Poprzednia

ⓘ Roman Vetulani




Roman Vetulani
                                     

ⓘ Roman Vetulani

Roman Vetulani – polski nauczyciel, profesor gimnazjalny w C. K. Gimnazjum w Sanoku, propagator wychowania fizycznego, działacz społeczny, sekretarz Wydziału sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół”, członek Macierzy Szkolnej Księstwa Cieszyńskiego, radny miasta Sanoka, podporucznik rezerwy cesarskiej i królewskiej Armii.

Ojciec Kazimierza, Zygmunta, Tadeusza i Adama.

                                     

1. Życiorys

Rodzina Vetulanich pochodziła pierwotnie z Włoch i miała rodowód etruski. Jej członkowie mogli zamieszkiwać Vetulonię, miejscowość w Etrurii lub miasteczko Vettola obecnie dzielnica Pizy. Przedstawiciele familii byli geologami i zajmowali się kopalinami. Jeden z nich przeniósł się na tereny polskie, gdzie w Tatrach prowadził badania, które zlecił rząd austriacki. Pierwszy przodek urodzony na ziemi polskiej to Jacobus Vetulani, urodzony w 1751 lub 1752 roku w Chochołowie jako pater alienus – z ojca cudzoziemca.

Roman Vetulani był synem Michała i Franciszki Śliwińskiej, bratem Franciszka 1856–1921, inżyniera; i Jana. Wychował i uczył się w Bochni. Następnie ukończył studia na Wydziale Filologii Klasycznej Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie.

W 1875 roku zdobył tytuł kwalifikowanego nauczyciela szkół średnich. Pracował w II wyższym niemieckim gimnazjum we Lwowie k. k. zweites Ober-Gymnasium in Lemberg, ucząc języków łacińskiego, niemieckiego i polskiego. Był podporucznikiem rezerwy Leutnant 80 pułku piechoty armii Austro-Węgier stacjonującego we Lwowie.

Reskryptem z 22 sierpnia 1883 C. K. Wysokiego Prezydium Rady Szkolnej Krajowej w charakterze suplenta został przeniesiony ze stanowiska zastępcy nauczyciela z II Gimnazjum we Lwowie na równorzędną posadę do Gimnazjum Męskiego w Sanoku. Reskryptem z 18 sierpnia 1884 C. K. Ministra Wyznań i Oświecenia został mianowany nauczycielem rzeczywistym. W sanockim gimnazjum uczył filologii klasycznej, języka łacińskiego, języka polskiego, języka greckiego, języka angielskiego, gimnastyki i kaligrafii. Reskryptem Wysokiego c. k. Prezydium Rady Szkolnej Krajowej z 29 października 1887 został zatwierdzony na stałe w zawodzie nauczyciela i otrzymał tytuł c. k. profesora. Otrzymał ósmą rangę służbową od 1 stycznia 1900 i siódmą rangę 27 października 1904. Po zapoznaniu się z organizacją gier i zabaw w Parku Jordana w Krakowie wcielił te założenia w ramach sanockiego gimnazjum. Był pierwszym sanoczaninem, który stworzył podręcznik szkolny do wychowania fizycznego 1897/1898. Propagował wychowanie fizyczne wśród młodzieży i mieszkańców Sanoka. Zasługi Romana Vetulaniego w zakresie wychowania fizycznego sanockich gimnazjalistów zostały docenione na łamach "Przeglądu Higienicznego” w numerze 10/1895.

Został odznaczony austro-węgierskim Medalem Jubileuszowym Pamiątkowym dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych.

Był członkiem zwyczajnym Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego. Społecznie działał jako sekretarz Wydziału sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół”. Wraz z przedstawicielami macierzystego oddziału uczestniczył w jubileuszowym I Zlocie Sokolim od 5 do 6 czerwca 1892 we Lwowie z okazji 25-lecia Towarzystwa. Był członkiem zwyczajnym i członkiem honorowym Macierzy Ziemi Cieszyńskiej od 1898, członkiem wydziału Towarzystwa Korpusów Wakacyjnych w Sanoku. Był członkiem i działaczem Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych we Lwowie, 17 listopada 1894 został wybrany zastępcą członka wydziału na rok 1895 koła jasielsko-sanockiego TNSW z siedzibą w Sanoku, z zastępstwem w Sanoku. Działał w Towarzystwie Pomocy Naukowej w Sanoku, gdzie w czerwcu 1896 został wybrany członkiem komisji rewizyjnej, a w styczniu 1897 został wybrany rewidentem wydziału. Był także członkiem Towarzystwa Filologicznego, sanockiego koła Towarzystwa Szkoły Ludowej.

Pełnił funkcję radnego miejskiego w Sanoku. Został wybrany w 1884. Znalazł się w delegacji miasta na pogrzeb Józefa Ignacego Kraszewskiego w Krakowie 18 kwietnia 1887 oraz na uroczystość odsłonięcia Pomnika Jana III Sobieskiego we Lwowie 20 listopada 1898 wraz z Pawłem Hydzikiem. Uzyskał prawo swojszczyzny, oznaczające przynależność do miasta.

Był żonaty z Matyldą z domu Pisz, córką Wawrzyńca, z którą miał syna Kazimierza ur. 1889, teoretyka budownictwa. Matylda po czterech latach małżeństwa zmarła w Sanoku 15 grudnia 1891 w wieku dwudziestu dziewięciu lat.

Roman Vetulani ożenił się ponownie w 1893 roku z Elżbietą Karoliną z domu Kunachowicz, z którą miał pięcioro dzieci: Zygmunta ur. 1894, ekonomistę i dyplomatę, Marię, Tadeusza ur. 1897, biologa i zootechnika, Adama ur. 1901, historyka prawa średniowiecznego oraz Elżbietę zmarłą na gruźlicę 20 grudnia 1921, w wieku 18 lat. Rodzina Vetulanich zamieszkiwała w Sanoku w domu przy ulicy Floriańskiej obecna Daszyńskiego, a od 1886 roku w Willi Zaleskich przy placu św. Jana.

Roman Vetulani zmarł 12 sierpnia 1906 na zawał serca podczas pobytu wakacyjnego w Zawoi na Podhalu. Tam został pochowany 14 sierpnia 1906. Podczas pogrzebu przemówienie pożegnalne wygłosił Antoni Bielak z sanockiego gimnazjum.

Tak mówił o Romanie Vetulanim jego wnuk Jerzy:

Po wybuchu I wojny światowej wdowa po Romanie Vetulanim, Elżbieta, wyjechała z Sanoka 19 września 1914 zostawiając tam dom rodzinny, następnie dotarła do Cieszyna, a po dwóch miesiącach podróży do Wiednia, gdzie przebywała wraz z pięcioma bliskimi osobami.

                                     

2. Publikacje

  • Czy i o ile szkoła średnia może przyczynić się do fizycznego wykształcenia młodzieży. Kraków, nakładem Towarzystwa Opieki Zdrowia, druk A. Słomskiego i Sp. 1894
  • Program respirjów, czyli organizacja zabaw szkolnych w przerwach między godzinami nauki przedpołudniowej wraz z porządkiem zabaw popołudniowych 1904
  • Rozkład ćwiczeń i zabaw gimnastycznych dla 6 oddziałów w gimnazyum Sanockiem 1898