Poprzednia

ⓘ Wełnowiec




Wełnowiec
                                     

ⓘ Wełnowiec

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie występuje jako kolonia pod polską nazwą Wolnowiec oraz niemieckimi nazwami Ignatzdorf oraz Hohenlohe we fragmencie "Ignatzdorf oder Hohenlohe, polnisch Wolowiec ".

                                     

1. Historia

Wzmiankowana już w XVII wieku. Pierwotnie przysiółek Bogucic, potem dołączono do niego kolonię Bytkowa – Ignatzdorf. Do 1922 roku zwana Hohenlohehütte. W 1788 powstała kopalnia "Caroline", w 1801 – kopalnia Hohenlohe. W okresie 1805–1809 wzniesiono hutę Hohenlohe jedną z pierwszych hut w Europie opalanych koksem. W połowie XIX wieku uruchomiono nowe kopalnie: "August", "Maria", "Alfred", "Hütte". W 1821 powstała huta cynku "Helena". W 1867 Wełnowiec zamieszkiwało już ponad 1600 osób. W roku 1889 powstała nowoczesna walcownia cynku. W roku 1859 i 1875 odnotowano w Wełnowcu pierwsze strajki robotników przemysłu cynkowego i węglowego na Górnym Śląsku. Mieszkańcy Wełnowca wzięli czynny udział w plebiscycie i powstaniach śląskich.

W 1919 roku zaczęto budowę kościoła przekształcając budynek z początku XIX wieku, który do tej pory pełnił rolę odlewni żelaza, magazynu, sklepu, a podczas I wojny światowej pełnił rolę obozu jenieckiego. W 1920 roku kościół poświęcił ks. proboszcz Maksymilian Gerlich parafii w Michałkowicach, z której to parafii Wełnowiec wydzielił się. Obecny, ostateczny kształt, budynek uzyskał po przebudowie w 1930 roku. W ołtarzu głównym umieszczono obraz Matki Boskiej z macierzystego kościoła michałkowickiego. Obraz pochodzi prawdopodobnie z XVII wieku. Obecnie jego wygląd zbliżony jest do wyglądu oryginalnego.

W czasie plebiscytu w 1921 w Wełnowcu wraz z Bytkowem za pozostaniem Górnego Śląska w Niemczech głosowało 643 osób, a 298 za przynależnością do Polski. W 1924 roku przyłączono do Wełnowca wieś Józefowiec i kolonię Huta Agnieszka, a także przyfabryczne osady Alfred i Fryderyka. Okres 1930–1938 cechuje rozwój nielegalnego, odkrywkowego wydobycia węgla "biedaszyby". Na początku lat 30. XX wieku wzniesiono kolonię dwurodzinnych domków z ogródkami dla urzędników państwowych tzw. domki wojewódzkie. Do 1951 roku miejscowość była siedzibą gminy Wełnowiec, po czym Wełnowiec został przyłączony do Katowic.

                                     

2.1. Obiekty i instytucje Obiekty zabytkowe

W Wełnowcu znajdują się zabytkowe historyczne obiekty:

  • zespół Szpitala Miejskiego ul. Józefowska 119; w granicach zespołu znajdują się: główny murowany czterokondygnacyjny budynek dawnego szpitala hutniczego z przełomu XIX i XX wieku, przebudowany w latach międzywojennych, ogród, ogrodzenie od strony zachodniej i południowej z tynkowanego muru ceglanego.
  • zabytkowe budynki mieszkalne al. W. Korfantego 118, 120, 124/126, 128, 123, 125, 127, 131, 133, 134/136;
  • zabytkowe budynki szkół oraz historyczna hala sportowa przy ul. Józefowskiej;
  • zabudowa mieszkaniowa tzw. "Kolonii Fryderyka" z końca XIX wieku;
  • zabytkowy budynek Sądu Apelacyjnego al. W. Korfantego 117, 119, wpisany do rejestru zabytków nr rej.: A/1664/97 z 15 grudnia 1997; ochroną objęty jest budynek wraz ze schodami;
  • figury i krzyże przydrożne, kamienice i domy wraz z ogrodami przy ul. Bytomskiej i ul. Bytkowskiej;
  • zespół dawnych koszar wojskowych ul. Józefowska 104, obecnie Archiwum Państwowe; wzniesiony w latach międzywojennych; zespół obejmuje dwa dwukondygnacyjne budynki murowane z cegły, elementy ziemne i kamienne, obmurowania urządzeń terenowych oraz starodrzew;
  • zabytkowa Kolonia Alfred;
  • kościół pw. NMP Wspomożenia Wiernych al. W. Korfantego 121/1; zaadaptowany z byłej hali produkcyjnej huty, przebudowany w roku 1930;
  • dawna hala pieców destylacyjnych w Zakładach Metalurgicznych Silesia, przy al. W. Korfantego 141, wpisana do rejestru zabytków nr rej.: 1385/89 z 30 maja 1989, wzniesiona w 1913, w stylu modernizmu;
  • zabudowa Szybu "Alfred" al. W. Korfantego 182, 184, plac Alfreda 1−13, wpisana do rejestru zabytków nr rej.: 1228/78 z 19 sierpnia 1978; teren wraz z obiektami dawnej kopalni "Alfred": lokomotywownia, warsztaty, kotłownia, maszynownia, nadszybie, łaźnia, cechownia, kuźnia, stajnia, dwa domy mieszkalne; budynki pochodzą z 1910, zostały wybudowane w stylu historyzmu i modernizmu; do rejestru wpisany został także starodrzew;
  • założenie parkowe placu Walentego Fojkisa wraz z istniejącą zielenią wysoką, obiektami małej architektury, pomnikiem poległych, zmarłych weteranów powstań śląskich 1929, 1939, 1945 oraz obiektami budowli ochronnych;
                                     

2.2. Obiekty i instytucje Instytucje

Na terenie dzielnicy znajdują się m.in.: Sąd Apelacyjny w Katowicach, Grupa Kapitałowa Fasing, Zakł. Metalurg. Silesia, Archiwum Państwowe, Instytut Pamięci Narodowej, Urząd Celny, Szpital Miejski nr 8, Kościół parafialny pw. NMP Wspomożenia Wiernych.

                                     

3. Komunikacja

Przez dzielnicę przechodzą linie autobusowe i tramwajowe: obsługiwane przez KZK GOP o numerach: 13 i 16 linie tramwajowe oraz 0, 27, 30, 50, 108, 109, 110, 119, 168, 170, 193, 296, 662, 860 linie autobusowe, a także linia autobusowa numer 5, której operatorem jest Międzygminny Związek Komunikacji Pasażerskiej w Tarnowskich Górach.