Poprzednia

ⓘ Garbage can model




                                     

ⓘ Garbage can model

Garbage can model – model rozumowania w ekonomii, służy do podejmowania decyzji w sytuacji dużej presji czasu oraz wysokiej złożoności sytuacji. Nazwa modelu sugerująca nieporządek, brak jasnych reguł i przypadkowość nawiązuje do ww. kosza na śmieci. Autorem teorii jest Michael D. Cohen.

                                     

1. Kontekst aplikacji modelu

Duża złożoność decyzji występuje przykładowo w firmach w związku panującym w nich dużym nieładem organizacyjnym. Do cech charakterystycznych takich organizacji można zaliczyć:

  • brak jest sformalizowanych zasad uczestnictwa pracowników w realizacji poszczególnych zadań, co wiąże się z ich zmiennym w czasie zaangażowaniem.
  • brak jednego spójnego celu całej organizacji wynika to w głównym stopniu z tego, że firmy nie są monolitami,
  • brak jasnych standardów i procedur, nic nie jest sformalizowane i jasno określone, wiele decyzji jest efektem chaosu organizacyjnego,

Model ten nie obejmuje wszystkich możliwych zależności i scenariuszy, jest on uproszczeniem rzeczywistości. Nie zmienia to faktu jego przydatności, szczególnie w chwilach, gdy liczy się szybkie działanie. Decyzje wypracowane przy użyciu tego modelu nie są optymalne, ale sam model pozwala pokonać gąszcz zawiłości całej sytuacji i wypracować potrzebną decyzję, co jest w danej sytuacji najistotniejsze. Finalna decyzja spełnia wymogi niezbędnego minimum, tj. jest co najmniej tak dobra, jak zakładano na początku procesu decyzyjnego.

                                     

2. Zmienne modelu

W modelu tym definiuje się 4 zmienne:

  • zmienna określająca ilości problemów do rozwiązania,
  • zmienna określająca możliwe ilości wyborów,
  • zmienna określająca możliwe rozwiązania, oraz
  • zmienna określająca poziom energii decydentów, która jest wkłada w podjęcie decyzji.

Wartość tych zmiennych ulega wahaniom wraz z upływem czasu. W praktyce oznacza to, że poziom energii potrzeby do podjęcia określonej decyzji w różnym czasie nie jest stały.

W modelu tworzy się dwie dwuwymiarowe macierze składające się z następujących wymiarów:

  • macierz struktury dostępu oznaczana jako A przedstawiająca wymiar problemów oraz wymiar możliwych do dokonania wyborów.
  • macierz decyzji oznaczana jako D, przedstawiająca wymiar energii decydentów oraz wymiar możliwych do dokonania wyborów

Zmienne w ww. macierzach mogą przyjmować wartość 1 lub wartość 0.

                                     

3. Ograniczenia modelu

Model ma 3 istotne ograniczenia:

  • decyzja może zostać podjęta tylko wtedy, gdy efektywny poziom energii, którym dysponują decydenci podejmujący decyzję jest większy niż energia generowana przez problem, który ma zostać rozwiązany. W przypadku zbyt niskiego poziomu energii decydentów decyzja nie zostanie podjęta.
  • cała energia będąca w posiadaniu jednego decydenta może być przypisana w danym czasie tylko do jednej sytuacji decyzyjnej.
  • przypisanie w danym czasie jednego problemu tylko do jednego możliwego wyboru.

W końcowym etapie następuje wyliczenie różnych wartości poszczególnych symulacji w oparciu o model komputerowy. Na tej podstawie mogą być podejmowane przez decydentów finalne decyzje.

                                     

4. Życiorys

  • Koźmiński A.K. red., Piotrowski W. red.: Zarządzanie. Teoria i praktyka. s. 103, PWN 2009
  • Cohen M.D., March J.G., Olsen J.P.: A Garbage Can Model of Organizational Choice. s. 1
  • Tyszka T.: Decyzje. Perspektywa psychologiczna i ekonomiczna. s. 28, Scholar 2010
  • Rahan R.: Strategic decision-making: models and methods in the face of complexity and time pressure. Journal of General Management, Vol. 35, No 2 Winter 2009/10