Poprzednia

ⓘ Sufizm




Sufizm
                                     

ⓘ Sufizm

Sufizm – zbiorcze określenia dla różnorakich nurtów mistycznych w islamie. Pochodzi ono od słowa suf صوف, co jednak nie jest w żaden sposób potwierdzone, bowiem czerpiąc wzór z chrześcijańskich mnichów sufi ubierali się we włosiennice. Wzorem dla wczesnochrześcijańskich anachoretów był Jan Chrzciciel, który nosił szatę z wielbłądziej wełny. Taka szata i przepasane biodra były "wzorcowym" strojem ascety. Sami Arabowie zwali sufich fakirami, co znaczy biedak, albo derwiszami, co pochodzi od perskich słów dar oraz darwaze i oznacza nędzarza stukającego do drzwi.

Jest on próbą osiągnięcia jedności z boskim Absolutem. W najpowszechniejszej formie polega na regularnych modlitwach, recytacji formuł religijnych i boskich imion, grupowych śpiewach qawwali, studiowaniu świętych pism islamu, a przede wszystkim na wyparciu się własnego ego. Jednymi z najznaczniejszych sufi byli Rabia Al-Basri, Dżunajd, Al-Halladż, Al-Ghazali, Ibn ʾArabi i Rumi.

                                     

1. Doktryna

Sufizm, będąc mistyczno-ascetyczną ścieżką do poznania Boga, nie posiada żadnej sprecyzowanej doktryny. Nie znaczy to, że sufi lekceważą teologię, jednak to nie teologia jest przedmiotem ich studiów. Dlatego sufizm rozwinął się w jednakowym stopniu wśród sunnitów i szyitów, czerpiąc wiele inspiracji z monastycyzmu chrześcijańskiego i buddyjskiego. Częścią światopoglądu sufickiego jest też wiara w wahdat al-wudżud jedność rzeczywistości, utożsamiana nieraz z panteizmem.

Sufickie rodzaje dróg prowadzących do Boga:

  • miłość al-muhabbat
  • mądrość al-mariafat
  • bojaźń al-khawf

Oto kilka sposobów na jakie sufi objaśniali istotę sufizmu:

  • Sufizm to uchwycenie rzeczywistości i zwątpienie w to, co w rękach ludzkich.
  • Nauki sufich są na początku zdobywane, na końcu intuicyjne.
  • Były wśród sufich pewne wskazania, następnie pojawiły się pewne ruchy, następnie nie pozostało nic poza zmartwieniami.
  • Sufi jest to ten, kogo nie nuży żadne poszukiwanie i kogo nie męczy żadna sprawa.
  • Sufizm polega na tym, iż nic ciebie nie posiada.
                                     

1.1. Doktryna Wybrane myśli sufich

  • Kto pragnie wolności, niechaj wstąpi na służbę Bogu.
  • Cierpliwość bez Boga jest okrucieństwem.
  • Oto został stworzony dla człowieka jeden język i dwoje oczu i dwoje uszu, aby słuchał i widział więcej, aniżeli mówi.
  • Prawidłowe odosobnienie to przezwyciężanie samotności swojej duszy.
  • Pewien mężczyzna zobaczył mędrca jedzącego to, co spadło z jarzyn do wody. Powiedział do niego: Jeślibyś służył władcy, nie musiałbyś jadać takich rzeczy. Odpowiedział mędrzec: A jeślibyś zadowolił się tym, nie potrzebowałbyś służebnictwa u władcy.
  • Ten, dla kogo milczenie nie jest ojczyzną, jest natrętnym gadułą, nawet jeśliby był milczącym.
  • Człowiek prawdomówny to ten, kto nie troszczy się o to, że opinia ludzi o nim może zmienić się na gorszą. Nie lubi on badania ludzi co do pyłku w pięknie uczynków i nie wzdraga się przed tym, że ludzie badają zło w jego uczynkach.
  • Mędrcy odziedziczyli mądrość przez milczenie i rozmyślanie.
  • Głód należy do cech sufich i jest on jednym ze wsporników walki duchowej.
  • Do znamion służebności należy wyzbycie się planowania i doświadczania przeznaczenia.
  • Gdyby mówiący wiedział, jakie niebezpieczeństwo jest z mówienia, tedy by milczał, jeśliby tylko mógł tak długo, jak długie było życie Noego. A gdyby milczący wiedział jakie niebezpieczeństwo jest z milczenia, prosiłby Boga o podwójny wiek Noego, ażeby mógł mówić.
  • Grzesznicy są dla Boga zbyt mało wartościowi, aby pozwalał im umierać z głodu. On raczej głodzi swoich przyjaciół.
  • Kiedy Bóg stworzył świat doczesny, uczynił w sytości grzech i niewiedzę, a uczynił w głodzie wiedzę i mądrość.
  • Męstwo oznacza, iż okazujesz sprawiedliwość, ale nie żądasz sprawiedliwości dla siebie.
  • Jeśli Bóg umiłował sługę, ustanowił w jego sercu płaczkę żałobną, a kiedy znienawidził sługę, ustanowił w jego sercu piszczałkę.
  • To, co jest poza Bogiem – to są twoi wrogowie.
  • Pycha wobec bogaczy i możnych to prawdziwa pokora.
  • Słowa sięgają dalej, aniżeli zamierzał ten, kto kłamał.
  • Ludzie są na drodze, dopóki nie odejdzie od nich lęk, a kiedy odejdzie od nich lęk, zbaczają z drogi.
  • Jeśli sługa wyrzeka się świata doczesnego, powierza mu Bóg anioła, który zasiewa mądrość w jego sercu.
  • Bóg położył pięć rzeczy w pięciu miejscach: wielkość w posłuszeństwie, poniżenie w grzechu, lęk szacunku we wstawaniu nocą, mądrość w pustym brzuchu i bogactwo w umiarkowaniu.
  • Nieszczęśliwy syn Adama, gdyby lękał się ognia piekielnego, tak jak się lęka ubóstwa, wówczas wszedłby do raju.
  • Najtrudniejszą rzeczą dla nowicjuszy jest obcowanie z przeciwnikami.
  • Prawdomówny przemienia się w ciągu dnia czterdzieści razy, a obłudnik trwa w swoim jednym stanie przez czterdzieści lat.
  • Kluczem do świata doczesnego jest sytość, a kluczem do świata ostatecznego głód.
  • Po rozpoznaniu prawdy okrucieństwo stworzeń nie wywiera na ciebie wpływu.
  • Znamieniem kłamcy jest jego hojność w przysięganiu bez wymagania przysięgi.
  • Kto by zechciał poznać swoją rangę u Boga, ten niechaj spogląda, jaką rangę Bóg posiada u niego.
  • Pokora jest piękna u każdego pojedynczego człowieka, ale najpiękniejsza jest u biednego. Pycha jest brzydka u każdego człowieka, ale najbrzydsza jest u bogatego.
  • Każda rzecz jest czymś, ale przyjaźń kłamcy niczym.
  • Serce, kiedy nie ma w nim smutku, jest ruiną, tak jak dom, kiedy nikt w nim nie mieszka, niszczeje.
  • Nie ma żadnej rzeczy dla długotrwałego uwięzienia bardziej odpowiedniej od języka.
                                     

2. Historia

Pierwsi sufi pojawili się już w VII wieku w Basrze, jako spontaniczna próba szukania przez wiernych nowej religii kontaktu z Bogiem i poznania go, choć czasami usiłuje się też wytłumaczyć powstanie sufizmu względami czysto socjologicznymi – reakcją na przepych i dekadencję dworu kalifów z dynastii Umajjadów. W następnych stuleciach głównym ośrodkiem sufizmu stał się Bagdad.

                                     

3. Bractwa sufickie

Z czasem w obrębie sufizmu wykształciło się wiele różnych tradycji tarika inicjacji i drogi mistycznej. Do XV wieku najpopularniejsza była rifaiyya, której twórca, Ibn ar-Rif 1106-1182 mieszkał na błotach w południowej Mezopotamii. W okresie późniejszym jej miejsce w Mezopotamii zajęła droga zwana kadirijja. W muzułmańskich Indiach szczególne znaczenie zdobyła suhrawardijja, która oddziaływała również na hinduskich joginów. Wśród plemion berberyjskich w Afryce Północnej rozwinęła się sadilijja, natomiast w Imperium Osmańskim – bektaszijja.

                                     

4.1. Oddziaływanie Sufizm a fundamentalizm islamski

W publicystycznym ujęciu sufizm jest islamem liberalnym, ekumenicznym i postępowym, który jest przeciwstawiany sekciarskiemu, integrystycznemu i wstecznemu fundamentalizmowi. Jest to duże uproszczenie. Sufizm, będący niewerbalną drogą do poznania Boga, w ogóle nie daje się opisać w języku ideologii istniejących we współczesnej Europie. Jest faktem, że wiele jego twierdzeń zostało zaadaptowanych przez New Age, i w tym sensie jest on łatwiej przyswajalny dla ludzi Zachodu. Jednak zazwyczaj twierdzenia te zostały wyrwane z kontekstu, a ortodoksyjni sufi – przy całym nacisku, jaki kładą na czystość intencji i uczucia – nie wzywają do odrzucenia surowego prawa koranicznego:

  • Człowiek nie może odrzucić tego, czego nie ma. Sufi, nawołujący ludzi do odrzucenia zewnętrznych form, zwracali się do tych, którzy te formy już osiągnęli Sajjid Husajn Nasr.
  • Kto zajmuje się nauką prawa, a nie poświęca się sufizmowi, ten jest niemoralny; kto zaś zajmuje się sufizmem, a nie zwraca uwagi na naukę prawa, ten jest odstępcą od wiary. Kto zaś łączy obie te sprawy osiąga prawdę imam Malik.

Według niektórych źródeł duchowy przywódca Talibów, mułła Omar jest derwiszem inicjowanym w tarice o nazwie Nakszbandijja.



                                     

4.2. Oddziaływanie Wpływy polityczne

Wiele bractw sufickich osiągnęło duże znaczenie polityczne, niektóre z nich tworzyły własne struktury państwowe np. w Sudanie i Azji Środkowej.

Wśród nich specyficzną pozycję zajmuje sufizm Czeczenów. To właśnie niezwykła solidarność bractw sufickich pozwoliła temu niewielkiemu narodowi przetrwać okupację rosyjską. Zaznaczyć jednak trzeba, że współczesny ruch niepodległościowy w Czeczenii inspiruje się raczej pochodzącym z Arabii Saudyjskiej wahhabizmem, który jest sprzeczny ze ścieżkami sufich.

Najbardziej fanatyczne jednostki armii tureckiej, janczarzy, były wychowywane w duchu drogi bektaszijja.