Poprzednia

ⓘ Kudowa-Zdrój




Kudowa-Zdrój
                                     

ⓘ Kudowa-Zdrój

Kudowa-Zdrój – miasto uzdrowiskowe w Polsce położone w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim. Według danych z 30 czerwca 2017 r. miasto miało 10 069 mieszkańców.

                                     

1. Położenie

Kudowa jest położona w dolinie na pograniczu Gór Stołowych i Pogórza Orlickiego na wysokości od 370 do 420 m n.p.m. nad potokiem Bystra, który poprzez rzekę Metuję cz. Metuje wpada do Łaby zlewisko Morza Północnego. Położenie Kudowy na południowych stokach powoduje, że ma ona klimat łagodniejszy od miejscowości położonych w Kotlinie Kłodzkiej, od której jest oddzielona Przełęczą Polskie Wrota. Do 21 grudnia 2007 r. posiadało cztery przejścia graniczne na granicy z Czechami, wszystkie zlikwidowane na mocy Układu z Schengen.

Historycznie miasto należało do hrabstwa kłodzkiego. W latach 1976–1991 miejscowość była siedzibą gminy wiejskiej Kudowa-Zdrój. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego

Według danych z 2018 r., Kudowa-Zdrój ma obszar 33.9 km², w tym:

  • użytki leśne: 15%
  • użytki rolne: 40%

Miasto stanowi 2.07% powierzchni powiatu.

Sąsiednie gminy: Lewin Kłodzki, Radków, gmina Szczytna. Gmina sąsiaduje z Czechami.

                                     

2. Toponimia

Tuż po wojnie miejscowość miała nazwę Chudoba, natomiast stacja kolejowa zaraz po wojnie używała nazwy Chudowa Zdrój. 7 maja 1946 r. wprowadzono urzędowo nazwę Kudowa Zdrój.

Nazwa miejscowości Kudowa-Zdrój pisana z łącznikiem dywizem jest nazwą urzędową, ustaloną przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji po zasięgnięciu opinii Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych i opublikowaną w Dzienniku Ustaw. W 2004 r. Rada Języka Polskiego uchwaliła taki sposób zapisu wieloczłonowych nazw miejscowych. Forma nazwy pisana bez łącznika, tzn. "Kudowa Zdrój” jest obecnie formą potoczną.

Ponadto w nazwach dwuczłonowych odmieniają się oba człony, dlatego należy odmieniać zarówno nazwę, jak i określenie Zdrój. Brak odmiany predykatu Zdrój jest często spotykanym błędem nawet wśród samorządowców i dziennikarzy.

Nazwę miasta nosił także drobnicowiec MS Kudowa Zdrój, który zatonął 20 stycznia 1983 r.

                                     

3. Historia

Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1354 r. Wieś, która dała początek miastu, położona była na czeskim obszarze etnicznym i nazywała się Lipolitov, a następnie Chudoba. Anegdota głosi, że nazwa ta w języku polskim bieda odzwierciedlała status materialny mieszkańców. Znana jest też nazwa Čermenské Lázně. W 1622 pierwszy opis kudowskich wód mineralnych został zawarty w "Glacigrafii" Aeluriusa. W XVII w. odkryto źródła leczniczych wód o zróżnicowanym składzie chemicznym. W 1636 r. powstały pierwsze drewniane urządzenia kąpielowe. W 1777 r. ukazała się we Wrocławiu broszura pt. "Publiczne Uwiadomienie Zdroiów Zdrowych lub wód mineralnych leczących na Śląsku w Kodowie, Reynercu, Altwasser, Szarlotenbrun, Salcbrun i Flinsbergu się znaydujących”. Było to dokonane przez Dawida Vogla tłumaczenie niemieckiej książeczki, wydanej w 1774 r., autorstwa Johanna Gotfrieda Morgenbessera, wrocławskiego lekarza i chemika. Publikacja zawierała informacje obejmujące m.in. wyniki przeprowadzonych analiz, skład chemiczny wód oraz medyczne ich zastosowanie. W 1783 miejscowość stała się własnością spółki lekarzy, którzy zorganizowali nowoczesne jak na owe czasy uzdrowisko. W 1850 pojawiło się pierwsze naukowe opracowanie wód mineralnych Adolfa Duflosa. W połowie XIX w. została uznana za pierwsze uzdrowisko kardiologiczne w Niemczech. Dodatkowy impuls do rozwoju miasta jako kurortu dało otwarcie linii kolejowej Kłodzko-Kudowa-Czechy w 1905 r. Podczas II wojny światowej znajdowała się tu filia obozu Gross-Rosen, w której pracowało ok. 3 tysięcy więźniów. W wyniku II wojny światowej, w 1945 r. pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Republiką Czechosłowacką toczył się spór graniczny, między innymi o Kudowę.

Ostatecznie miasto weszło w skład państwa polskiego, jego dotychczasową ludność wysiedlono do Niemiec. Jednocześnie w 1945 r. Kudowa otrzymała prawa miejskie, od 1946 oficjalnie nadano jej obecną nazwę. W czasach Polski Ludowej rozbudowano dzielnicę przemysłową Zakrze, zmodernizowano bazę sanatoyjno-wczasową, powstało nowe osiedle mieszkaniowe z zapleczem socjalno-handlowym i domem kultury.



                                     

4. Zabytki

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • cmentarz przykościelny;
  • hala spacerowa w Parku Zdrojowym, z 1906 r.;
  • miasto jako historyczny układ urbanistyczny, z XV-XX w.;
  • kościół parafialny pw. św. Katarzyny, z 1679 r., XIX w.;
  • park zdrojowy z 2 poł. XVIII-XX w.;
  • dzwonnica wiejska, ul. 1 Maja 61, drewn szach., z XIX w.;
  • kaplica ewangelicka, ob. kościół par. ewangelicki, ul. Moniuszki 6, z 1797-98 r.;
  • pensjonat, obecnie DW "Bajka IV”, ul. Zdrojowa 36, z 1894 r.

Kudowa-Zdrój – Brzozowie

  • kościół filialny pw. św. Piotra i Pawła, z 1730 r.;
  • dzwonnica, z 1730 r.;

Kudowa-Zdrój – Czermna

  • dom, ul. Kościuszki 122, drewniany, z k. XVIII w., przeniesiony do skansenu w Pstrążnej.
  • stodoła, ul. Kościuszki 73, drewniana, z k. XIX w., przeniesiona do skansenu w Pstrążnej;
  • dzwonnica, z XVII w.;
  • Kaplica Czaszek;
  • stodoła, ul. Kościuszki 35, drewniana, z pocz. XIX w.;
  • kościół parafialny pw. św. Bartłomieja z 1384 r., XVI, k. XVIII w.;
  • kaplica cmentarna, z 1776 r.;

Kudowa-Zdrój – Pstrążna

  • dom z Czermnej ul. Kościuszki 122, drewniany, z k. XVIII w.;
  • budynki w skansenie
  • chałupa z Nowej Łomnicy nr 29, drewniana, z poł. XIX w.;
  • dom z Szalejowa Dolnego nr 7, drewniany, z XVIII w.;
  • stodoła z Czermnej ul. Kościuszki 73, drewniana, z k. XIX w.;
  • wieś – układ przestrzenny, z XVIII-XX w.;

Kudowa-Zdrój – Słone

  • dom nr 102 d. nr 70, drewniany, z pocz. XIX w.
                                     

5. Transport

  • Droga krajowa nr 8 Kudowa-Zdrój Byłe przejście graniczne Kudowa Słone-Náchod – Wrocław – Warszawa – Białystok – Byłe Przejście graniczne Budzisko-Kalvarija
  • Trasa europejska E67 Praga – Helsinki
  • Stacja kolejowa Kudowa-Zdrój.
  • Droga wojewódzka nr 387
                                     

6. Turystyka

Głównymi atrakcjami turystycznymi Kudowy jest położona w dzielnicy miasta Czermna Kaplica Czaszek – jedna z trzech w Europie kaplica wyłożona czaszkami i piszczelami ludzi zmarłych w czasie wojny trzydziestoletniej oraz zarazy, odrestaurowany park zdrojowy z pijalnią wód mineralnych m.in. wody arsenowe i otwarte w 2002 r. kryte kąpielisko. W Kudowie organizowane są Festiwale Moniuszkowskie, których repertuar złożony jest w większej części z dzieł Stanisława Moniuszki, twórcy polskiej opery narodowej.

Ponadto jest dogodnym punktem wypadowym dla jednodniowych wycieczek w Góry Stołowe Szczeliniec Wielki, rezerwat Błędne Skały, do sanktuarium w Wambierzycach oraz do Czech, w tym do Pragi położonej w odległości 150 kilometrów.

Posiada rozbudowaną bazę noclegową, zarówno w sanatoriach możliwość skorzystania z zabiegów przyrodo-leczniczych, jak i w licznych pensjonatach i hotelach.

Kudowa również posiada trzy dostępne publicznie źródła wody mineralnej, dwa z nich Marchlewski i Śniadecki są umieszczone w budynku pijaln wejście za opłatą a trzecie Moniuszko znajduje się niedaleko stawu w Parku Zdrojowym, bez opłat, niestety nie ma podziału na zimną i ciepłą jak dwa poprzednie.

W Kudowie działa również Muzeum Zabawek, Muzeum Żaby obecnie Ekocentrum Parku Narodowego Gór Stołowych, gromadzące wszelkie gadżety związane z tym płazem oraz Szlak ginących zawodów.

W dzielnicy Czermna udostępniona jest do zwiedzania szopka zbudowana w latach 1904–1924 składająca się z ok. 250 ruchomych figurek lipowych.

W Pstrążnej znajduje się Muzeum Kultury Ludowej Pogórza Sudeckiego ze skansenem, w którym zgromadzono m.in. drewniane budynki z ziemi kłodzkiej wraz z zabytkami kultury materialnej: ich wyposażeniem – meblami, pościelą, sprzętami gospodarskimi. Muzeum wydawało także kwartalnik "Pamiętnik Kudowski”.



                                     

7. Szlaki turystyczne

  • Kulin Kłodzki – Kulin Kłodzki przystanek kolejowy – Gołaczów – Żyznów – Cisowa – Darnków – Pod Kruczą Kopą – Dańczów – Lewin Kłodzki stacja kolejowa – Jarków – Pod Ptasznicą PL/CZ – Česká Čermná – Česká Čermná CZ/PL – Brzozowie – Źródło Marii – Kudowa-Zdrój
  • Taszów – Jarków – Kudowa-Zdrój
  • Pasterka – Błędne Skały – Pstrążna – Czermna – Góra Parkowa – Altana Miłości – Kudowa-Zdrój – Krucza Kopa – Darnków – Rozdroże pod Lelkową
  • Kudowa-Zdrój – Brzozowie – Pod Ptasznicą PL/CZ.
  • Karłów – Błędne Skały – Kudowa-Zdrój – Dańczów – Lewińska Przełęcz – Grodczyn – Duszniki-Zdrój Główny Szlak Sudecki
                                     

8. Wspólnoty wyznaniowe

  • Kościół rzymskokatolicki
  • dom zakonny misjonarzy klaretynów
  • kaplica sióstr elżbietanek
  • parafia św. Katarzyny
  • parafia pw. świętego Bartłomieja
  • parafia Miłosierdzia Bożego
  • dom zakonny sióstr służebniczek Willa Diana
  • Kościół Ewangelicko-Augsburski
  • filiał parafii w Kłodzku
  • Kościół Ewangelicko-Reformowany
  • parafia Ewangelicko-Reformowana
  • Kościół Zielonoświątkowy
  • zbór w Kudowie-Zdroju
  • Świadkowie Jehowy
  • zbór Kudowa Sala Królestwa, ul. Zdrojowa
                                     

9. Polityka

Władze miasta

Kudowa-Zdrój ma status gminy miejskiej. Mieszkańcy Kudowy-Zdroju wybierają do swojej rady miasta piętnastu radnych w wyborach co 4 lata, w sześciu okręgach wyborczych. Organem wykonawczym władz jest burmistrz. Siedzibą władz miasta jest zabytkowa willa, znajdująca się przy ulicy Zdrojowej 24.

Burmistrzowie Kudowy-Zdroju od 1990 r.
  • 2014–2018 – Piotr Maziarz
  • 1990–1994 – Piotr Pawelczyk
  • od 2018 – Aneta Potoczna
  • 1994–2014 – Czesław Kręcichwost

Mieszkańcy Kudowy-Zdroju wybierają parlamentarzystów z okręgu wyborczego Wałbrzych, a posłów do Parlamentu Europejskiego z dolnośląsko-opolskiego okręgu wyborczego z siedzibą we Wrocławiu.

Miasta partnerskie

Lista miast partnerskich Kudowy-Zdroju:

  • Hronov, Czechy
  • Tuchola, Polska
  • Náchod, Czechy
  • Horn-Bad Meinberg, Niemcy