Poprzednia

ⓘ Związek Harcerstwa Polskiego w Niemczech




Związek Harcerstwa Polskiego w Niemczech
                                     

ⓘ Związek Harcerstwa Polskiego w Niemczech

Związek Harcerstwa Polskiego w Niemczech, ZHPwN – organizacja harcerstwa polskiego działająca na terenie Niemiec w latach 1925–1939. Organizacja została rozwiązana decyzją władz niemieckich dnia 7 września 1939, a wielu jej członków zostało zabitych przez nazistów.

                                     

1. Historia

Swoje korzenie polskie harcerstwo na terenie Niemiec zawdzięcza pierwszym drużynom skautowym konspiracyjnie zakładanym jeszcze przed I wojną światową. Pierwsze drużyny w Niemczech powstały w roku 1912 na terenie Wielkopolski i Pomorza oraz w Berlinie 1913, Westfalii oraz na Górnym Śląsku. Drużyny harcerskie były zakładane w zaborze pruskim przez działaczy niepodległościowych ze Związku Młodzieży Polskiej "Zet”. W 1920 roku w Opolu z inicjatywy Szymona Koszyka powstało Towarzystwo Skautów Opolskich. Początkowo miało ono charakter lokalny i ograniczało się do granic Opolszczyzny dopiero później podporządkowało się Związkowi Harcerstwa Polskiego zachowując jednak dawną nazwę. W 33 regionalnych kołach m.in. w Grudzicach, Gosławicach, Szczedrzyku i innych skupiała ona kilkuset członków. W latach 1920–1921 na Śląsku ukazywał się dwutygodnik harcerski wydawany w języku polskim "Harcerz Śląski” redagowany w Bytomiu oraz Cieszynie.

Pierwsza organizacja polskiego harcerstwa w Niemczech, jednocząca liczne polskie organizacje skautowskie, założona została w 1925 roku jako Związek Harcerzy Polskich w Niemczech i pod tą nazwą działała do roku 1927. Dnia 6 maja 1926 na zjeździe organizacji harcerskich w Bytomiu postanowiono utworzyć jednolitą organizację harcerską w Niemczech, którą w 1927 nazwano Związkiem Harcerstwa Polskiego w Niemczech, w skrócie ZHPwN.

W roku 1933 Paweł Gajdzik zaprojektował połączenie Rodła z lilijka harcerska. Hufcowy Berlińskiego Hufca Harcerstwa Polskiego Edmund Rydziński wykonał w rysunku lilijkę harcerską wraz ze znakiem Rodła. Znak ten stał się nowym godłem harcerstwa polskiego na tych terenach. Początkowo spontanicznie pojawiał się na sztandarach drużyn, zastępów i gromad zuchów. Wkrótce został przyjęty jako oficjalny znak Związku Harcerstwa Polskiego w Niemczech i noszony był na tarczach przypiętych do harcerskich bluz oraz widniał na sztandarze organizacji.

Dnia 31 marca 1935 roku w Opolu odbył się zjazd delegatów ZHPwN, podczas którego Józefa Kwietniewskiego zastąpił Paweł Kwoczek, a naczelnikiem został Józef Kachel.

W 1938 roku harcerstwo polskie w Niemczech obchodziło 25-lecie działalności. Z tej okazji odbyły się uroczystości jubileuszowe, podczas których w Domu polskim w Berlinie zorganizowano wystawę prezentującą działalność 10 hufców działających na terenie Niemiec. Wystawa była prezentowana w Raciborzu, Opolu, Bytomiu, Strzelcach, Wrocławiu, Olsztynie i Zakrzewiu.

                                     

1.1. Historia Prześladowania polskich harcerzy w III Rzeszy

Po dojściu Adolfa Hitlera do władzy na przełomie 1933 i 1934 roku przywódcy Hitlerjugend zwrócili się do Związku Harcerstwa Polskiego w Niemczech z żądaniem przystąpienia polskich harcerzy do swojej organizacji jako "autonomiczna grupa mniejszościowa”. W razie odmowy zagrozili rozwiązaniem harcerstwa polskiego na terenach Niemiec. Związek Harcerstwa Polskiego w Niemczech trzykrotnie odmawiał na podobne apele ze strony Hitlerjugend.

We wrześniu 1937 roku Gestapo zakazało członkom ZHP w Niemczech noszenia mundurków harcerskich, lilijki z Rodłem oraz używania biało-czerwonych barw. W 1938 roku niemieckie władze nie udzieliły zezwoleń na organizację kursów i obozów harcerskich w Osławie Dąbrowie i Płotowie na Kaszubach, Czyżkach i Wielkich Strzelcach na Śląsku Opolskim, w Świętej, w Waplewie Powiśle, Zakrzewie i Jondorfie w powiecie złotowskim.

Działacze harcerscy wpisywani byli na listę "wrogów Rzeszy”, tzw. Sonderfahndungsbuch Polen pol. Specjalna księga Polaków ściganych listem gończym. Podczas wojny hitlerowcy zamordowali wielu działaczy harcerstwa polskiego na terenie Niemiec. Byli to m.in. Leon Włodarczak – rozstrzelany w 1940 roku w obozie koncentracyjnym Hohenbruch, Józef Groth, Tadeusz Pezała, Jan Maza, Władysław Planetorz – uwięziony w Oświęcimiu i Mauthausen-Gusen. Zmarł zakatowany w twierdzy kłodzkiej.

                                     

1.2. Historia Liczebność i organizacja

Związek Harcerstwa Polskiego w Niemczech organizacyjnie podlegał Związkowi Polaków w Niemczech. Według zachowanych danych organizacji w 1928 Związek liczył ok. 400 członków, by w 1939 osiągnąć liczbę 2700 członków. Struktura organizacyjna wyglądała następująco:

  • Oddział Unieszewo
  • Oddział Butryny przewodniczący Ryszard Knosała
  • Oddział w Olsztynie przewodniczący Jan Grzywaczewski
  • Oddział Woryty przewodnicząca Helena Połomska
  • Hufiec Wschodniopruski później Warmiński – utworzony 25 października 1935, działający na terenie Warmii, Mazur i Powiśla. Komendantem hufca był Ryszard Knosała.
  • Oddział Jaroty
  • Oddział Nowa Kaletka przewodnicząca Otylia Teszner, Róża Konigsmann
  • Oddział Brąswałd przewodniczący Józef Tomke
  • Oddział w Zabrzu,
  • Oddział w Żernikach,
  • Związek Harcerstwa Polskiego w Prowincji Górny Śląsk – utworzony w dniu 28 września 1924, działający na terenie Górnego Śląska. W chwili powstania podległo mu 8 drużyn
  • Oddział w Wójtowej Wsi,
  • Oddział w Opolu – Towarzystwo Skautów Opolskich założone w 1920 roku z inicjatywy Szymona Koszyka. Liczyło 33 regionalne drużyny skupiające na Opolszczyźnie kilkuset członków.
  • Oddział w Mikulczycach,
  • Oddział w Gliwicach,
  • Oddział Harcerzy we Wrocławiu przemianowany wkrótce na Męską Drużynę Harcerską im. Bolesława Chrobrego we Wrocławiu – założony na przełomie 1926/1927. Ostatnim drużynowym był Władysław Zarembowicz zamordowany w obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen.
  • Oddział w Bytomiu – II Męska Drużyna Harcerska im. ks. Norberta Bończyka w Bytomiu utworzona w 1925 roku,


                                     

2. Restytucja w 2012 r.

W dniu 7 września 2012, nawiązując do daty 7 września 1939, kiedy bezprawnie rozwiązano Związek przez władze niemieckie, podczas spotkania restytucyjnego w Hanowerze, wznowił działalność Związek Harcerstwa Polskiego w Niemczech z siedzibą w Hanowerze.

Pod patronatem Konsulatu Generalnego RP w Hamburgu 7 września 2014 roku w Hanowerze, odbył się XV Zjazd Związku Harcerstwa Polskiego w Niemczech. Zjazd był pierwszym od czasu restytucji organizacji w dniu 7 września 2012 roku, spotkaniem polonijnych środowisk harcerskich w Niemczech. Podczas Zjazdu podjęto uchwałę powrotu do numeracji przedwojennej zjazdu, nadając mu kolejny nr XV. Naczelnikiem został ponownie wybrany druh hm. Robert Matysiak – inicjator restytucji polskiej organizacji harcerskiej w Niemczech.

Po 2015 roku Związek Harcerstwa Polskiego w Niemczech nie podjął żadnej istotniejszej działalności.

                                     

3. Zarząd

Związek Harcerstwa Polskiego w Niemczech kierował zarząd z siedzibą w Bytomiu. Kolejni naczelnicy związku:

  • Naczelnik ZHPwN – Józef Kwietniewski 1925–1935
  • Przewodniczący ZHPwN – Paweł Kwoczek 1935–1939,
  • Przewodniczący ZHPwN – L. Nawrocki 1926–1935,
  • Naczelnik ZHPwN – Józef Kachel 1935–1939,
                                     

4. Znani członkowie Związku Harcerstwa Polskiego w Niemczech

  • Józef Kwietniewski – harcmistrz;
  • Jan Bauer – nauczyciel, działacz społeczny na Pomorzu, zamordowany w Sachsenhausen;
  • Józef Groth – nauczyciel, działacz społeczny na Powiślu, zamordowany w Sachsenhausen;
  • Władysław Planetorz – podharcmistrz, instruktor naczelnictwa na Prusy Wschodnie, zastępcą naczelnika ZHPwN na Prusy Wschodnie;
  • Marian Rożynek 1912–1990 – po wojnie profesor nadzwyczajny Akademii Medycznej w Poznaniu i Lublinie, oficer II Korpusu Polskiego we Włoszech.;
  • Wanda Rożynek-Łukanowska 1919–2008 – po wojnie profesor zwyczajny Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu w 1939 aresztowana przez Gestapo.
  • Leon Włodarczak – komendant hufca wschodniopruskiego Związku Harcerstwa Polskiego w Niemczech, zamordowany w 1940 roku w obozie Hohenbruch;
  • Maksymilian Golisz – w 1934 roku założył pierwszą w Szczecinie – polską drużynę harcerską "Gryf”, stracony za zdradę III Rzeszy w więzieniu w Brandenburgu;
  • Józef Horst – harcmistrz Związku Harcerstwa Polskiego w Niemczech, ścięty za zdradę III Rzeszy;

Użytkownicy również szukali:

...
...
...