Poprzednia

ⓘ Oszmiana




Oszmiana
                                     

ⓘ Oszmiana

Oszmiana – miasto na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, siedziba rejonu oszmiańskiego, do 1945 w Polsce, w województwie wileńskim, siedziba powiatu oszmiańskiego; położone na Garbie Oszmiańskim, nad Oszmianką, w pobliżu granicy z Litwą, na Wileńszczyźnie; 14.8 tys. mieszkańców.

Miejsce obrad sejmików ziemskich powiatu oszmiańskiego od XVI wieku do pierwszej połowy XVIII wieku. W latach 1946–1991 Oszmiana leżała w Białoruskiej SRR, była siedzibą władz rejonu. Miasto posiada przemysł spożywczy; węzeł drogowy. Działa tam muzeum i Dom Polski.

                                     

1.1. Historia Litwa I Rzeczpospolita

Po raz pierwszy Oszmiana wymieniona w 1341, gdy po śmierci Giedymina odziedziczona została przez Jawnutę. Najazd krzyżacki z lat 1384–1385 doprowadził do zniszczenia Oszmiany i jej okolic. Kolejny najazd z 1402 zakończył się klęską Krzyżaków. Oszmiana się obroniła a rozbici Krzyżacy wycofali się do Miednik.

Od 1413 gród znajdował się już w województwie wileńskim. W 1432 Zygmunt Kiejstutowicz wyznaczony przez Jagiełłę do sprawowania władzy na Litwie stoczył tu bitwę z Świdrygiełłą roszczącym sobie prawo do władzy i spiskującego z Krzyżakami. Od tej pory Oszmiana stała się rezydencją Wielkich Książąt Litewskich. Dzięki posiadaniu dworu książęcego gród rozbudował się w znaczące miasto.

W 1519 Oszmiana ponownie została zniszczona, tym razem w wyniku ataku wojsk moskiewskich. W 1537 jej mieszkańcy otrzymali przywileje handlowe i targowe, które w 1683 jeszcze raz potwierdził król Jan III Sobieski. Gdy po najeździe moskiewskim dźwignięto miasto z ruiny, otrzymało ono w 1566 magdeburskie prawa miejskie. W tym czasie w mieście powstał kościół kalwiński z fundacji Mikołaja Radziwiłła "Rudego”.

Podczas najazdów nawiedzających Oszmianę, zaginęły przywileje lokacyjne. Na prośbę burmistrza i rajców miejskich król Stanisław August Poniatowski uznał to miasto za "miejsce przyzwoite dla sądów i sejmików, za miasto wolne i niepodlegające żadnej innej administracji, prócz swego magistratu”, wydając w 1792 w Warszawie przywilej revonationis. W tym samym czasie miasto uzyskało herb miejski.

                                     

1.2. Historia Okres zaborów

W 1795 po III rozbiorze Polski miasto znalazło się pod władztwem rosyjskim. W czasie powstania listopadowego miasto zostało opanowane przez oddziały powstańcze pod dowództwem pułkownika Karola hr. Przeździeckiego i dominikanina x. Jasińskiego złożone z mieszkańców Oszmiany. 15 kwietnia 1831, podczas ponownego ataku na Oszmianę, rosyjska 1500-osobowa ekspedycja karna z Wilna pod dowództwem pułkownika Wierszilina starła się z kilkudzięsięcioosobowym oddziałem powstańczym pod dowództwem Stelnickiego stanowiącym tylną straż oddziału Przeździeckiego, który wycofał się do Puszczy Nalibockiej. W tym czasie wojska rosyjskie spaliły miasto i dokonały rzezi mieszkańców. W kościele dominikańskim zamordowano 500 osób, m.in. kobiety, dzieci i kapłana sprawującego nabożeństwo. Na starym cmentarzu znajdują się też mogiły polskich żołnierzy poległych w 1920 w walce z bolszewikami, a także wspólny grób 57 Polaków zamordowanych przez NKWD w nocy z 23 na 24 czerwca 1941 w tutejszym więzieniu oraz pod Oszmianą, na wzgórzu "Kalniak” znajdującym się między kombinatem mięsnym a starym cmentarzem katolickim. W 1912 tutejsza gmina żydowska wzniosła w Oszmianie murowaną synagogę. Obecnie urządzony jest w niej magazyn.

                                     

1.3. Historia II Rzeczpospolita

Miasto powiatowe w województwie wileńskim Zarząd miejski: burmistrz: Józef Staniewicz, wiceburmistrz Abram Strugacz. Budżet wykonany w roku 1938/1939: wpływy 162.537.39 złotych, wydatki 149.793.20 złotych. Elektr., szpital, telef.

Banki i instytucje oszczędnościowo-kredytowe: K.K.O., Bank Spółdzielczy, Żydowski Bank Ludowy. Zakład przemysłowy zatrudniający 100 ludzi – 1. Kościół rzymskokatolicki – 1, cerkiew prawosławna – 1, synagoga – 1. Przedszkole – 1, szkoła powszechna publiczna – 1,gimnazjum ogólnokształcące państwowe – 1, szkoła dokształcająca – 1. Instytucje opieki społecznej: stacja opieki nad matką i dzieckiem. Kinoteatr -1, biblioteki – 3 2 polskie, 1 niepolska, czytelnia – 1.

Rocznik Polityczny i Gospodarczy 1939 Warszawa Polska Agencja Telegraficzna

  • Oszmiana za czasów II Rzeczypospolitej
                                     

2. Flaga i herb

Oszmiana otrzymała herb miejski w 1792 od króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Tarcza herbowa jest trójdzielna w odwróconą rosochę – w polu pierwszym przedstawiono rękę trzymającą szalę, w drugim tarczę, w trzecim Ciołek – herb Poniatowskich.

Współczesne flaga i herb miasta Oszmiana zostały ustanowione 17 lipca 2006 ukazem prezydenta Białorusi nr 455.

                                     

3. Obiekty zabytkowe

  • cmentarz żydowski
  • stara zabudowa miasta
  • drewniany Kościół Dominikanów - obecnie kaplica cmentarna
  • ruiny kościoła franciszkanów, za rzeką, wschodnia część ul. Franciszkańskiej
  • cerkiew Zmartwychwstania Chrystusa
  • stary cmentarz prawosławny
  • budynek młyna wodnego
  • kościół św. Michała Archanioła, zbudowany w latach 1900–1906 ze składek wiernych w stylu baroku wileńskiego.
  • stary cmentarz katolicki z kwaterą żołnierzy poległych w 1920 i pomordowanych w 1941.
  • synagoga
                                     

4. Kościół

Parafia w Oszmianie założona przez Jagiełłę jeszcze podczas chrystianizacji Litwy jest jedną z najstarszych na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1505 część miasta tzw. Stara Oszmiana została przekazana zakonowi franciszkanów przez króla Aleksandra Jagiellończyka. Z jego fundacji stanął tam drewniany klasztor franciszkanów i murowany kościół, zniszczony w czasie potopu szwedzkiego. Odbudowa kościoła okazała się możliwa dzięki pieniądzom z zapisu testamentowego biskupa wileńskiego, którym w tym czasie był Jan Krzysztof Zawisza. W 1667 w Oszmianie pojawia się drugi kościół. Stało się to dzięki fundacji Andrzeja i Doroty Poczobuttów, którzy sprowadzili do miasta dominikanów i zbudowali im klasztor oraz drewniany kościół pod wezwaniem Trójcy Świętej. Gdy w 1850 zakon został skasowany, kościół przeniesiono na cmentarz parafialny, gdzie pełnił rolę kaplicy cmentarnej, a w jego dawnym miejscu w 1872 wybudowano cerkiew.

Obecny murowany kościół pw. św. Michała Archanioła powstał w latach 1900–1906 ze składek wiernych. Kościół ten zaprojektował architekt Wacław Michniewicz w stylu baroku wileńskiego. Kościół jest trójnawowy, posiada dwie wieże. W 1950 władze komunistyczne zamknęły kościół i urządziły w nim magazyn lnu. Niestety wybuchł pożar i len spłonął. Później w kościele urządzono fabrykę urządzeń plastycznych. W środku zbudowano dwa piętra. Gdy w 1991 kościół został zwrócony wiernym, od razu wydzielono jedną nawę i zaczęto odprawiać w niej msze, dopiero później wzięto się za długotrwały remont, który był możliwy dzięki pracy parafian i księży salezjanów, którzy przejęli parafię. Mimo dewastacji kościoła, uratował się Obraz Matki Bożej Częstochowskiej, umieszczony obecnie w bocznej nawie. W latach przedwojennych w tym kościele znajdowała się tablica upamiętniająca rzeź mieszkańców Oszmiany z 1831 oraz pocisk wmurowany w boczną nawę, którym wojsko carskie rozbiło drzwi do kościoła dominikańskiego.



                                     

5. Znane osoby związane z miastem i jego okolicami

  • Walerian Holak 1881-1948 – polski ksiądz, proboszcz i dziekan oszmiański
  • Wiaczasłau Adamowicz młodszy – białoruski działacz narodowo-kulturalny, pisarz i publicysta
  • Witold Urbanowicz ur. 1931 – polski malarz
  • Jan Nepomucen Deszkiewicz-Kundzicz 1796-1869 – polski ksiądz rzymskokatolicki, magister teologii Uniwersytetu Wileńskiego 1824, publikował prace na temat gramatyki polskiej
  • Irena Górska-Damięcka 1910-2008 – polska aktorka, reżyser teatralny i filmowy
  • Jan Stankiewicz 1891-1976 – białoruski działacz narodowy i polityk
  • Aba Kovner 1918-1987 – polski Żyd, działacz ruchu oporu podczas II wojny światowej, lider Zjednoczonej Organizacji Partyzanckiej, dowódca powstania w Gettcie wileńskim, działacz żydowskiego ruchu Ha-Szomer Ha-Cair; pisarz, poeta, syjonista
  • Edmund Dzierżyński 1838-1882 – polski szlachcic, ziemianin, nauczyciel, kawaler Orderu św. Anny
  • Józef Hermanowicz 1890-1978 – białoruski duchowny katolicki
  • Wojciech Tabor ok. 1453-1507 – biskup wileński
  • Karol Dominik Przeździecki 1782-1832 – pułkownik, dowódca 21 pułk piechoty Księstwa Warszawskiego, dziedzic Smorgoń
  • Franciszek Kowzan 1843-1922 – polski poeta, powstaniec styczniowy
  • Lucjan Żeligowski 1865-1947 – generał broni, polski dowódca wojskowy
  • Witold Łokuciewski 1917-1990 – pułkownik pilot Wojska Polskiego, as myśliwski, ostatni dowódca dywizjonu 303
  • Michał Sopoćko 1888-1975 – polski duchowny katolicki, spowiednik św. siostry Faustyny Kowalskiej, założyciel Zgromadzenia Sióstr Jezusa Miłosiernego, błogosławiony Kościoła katolickiego
  • Jan Sienkiewicz ur. 1955 – działacz mniejszości polskiej na Litwie, poseł na Sejm Litwy
  • Tadeusz Martusewicz 1916-2015 – polski kapitan lotnictwa i bryt. Flight Lieutenant, pilot dywizjonu bombowego 305 i 300
  • Czesław Jankowski 1857-1929 – polski poeta, krytyk, publicysta, historyk, krajoznawca, działacz społeczny
  • Ferdynand Ruszczyc 1870-1936 – polski malarz, grafik, rysownik, scenograf, pedagog
  • Adam Stankiewicz 1892-1949 – białoruski duchowny katolicki, wydawca, pisarz, publicysta i działacz narodowo-religijny
  • Tadeusz Borkowski 1922-2001 – polski duchowny katolicki, wieloletni proboszcz parafii katedralnej w Olsztynie, wikariusz generalny diecezji warmińskiej
  • Mieczysław Pimpicki 1913-2008 – polski lekarz, chirurg, pionier medycyny sportowej, oficer Armii Krajowej, honorowy obywatel Olsztyna
  • Jakub Saphir 1822-1886 – żydowski rabin, podróżnik
  • Eugeniusz Get-Stankiewicz 1942-2011 – polski artysta grafik, wykładowca
  • Stanisław Dobosz – polski nauczyciel i rzemieślnik, poseł
  • Giedymin Pilecki 1903-1967 – polski duchowny katolicki, kapelan Armii Krajowej,
  • Wiesław Johann ur. 1939 – polski prawnik i dziennikarz, sędzia Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku
  • Andrzej Cikoto 1891-1952 – białoruski duchowny katolicki obrządku bizantyjsko-słowiańskiego
  • Antoni Łokuciewski 1895-1941 – polski marszałek sejmu Litwy Środkowej, dyrektor gimnazjum w Oszmianie
  • Adam Maciej Sakowicz – wojewoda smoleński od 1 marca 1658, starosta oszmiański od 1649, podwojewodzi wileński 1633-1640, podkomorzy oszmiański od 1628, porucznik chorągwi husarskiej Wincentego Korwina Gosiewskiego

Użytkownicy również szukali:

choćkuny,

...
...
...