Poprzednia

ⓘ Friedrich Adler (filozof)




Friedrich Adler (filozof)
                                     

ⓘ Friedrich Adler (filozof)

Friedrich Wolfgang Adler − austriacki filozof empiriokrytycysta, pisarz, polityk, jeden z przywódców austriackich socjaldemokratów i teoretyków austromarksistowskich. Syn polityka Victora.

                                     

1. Życiorys

Od 1907 do 1911 był profesorem fizyki na uniwersytecie w Zurychu i redaktorem Volkrescht, organu Socjaldemokratycznej Partii Szwajcarskiej. W czasie I wojny światowej należał do Internationale, lewicowego ugrupowania austriackiej, która głosiła hasła zakończenia wojny i przewrotu społecznego. W latach 1911–1934 był redaktorem naczelnym socjalistycznego miesięcznika Der Kampf oraz sekretarzem generalnym Socjaldemokratycznej Partii Austrii SPÖ w latach 1911–1916 i przywódcą jej lewego skrzydła. Od 1913 do 1918 przewodził lewicy socjaldemokratycznej w Austrii.

21 października 1916 r. premier Austrii Karl von Stürgkh został zastrzelony przez niego w wiedeńskiej restauracji. Do tego czynu popchnęło go pragnienie odwetu za wprowadzenie przez premiera stanu wyjątkowego. Zabójca nie próbował uciekać. Skazany za ten czyn na śmierć przez powieszenie uniknął kary dzięki amnestii dla wszystkich przestępców politycznych ogłoszonej z okazji objęcia władzy przez cesarza Karola I. Wiem, co zrobiłem, ale nie działałem antypatriotycznie – wyjaśnił zamachowiec. Karę zamieniono na 18 lat pozbawienia wolności.

Po wyjściu z więzienia w 1918 r. na skutek kolejnej amnestii działał w Międzynarodówce Socjalistycznej. W czasie rewolucji 1918–1919 opowiadał się za radami robotniczym. W latach 1919-1923 był posłem do parlamentu Austrii. Był założycielem i jedynym sekretarzem generalnym Międzynarodowej Wspólnoty Pracy Partii Socjalistycznych. Przewodził jej od 1923 do 1940 r., kiedy to wyemigrował do USA. W 1946 wyjechał do Zurychu.

Żonaty z fizyczką litewskiego pochodzenia, Kathią Adler z domu Germanickaja 1879–1969, miał troje dzieci.

                                     

2. Poglądy

Friedrich Adler należał do zwolenników empiriokrytycyzmu, który uważał za filozofię współczesnego przyrodoznawstwa. Elementami empiriokrytycyzmu usiłował dążył do uzupełnienia materializmu dialektycznego i w ten sposób do odnowienia podstaw marksizmu. W poglądach socjologicznych i społeczno-politycznych podzielał zasadnicze koncepcje austromarksizmu, chociaż w poszczególnych kwestiach zwłaszcza w okresie rewolucji zajmował bardziej lewicowe stanowisko. W późniejszych latach międzywojennych stanął na pozycji reformizmu. Krytyk Włodzimierza Lenina.

                                     
  • zm. 2005 1911 Andrzej Szalawski, polski aktor zm. 1986 1913: Robert Adler amerykański fizyk, wynalazca zm. 2007 Seweryn Dalecki, polski aktor zm
  • Atterbom, szwedzki prozaik, poeta, krytyk literacki, filozof zm. 1855 1798 Auguste Comte, francuski filozof zm. 1857 1807 Robert E. Lee, amerykański generał
  • pisarz, publicysta, polityk, poseł na Sejm PRL ur. 1920 1992: Stella Adler amerykańska aktorka, pedagog pochodzenia żydowskiego ur. 1901 Albert
  • dowódca wojskowy, marszałek zm. 1916 1852: Victor Adler austriacki polityk zm. 1918 Friedrich Löffler, niemiecki bakteriolog zm. 1915 1856 Władysław
  • Hruszawy, białoruski filozof polityk, działacz społeczny ur. 1950 Tom Sherak, amerykański producent filmowy ur. 1945 2015: Egon Adler niemiecki kolarz
  • 1924 Vesta Williams, amerykańska piosenkarka ur. 1957 2012: Irving Adler amerykański matematyk, pisarz ur. 1913 Roman Śliwonik, polski poeta
  • Ján Oružinský, słowacki taternik, alpinista zm. 1961 1896: Margarete Adler austriacka pływaczka, skoczkini do wody zm. 1990 Julian Piasecki, polski
  • niemiecka malarka, działaczka charytatywna ur. 1828 1886 Friedrich Michelis, niemiecki filozof teolog ur. 1815 1902 Adolf Kussmaul, niemiecki lekarz
  • Robert von Zimmermann, czesko - austriacki filozof ur. 1824 1903 Charles Renouvier, francuski filozof ur. 1815 1912 Aurél Török, węgierski biolog
  • amerykański prawnik, polityk Vladas Žulkus, litewski archeolog 1946: Margot Adler amerykańska pisarka, dziennikarka radiowa, kapłanka i wykładowczyni wikkańska
  • Stefański, polski perkusista jazzowy, kompozytor ur. 1946 2018: Karl - Heinz Adler niemiecki malarz, rzeźbiarz, grafik ur. 1927 Tadeusz Kisielewski, polski

Użytkownicy również szukali:

...
...
...