytkiej, prześwietlonej do samego dna; litoral, zwłaszcza w jego płytkiej części, jest najbardziej zmienny ze środowisk jeziornych. Płytsza część litoralu podlega również bezpośrednim wpływom lądu.
  • strefę denną bental – strefa obejmująca warstwę osadów i mułów wyściełających dno jeziora.
                                     

3. Znaczenie gospodarcze

Jeziora mają również znaczenie gospodarcze – stanowią obszary rekreacyjno-sportowe, są wodnymi drogami komunikacyjnymi, łatwo dostępnym źródłem wody, np. dla przemysłu. Ich wody o bogatym życiu organicznym są źródłem żywności. Ze względów zwyczajowych jeziorami nazywa się potocznie również niektóre sztuczne zbiorniki wodne, nieraz nadawane są im adekwatne nazwy urzędowe jak np. Jezioro Zegrzyńskie.

                                     

4. Klasyfikacje jezior

Jeziora klasyfikuje się według sposobu powstania niecki, lub też według cech hydrologicznych, fizycznych, chemicznych i biologicznych. Oficjalnie nie stosuje się w klasyfikacji minimalnej powierzchni, chociaż często spotyka się zdanie, że jeziorem powinny być zbiorniki powyżej 1 hektara.

Jeziora mogą być odpływowe, przepływowe, bezodpływowe.

Badaniem jezior zajmuje się dział hydrologii i hydrobiologii – limnologia.

                                     

4.1. Klasyfikacje jezior Rodzaje jezior ze względu na pochodzenie

  • morenowe – w zagłębieniach wśród wałów morenowych, np. Śniardwy, Mamry, charakteryzują się dużą powierzchnią, stosunkowo małą głębokością i urozmaiconą linią brzegową
  • tektoniczne ryftowe – wypełniają zagłębienia pochodzenia tektonicznego. Ich misy stanowią zapadnięte części skorupy ziemskiej w formie rowów lub rozległych zapadlisk, np. w rowie: Bajkał, Tanganika, Martwe, Malawi Niasa; w płaskim zagłębieniu: Wiktorii, Ładoga, Górne
  • wytopiskowe oczka – z wytopienia bryły martwego lodu, np. Sasek Mały,
  • polodowcowe – wypełniają zagłębienia pozostawione przez lodowce
  • meteorytowe kosmiczne – powstałe wskutek uderzeń meteorytów, np. Pingualuit w Quebecu w Kanadzie
  • rynnowe – w rynnach polodowcowych. Wąskie, długie, o stromych brzegach, głębokie, np. Gopło, Jeziorak, Hańcza
  • reliktowe – stanowią część dawnego morza, np. Kaspijskie, Aralskie, Ilmen
  • cyrkowe – w cyrkach kotłach lodowcowych, np. Czarny Staw, Morskie Oko
  • cyrkowe
  • polodowcowe górskie
  • morenowe
  • wulkaniczne
  • maary – zajmują zagłębienia w lejkowatych kraterach pozostałych po wulkanach eksplozywnych
  • kraterowe – w kraterach nieczynnych wulkanów,
  • kalderowe – wypełniające kaldery nieczynnych wulkanów,
  • zaporowe – odpływy zatamowane przez potoki lawy,
  • liman – powstałe z zalanego, ujściowego odcinka głębokiej doliny rzecznej,
  • jezioro lagunowe – wskutek odcięcia części morza przez barierę,
  • przybrzeżne – wskutek odcięcia zatoki przez narastającą mierzeję, Łebsko, Gardno, Resko Przymorskie,
  • antropogeniczne – jeziora powstałe na skutek działalności ludzkiej
  • starorzecza – wskutek odcięcia meandru rzeki, np. Jeziorko Czerniakowskie w Warszawie, Druzno.
  • zaporowe – utworzone poprzez przegrodzenie doliny rzecznej sztuczną zaporą
  • osuwiskowe – na skutek zatamowania biegu rzeki przez osuwisko, np. Sareskie Tadżykistan, Duszatyńskie Bieszczady,
  • powstałe wskutek próby jądrowej – takim zbiornikiem jest jezioro Szagan Kazachstan
  • jezioro deflacyjne eoliczne – w wyniku wypełnienia utworzonego przez wiatr zagłębienia, np. jezioro Teke Kazachstan
  • organiczne- zbiorniki fitogeniczne i zoogeniczne. Pierwsze powstałe wśród torfowisk, usytuowane tam, gdzie jest ograniczony rozwój roślinności. Drugie zaś stanowią efekt działalności zwierząt, zwłaszcza bobrów, i w tym przypadku mają charakter zbiorników zaporowych. Jeziora tego typu są płytkie, małe i posiadają zabagnione brzegi Borowiak 1993.
  • wytworzone przez ruchy masowe prowadzące do zatarasowania zagłębień terenowych przez osuwiska skalne
  • wydmowe – wypełniają obniżenia między pagórkami wydmowymi
  • deltowe – wskutek nierównomiernej akumulacji w delcie rzeki, np. Druzno, Dąbie,
  • krasowe – w zagłębieniach krasowych, np. Jezioro Ochrydzkie Półwysep Bałkański oraz Firlej.


                                     

4.2. Klasyfikacje jezior Termiczna klasyfikacja jezior

  • jeziora umiarkowane – mają najbardziej rozwinięty cykl termiczny: w lecie cechuje je uwarstwienie proste, natomiast zimą odwrócone, wiosną i jesienią stan homotermii
  • jeziora tropikalne – cechuje je tylko uwarstwienie proste i małe różnice pomiędzy temperaturą epilimionu i hypolimnionu, którego wody są cieplejsze niż w subtropikalnych jeziorach.
  • jeziora polarne – mają stale odwrócone uwarstwienie termiczne wody. Maksymalna temperatura wody nie przekracza +4 °C
  • jeziora subtropikalne – nie mają uwarstwienia odwróconego, cały rok występują w nich proste uwarstwienia. Charakterystyczną cechą tego uwarstwienia jest duża różnica temperatury pomiędzy wodą powierzchniową a denną, która jest zbliżona do +4 °C
                                     

4.3. Klasyfikacje jezior Rodzaje jezior ze względu na trofię

  • jezioro eutroficzne
  • jezioro hypertroficzne
  • jezioro oligotroficzne zobacz też jezioro lobeliowe
  • jezioro mezotroficzne
  • jezioro saprotroficzne
  • jezioro dystroficzne zobacz też jezioro humotroficzne
                                     

5. Rozkład geograficzny jezior

Według szacunków zespołu Larsa Tranvika na Ziemi znajduje się około 117 milionów jezior o powierzchni nie mniejszej niż 0.2 hektara. Większość z nich znajduje się w pasie borealno-arktycznym 45°–75°N. Zasadniczo liczba i wielkość jezior spada wraz z wysokością nad poziomem morza.

Beysehir (jezioro)
                                               

Beysehir (jezioro)

Бейшехир-największe słodkowodne jezioro w Turcji, położony w południowo-zachodniej części kraju. Położony na wysokości 1160 m nad poziomem morza. M., o powierzchni 660 km2. Na jeziorze jest 32 wyspy, siedlisko ptactwa wodnego i park narodowy. W pobliżu znajduje się miasto Бейшехир.

Elmenteita (jezioro)
                                               

Elmenteita (jezioro)

Elmenteita – alkaliczne jezioro w środkowej Kenii, znajdującym się w wielkim rowie, Wschód, 40 km od miasta Найваша. Karmienie z Flamingi w podróż do jeziora Natron.