Poprzednia

ⓘ Świadkowie Jehowy w województwie warmińsko-mazurskim




                                     

ⓘ Świadkowie Jehowy w województwie warmińsko-mazurskim

Świadkowie Jehowy w województwie warmińsko-mazurskim – wspólnota religijna Świadków Jehowy w województwie warmińsko-mazurskim. W 2011 roku na terenie województwa działalność kaznodziejską prowadziło 4996 głosicieli. W listopadzie 2019 roku na terenie województwa znajdowały się miejsca zgromadzeń 51 zborów).

                                     

1.1. Historia Początki

W pierwszej dekadzie XX w. działalność rozwijała się głównie na terenie obecnego powiatu szczycieńskiego i węgorzewskiego. W roku 1910 istniały też grupy w Ełku, Nawiadach, Srokowie, Świętajnie i Wielbarku, a w roku 1911 także w Lesieńcu i Piasutnie.

Grupy w Cierzpiętach, Elblągu, Ełku, Lesieńcu, Nawiadach, Piasutnie, Pozezdrzu, Sołdanach, Srokowie, Szczytnie, Świętajnie, Węgorzewie i Wielbarku, do roku 1920 odwiedzał przedstawiciel niemieckiego biura, pielgrzym Hermann Herkendell 1889–1926.

11 maja 1913 roku w Szczytnie zorganizowano zgromadzenie, na którym było obecnych około 70 osób. Jesienią 1913 roku grupy w Elblągu, Janikowie, Gołdapi, Pozezdrzu, Sołdanach, Giżycku i Szczytnie odwiedził Paul Balzereit. W roku 1916 grupy w Szczytnie i Węgorzewie odwiedził pielgrzym Max Cunow. W 1917 i 1919 roku pielgrzym Karl Wellershaus odwiedził grupy m.in. w Węgorzewie, Sołdanach, Pozezdrzu, Cierzpiętach, Szczytnie, Lesieńcu.

W 1920 roku zorganizowano zgromadzenia w Królewcu i Gdańsku, na których byli obecni pierwsi wyznawcy z tego terenu. Na początku lat 20. grupy Badaczy Pisma Świętego działały w Braniewie w tym kilku Ukraińców, Giżycku, Leśnym Rowie, Mrągowie, Olsztynie, Pozezdrzu, Szczytnie, Węgorzewie i Wężewie. W 1927 roku w Iławie działał zbór, który organizował zebrania dwa razy w tygodniu. W roku 1928 rozpoczęto w miastach wyświetlanie nowego filmu – Dramat stworzenia, późniejszej niemieckiej wersji Fotodramy stworzenia. W tym samym roku odbyły się ponownie duże zgromadzenia w Królewcu i w Gdańsku – przybyli wyznawcy z terenu obecnego województwa.

W latach 30. XX wieku grupa Badaczy Pisma Świętego działała w Elblągu. W dniach od 12 do 13 marca 1932 roku oraz 8 i 9 października zgromadzenie odbyło się w Mrągowie przy Kasernenstr. 29. 1 maja 1933 roku pielgrzym o nazwisku Kiper złożył wizytę grupie w Żelaznej Górze.

W okresie nazizmu wielu tutejszych niemieckich Świadków trafiło do więzień i hitlerowskich obozów koncentracyjnych za odmowę wyrzeczenia się służby dla Boga i rezygnacji z chrześcijańskiej neutralności.

                                     

1.2. Historia Okres po II wojnie światowej

Po II wojnie światowej Świadkowie Jehowy podjęli działalność kaznodziejską na terenie Warmii i Mazur w roku 1945. Pierwsi sprowadzili się do wsi Mostkowo koło Łukty. Wśród nich był m.in. Wiktor Fidura, były pracownik urzędu bezpieczeństwa, wydalony ze służby, ochrzczony w 1946 roku, aresztowany w 1950 roku. W 1947 roku do zboru przybyli pionierzy z Gdyni i z Siedlec.

Z Zagłębia Ruhry do Pisza wraz z rodziną powrócił Georg Jerzy Litwin, ochrzczony w 1933 roku. W latach 1935–1937 przebywał w więzieniach w Białej Piskiej, Królewcu, Berlinie i Halle, potem na prawie dwa lata został uwięziony w KL Lichtenburg. Pod koniec 1946 roku nawiązał kontakt z polskim Biurem Oddziału w Łodzi, które wydało mu upoważnienie do prowadzenia działalności misyjnej. Początkowo zbór składał się z członków jego rodziny. Potem dołączyli inni głosiciele z okolicy, a także z Mrągowa, Giżycka oraz z powiatu ełckiego. Georg Litwin nie znał dobrze języka polskiego, dlatego koordynowaniem zborem zajął się Roman Szczyglewski przybyły z Kolna, w lipcu 1950 roku został zamordowany przez funkcjonariuszy urzędu bezpieczeństwa w Białymstoku, w tym samym roku został aresztowany Litwin.

W okolicach Braniewa zbór składał się w większosci mieszkających tu przed wojną Ukraińców, dołącząła do nich polska rodzina oraz kilku przybyłych Świadków Jehowy z Ukrainy. Od 1948 roku przewodniczącym zboru był Jarosław Demkowicz, a 25 z nich było pionierami. Do pomocy w działalności ewangelizacyjnej regularnie przyjeżdżali głosiciele z Gdańska. Do zboru należało też kilka nauczycielek przybyłych z Wileńszczyzny.

Dziewiecioosobową grupę w Liksajnach tworzyły dwie rodziny ukraińskie, dwójka z nich została ochrzczona w 1941 roku, pozostali – w 1947 roku. Niewielka grupa powstała również w Żelaznej Górze.

W Giżycku w latach 1945–1947 do zboru należało 5 osób. Z Sołdan do Giżycka przeniosła się wraz z trójką dzieci wdowa Marta Merchel ochrzczona w 1928 roku wraz z trójką dzieci. Sługą grupy, do której należeli też Polacy i Ukraińcy był Władysław Sołtysek.

Dwie ukraińskie rodziny tworzyły grupę w Pietrzwałdzie. Sługą grupy był Władysław Demianiuk, ochrzczony jako Świadek Jehowy w 1944.

W kwietniu 1947 roku Tadeusz Wincenciuk z Nowej Wsi koło Sokołowa Podlaskiego był pierwszym Świadkiem w Olsztynie. Do tego miasta przyjechał też Stefan Wincenciuk, Eugeniusz Kądziela pochodzący z Kołodzieża koło Moniek, a ochrzczony w 1943 roku i Feliks Sidorek kolejarz pochodzący z województwa białostockiego. Początkowo zgromadzali się w lokalach prywatnych zarejestrowano trzy takie adresy. Wówczas Świadkowie Jehowy z Olsztyna, podjęli starania o pomieszczenie na potrzeby swoich zebrań. Uzyskali lokal w Olsztynie przy ul. Sarnowskiego 6 na 100 miejsc, z którego korzystał 17-osobowy miejscowy zbór.

W tym samym roku działalność rozpoczął również zbór w Mrągowie, do którego należeli m.in. Aleksander Bączek pochodzący z Turośli, Jan Kamiński, Bolesław Kozikowski, Franciszek Bączek oraz Friedrich Otto z Gdańska i Gerhard Gerard Gayk. W roku 1949 zbór składał się z 15 głosicieli, w tym kilku niemieckojęzycznych, którzy w tym języku prowadzili wyjazdową działalność kaznodziejską w północnych części województwa.

Pierwszym Świadkiem Jehowy po II wojnie światowej w Ełku był kolejarz Henryk Rogiński. Przyjechał w 1947 roku wraz z żoną, a w Szybie obecnie dzielnica Ełku działała jego siostra – Abel. W roku 1947 na terenie województwa olsztyńskiego działało 8 zborów.

Pod koniec lat 40. powstał zbór Purgałki oraz zbór w Lidzbarku Warmińskim. Do tego zboru niektórzy przybyli z powiatu chełmskiego na Lubelszczyźnie.

18 kwietnia 1948 roku powstał zbór w Kętrzynie, którego sługą był Eugeniusz Kądziela. 30 czerwca 1948 roku decyzją wojewody władze przejęły Salę Królestwa w Olsztynie. Nie pomogły wielokrotne odwołania od tej decyzji, ani też wizyta wiosną 1949 roku Stefana Behunicka, misjonarza i przedstawiciela Biura Oddziału. Udało mu się tylko częściowo odzyskać skonfiskowanych publikacje. Zebrania zboru w Olsztynie odbywały się odtąd w mieszkaniu przy ulicy Waryńskiego.

Latem 1948 roku, niemieckojęzyczny Świadek Jehowy August Przyggoda ze Szczytna poprosił Biuro Oddziału w Szwajcarii o pomoc. Polskie Biuro Oddziału wysłało do niego Tadeusza Wincenciuka. Wkrótce przysłani tam pionierzy z Sopotu – bracia Józef i Stefan Durajowie, rozpoczęli działalność ewangelizacyjną. Prowadzili także wykłady w wynajętej sali, na które przychodziło do 80 osób. Sługą zboru został Ernst Reiczik Rayczik.

Do czasu wysiedlenia Świadków Jehowy zbory istniały także w Targowie do roku 1950 i w Rumach, których sługami byli Kaczmarczyk i Szymanski. Trzyosobowa grupa działała też w Woźnicach.

W latach 1947 i 1948 zbory składały się z polskich osadników, Ukraińców przesiedlonych w czasie akcji "Wisła” i przedstawicieli ludności miejscowej.

Według niepełnych danych na początku 1948 roku wojewódzkie władze administracyjne szacowały liczbę 100 Świadków Jehowy, w tym około 50 w Olsztynie. W kolejnym dokumencie z tego samego roku w województwie olsztyńskim liczba wzrosła do 304: w powiecie bartoszyckim – 10, braniewskim – 15 z wyjątkiem jednej sześcioosobowej rodziny wszyscy byli Ukraińcami, giżyckim – 12, górowskim – 18, kętrzyńskim – 24, lidzbarskim – 59 z których większość mieszkała w Kłębowie, Runowie i w gminie dobromiejskiej, morąskim – 6 w tym pionierka Stanisława Mikołajczuk, olsztyńskim – 7, a w samym Olsztynie – 56, w ostródzkim – 32, piskim – 5, węgorzewskim – 5, w suskim – 55 z których blisko połowa mieszkała w Klimach, kilka osób w Kisielicach. Niekompletny rejestr nie objął trzech powiatów; w powiecie mrągowskim działało kilkudziesięciu głosicieli, grupy Świadków Jehowy były także w powiatach szczycieńskim gdzie miejscowy urząd bezpieczeństwa określił ich liczebność na około 50 osób i nidzickim. Dodatkowo kilku mieszkało na terenie powiatu ełckiego. Ocenia się, że w 1948 roku ich liczba była wyższa co najmniej jedną czwartą od tej podanej przez urząd.

Pierwsze zgromadzenie obwodowe z udziałem około 200 osób odbyło się w dniach 18–20 czerwca 1948 roku w Olsztynie. Połączono ją z działalnością ewangelizacyjną w tym mieście.

W maju 1948 roku w powiatach kętrzyńskim, iławieckim, lidzbarskim, suskim oraz piskim, starostwa powiatowe zakazały dalszej działalności Świadków Jehowy, a zmianę decyzji uzależniły od złożenia odpowiedniego imienego wykazu członków wyznania. Gdy 30 czerwca 1948 roku państwowe władze województwa zamknęły olsztyńską salę przy ul. Sarnowskiego 6, zbór ten liczył 63 głosicieli i sympatyków, a do grudnia 1948 roku zamknęły wszystkie sale na terenie województwa. Władze dokonywały konfiskaty publikacji Świadków Jehowy w powiecie piskim, szczycieńskim i lidzbarskim. W 1948 roku pionierce Martcie Merchel z Giżycka skonfiskowano 240 egzemplarzy publikacji biblijnych w języku polskim, niemieckim i ukraińskim. W II. połowie 1948 i w 1949 roku konfiskowano wszelkie publikacje, a dopiero potem, często po interwencji Biura Oddziału, zwracano te, które miały debit. Świadków Jehowy publikacje w języku niemieckim rozpowszechnianiali głównie w powiatach giżyckim Ryn, węgorzewskim, mrągowskim i olsztyńskim.

Powstały kolejne grupy najpierw w Klimach, Babiaku, a potem w innych miejscowościach, takich jak: Pupki grupa składała się z siedmiu osób – przesiedleńców, kierowanych przez Bonifacego Fidurę i Zakrzewiec. Do Urzędu Wojewódzkiego wpłynęło pięć jednobrzmiących formularzy z prośbą o zarejestrowanie zborów Świadków Jehowy na terenie województwa olsztyńskiego.

W styczniu 1949 roku w Mikołajkach został zatrzymany nadzorca obwodu Stanisław Wasilak. 10 lutego 1949 roku w Targowie miejscowa ludność przerwała zebranie Świadków Jehowy, zachęcona, jak podał urząd bezpieczeństwa, przez katolickiego proboszcza z Dźwierzut. 12 lutego 1949 roku w czasie prowadzenia działalności ewangelizacyjnej zatrzymano Antoniego Podbielskiego z Nowogródka, Genowefy Mazurek z powiatu bartoszyckiego i Emilii Demkowicz z Zakrzewa w powiecie braniewskim. Do kolejnych udokumentowanych zatrzymań doszło w październiku na terenie powiatu kętrzyńskiego. Na krótko aresztowano nadzorcę obwodu Wiktora Schnella. By uniknąć takich bezpodstawnych zatrzymań, Biuro Oddziału zaczęło wysyłać do powiatowych urzędów bezpieczeństwa informacje o działalności na ich terenach grup Świadków Jehowy.

Na początku roku 1949 na terenie powiatu mrągowskiego zebrania organizowano m.in. w domu Michała Guni we wsi Jakubowo, odpowiedzialny za tą grupę był Eugeniusz Kotowski z Mrągowa.

W 1949 roku we wschodniej części województwa działał pionier Jan Wilk. Na tamtym terenie na uroczystość Wieczerzy Pańskiej przybyło 208 osób.

W czerwcu 1949 roku miało się odbyć trzydniowe zgromadzenie w Piszu. Jednek zostało ono rozwiązane przez miejscową milicję. Kolejne zgromadzenie zorganizowano w dniach 2–4 grudnia 1949 roku w wynajętej sali Powiatowej Komendy Służby Polsce w Ełku. Zgromadzeni w liczbie około 120 osób, którzy przybyli głównie z południowej części województwa białostockiego, z Kolna, Stawisk, Grajewa, Nowogródu. 12 grudnia 1948 roku zgromadzenie odbyło się w sali Ligi Lotniczej w Szczytnie. Programu wysłuchało około 150 osób.

We wrześniu 1949 roku, Biuro Oddziału w Łodzi zgłosiło w Ministerstwie Administracji Publicznej istnienie grup w Mrągowie, Kętrzynie, Olsztynie, Ostródzie, Piszu, Klimach, Mostkowie i Babiaku. Jednocześnie upoważniła je do rejestracyji na szczeblu powiatu i województwa, co uczyniły w okresie od 29 października do 3 listopada 1949 roku, o czym Urząd Wojewódzki poinformował niezwłocznie urząd bezpieczeństwa.

                                     

1.3. Historia Zakaz działalności

W roku 1950 nastąpiła fala aresztowań – w samym województwie olsztyńskim zatrzymano co najmniej 98 osób, spośród nich 24 stanęły w 1atach 1950–1951 przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Olsztynie – i zakaz działalności, która od tego roku była prowadzona w konspiracji. Według danych Urzędu Bezpieczeństwa w roku 1950 na terenie województwa działało 1130 Świadków Jehowy, ustalono dane 470 z nich. Raport nieuwzględnia jednak mazurskich powiatów z województwa białostockiego, oraz włączonego 6 lipca 1950 roku do województwa olsztyńskiego powiatu działdowskiego. I tak na terenie powiatu bartoszyckiego w jednej grupie było 5 głosicieli, powiatu biskupieckiego 1 grupa ok. 10–15, braniewskiego 5 grup – 40–120, giżyckiego 1 grupa – 25–35, górowskiego 1 grupa – 5–10, iławskiego 2 grupy – 70–75, kętrzyńskiego – 35–70, lidzbarskiego 6 grup – 60–200, morąckiego 2 grupy – 30–35, nidzickiego 1 grupa – 30, olsztyńskiego 3 grupy – 15–60, ostródzkiego 4 grupy – 50–200, piskiego 3 grupy – 10–30, szczycieńskiego 3 grupy – 10–30, węgorzewskiego 1 grupa – 15–20 oraz w Olsztynie 1 grupa – 35–60 głosicieli.

W okresie zakazu działalności wspólnota ta rozrastała się liczebnie. W 1956 roku wspólnota liczyła około 200 osób mieszkających głównie w Olsztynie i Braniewie, w roku 1966 liczbę tę szacowano na około 2600 osób.

W ramach sprawy obiektowej o kryptonimie "Kuźnia” Służba Bezpieczeństwa przez kilka lat bezskutecznie poszukiwała Jana Suszka z powiatu braniewskiego, który był zaangażowany w produkcję części do powielaczy, używanych do druku wydawnictw Świadków Jehowy, oraz przygotowywanie matryc do tych wydawnictw techniką fotodruku – nie odnaleziono też drukarni będącej głównym celem w tej sprawie. W 1966 roku prowadzono wobec niego sprawę operacyjną o kryptonimie "Technik”, do 1970 roku nie został zatrzymany ani bliżej rozpracowany, choć obserwowano także jego rodzinę. 2 sierpnia 1966 roku w Szklarni Służba Bezpieczeństwa aresztowała dwóch nadzorców uczestniczących w spotkaniu 10 przedstawicieli zborów z wschodniej części województwa.

Spotkania religijne organizowano w domach prywatnych, a większe – konwencje – na polanach leśnych i w ogrodach. W roku 1958 w podolsztyńskiej miejscowości Słupy zebrało się 126 osób. Za zgodą władz w roku 1982 zorganizowano w Olsztynie pierwszy kongres pod hasłem "Prawda o Królestwie”. Szczególnie od 60. XX wieku głosiciele w lecie prowadzą grupową wyjazdową działalność kaznodziejską na terenach, gdzie jest mniej Świadków Jehowy.



                                     

1.4. Historia Ponowna rejestracja prawna i rozwój

W latach późniejszych organizowano kongresy cyklicznie na stadionie w Olsztynie. Na początku lat 90. XX wieku zanotowano liczbę około 2000 głosicieli. 5 lutego 1994 roku w Olsztynie otwarto kompleks dwóch Sal Królestwa, z którego korzystało około 600 olsztyńskich głosicieli. Obecnie jest w tym mieście ponad 1000 głosicieli, należących do 10 zborów. Sale Królestwa znajdują się przy ul. Bałtyckiej, ul. Traugutta i ul. Borowej. Sala Królestwa w Giżycku funkcjonuje od 1996 roku, a w Orzyszu od 1997 roku. W 2009 roku w dwóch zborach w Giżycku działało 174 głosicieli, na uroczystości Pamiątki śmierci Jezusa Chrystusa było obecnych 289 osób.

W 2000 roku na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z 1954 roku i uniewinnił jednego z głosicieli, który od sierpnia 1952 roku do grudnia 1953 roku na terenie powiatów Pisz i Kolno był aktywnym członkiem związku pod nazwą Świadkowie Jehowy.

W 2008 roku powstała Sala Królestwa w Czerlejnku. W październiku 2010 roku trzy ełckie zbory otworzyły nowy kompleks Sal Królestwa dla 350 głosicieli z tego miasta. Na "Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej: Kościoły chrześcijańskie w systemach totalitarnych” zorganizowanej w dniach 16–17 czerwca 2011 roku w Toruniu, Grzegorz Jasiński przedstawił wykład "Świadkowie Jehowy na Warmii i Mazurach w latach 1945–1956”. W lipcu 2018 roku w Olecku powstała nowa Sala Królestwa, a w styczniu 2020 roku w Bartoszycach.

Świadkowie Jehowy z Warmii korzystają ze zgromadzeń obwodowych we własnej Sali Zgromadzeń w Malborku, natomiast z Mazur – z wypożyczanej hali w Olecku w poprzednich latach także w Ełku.

Świadkowie Jehowy z Warmii spotykają się na kongresie regionalnym w Ostródzie oraz Gdańsku poprzednio w Gdyni – z rejonu Elbląga, a wyznawcy z okolic Ełku w Warszawie poprzednio w Białymstoku oraz w Łomży. W 1998 roku program kongresu pod hasłem "Boża droga życia”, który odbył się na olsztyńskim stadionie OSiR został przedstawiony również w języku rosyjskim.

Zebrania zborowe organizuje się również na terenie Zakładu Karnego w Kamińsku.

W 2012 roku nastąpiła reorganizacja zborów. W roku 2013 wdrożono program świadczenia publicznego na terenie poszczególnych zborów za pomocą wózków z literaturą biblijną.

                                     

2. Zbory

Poniższa lista obejmuje zbory zgromadzające się na terenie województwa:

Na terenie miast na prawach powiatu
  • Olsztyn: 7 zborów: Dajtki, Jaroty w tym grupa języka migowego, Nagórki, Pojezierze w tym grupa rosyjskojęzyczna, Północ, Śródmieście, Zatorze w tym grupa anglojęzyczna
  • Elbląg: 4 zbory: Południe w tym grupa rosyjskojęzyczna, Północ, Stare Miasto, Śródmieście
Na terenie powiatów
  • powiat działdowski: 3 zbory: Działdowo, Lidzbark Welski, Mława w tym grupa rosyjskojęzyczna Sala Królestwa: Mławka
  • powiat iławski: 4 zbory: Iława–Wschód, Iława–Zachód, Lubawa
  • powiat olecki: 1 zbór: Olecko
  • powiat nidzicki: 1 zbór: Nidzica
  • powiat giżycki: 2 zbory: Giżycko–Wschód w tym grupa języka migowego, Giżycko–Zachód
  • powiat węgorzewski: 1 zbór: Węgorzewo
  • powiat kętrzyński: 2 zbory: Kętrzyn–Wschód, Kętrzyn–Zachód
  • powiat olsztyński: 3 zbory: Biskupiec Reszelski, Dobre Miasto, Olsztynek
  • powiat szczycieński: 3 zbory: Kolonia, Pasym, Szczytno
  • powiat elbląski: 2 zbory: Pasłęk, Tolkmicko
  • powiat braniewski: 1 zbór: Braniewo
  • powiat piski: 2 zbory: Orzysz, Pisz
  • powiat gołdapski: 1 zbór: Gołdap
  • powiat ełcki: 3 zbory: Ełk–Centrum w tym grupa języka migowego i grupa posługująca się językiem romani Polska), Ełk–Północ w tym grupa ukraińskojęzyczna, Ełk–Szyba
  • powiat mrągowski: 1 zbór: Mrągowo
  • powiat lidzbarski: 2 zbory: Lidzbark Warmiński w tym grupa polskojęzyczna na oddaleniu na terenie Zakładu Karnego Kamińsk, Orneta
  • powiat bartoszycki: 2 zbory: Bartoszyce–Centrum, Bartoszyce–Nad Łyną
  • powiat nowomiejski: 1 zbór: Nowe Miasto Lubawskie Sala Królestwa: Kurzętnik
  • powiat ostródzki: 5 zborów: Miłomłyn, Morąg–Południe, Morąg–Północ, Ostróda–Kajkowo, Ostróda–Północ

Użytkownicy również szukali:

...
...
...