Poprzednia

ⓘ Założenie Akademii Lubrańskiego w Poznaniu




Założenie Akademii Lubrańskiego w Poznaniu
                                     

ⓘ Założenie Akademii Lubrańskiego w Poznaniu

Założenie Akademii Lubrańskiego w Poznaniu – obraz Jana Matejki z 1886, namalowany na grubym płótnie, o wymiarach 105 x 125 cm. Przedstawia scenę rozgrywającą się w Poznaniu: biskupa Jana Lubrańskiego wręczającego akt erekcyjny nowo powstałej uczelni rektorowi Akademii Lubrańskiego.

                                     

1. Geneza i historia

Dane dotyczące genezy powstania obrazu znajdują się w notatkach Mariana Gorzkowskiego, sekretarza Jana Matejki. Zamówił go ksiądz Antoni Kantecki, redaktor naczelny Kuriera Poznańskiego, wielkopolski przywódca katolickiego obozu ultramontanów. W 1886 przekazał on Matejce 1500 marek zadatku, z zastrzeżeniem, że gotowe dzieło ma być ofiarowane księdzu Edwardowi Likowskiemu, rektorowi poznańskiego seminarium duchownego, przez jego danych uczniów na 25-lecie kapłaństwa.

Artysta rozpoczął malowanie obrazu 3 października 1886 i tworzył go przez dwa miesiące. W listopadzie 1886 ksiądz Kantecki przesłał Matejce pozostałe 3500 marek. W tym czasie artysta podarował szkic olejny obrazu Gorzkowskiemu. 4 grudnia 1886 dzieło zostało ukończone i sfotografowane przez Szuberta oraz niezwłocznie wysłane do Poznania, gdzie pojawiło się jeszcze w grudniu. Przekazane księdzu Likowskiemu stało się wkrótce własnością publiczną, gdyż Likowski wówczas już arcybiskup gnieźnieńsko-poznański, w lutym 1915 przekazał je do zbiorów Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Obraz był w Poznaniu bardzo popularny, masowo sprzedawano jego reprodukcje, pocztówki i fotografie. Podczas II wojny światowej zaginął skradziono go w 1943, ale odnaleziono go w 1948 w wyniku działań Przemysława Michałowskiego, wicedyrektora Muzeum Wielkopolskiego. Od tego czasu stanowi depozyt Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w zbiorach Muzeum Narodowego w Poznaniu.

                                     

2. Treść

Biskup Jan Lubrański ukazany został na podwyższeniu na tronie biskupim, z profilu. Jest ubrany w złocistą kapę. Na głowie ma mitrę. W lewej ręce trzyma pastorał, a w prawej, którą wyciąga ku przodowi, dokument fundacyjny. Pozostałe osoby uwiecznione na obrazie, to:

  • prawdopodobnie wojewoda poznański Andrzej Szamotulski ; bardziej prawdopodobne jest, że autentycznej scenie towarzyszył raczej Łukasz II Górka; postać ta ma na szyi ozdobny łańcuch, a rękę trzyma na karabeli,
  • inne postacie, w których dopatrywano się rysów różnych uczniów i absolwentów Akademii, m.in. Klemens Janicki, Józef Struś, Tomasz Bederman, Łazarz Bonamik kanonik z grubą księgą.
  • Jan ze Stobnicy, pierwszy rektor Akademii; wyciąga ręce, by przyjąć dokument fundacyjny,
  • Edward Likowski stojący za Janem ze Stobnicy; jego twarz była znana Matejce z fotografii,
  • nieznany kleryk w komży, z kropidłem i wodą święconą pomiędzy Lubrańskim i Janem ze Stobnicy,
  • Bernard Lubrański w głębi, za Szamotulskim, brat Jana, kanonik, który w chwili powstania Akademii już nie żył,
  • kapłan być może Antoni Kantecki na pierwszym planie po prawej, z grubą księgą w ręce; postać ta, to być może również: Walenty Wróbel Passerinus, Grzegorz Snopek z Szamotuł albo Krzysztof Hegendorfer - profesorowie Lubranscianum,

Podest, na którym rozgrywa się namalowana scena przykryty jest czerwonym płótnem, prawdopodobnie aksamitem, na którym leży dywan z wyszytym herbem Godziemba, należącym do biskupa Lubrańskiego i literami J.L.E.P. Joannes Lubrański Episcopus Posnaniensis. Gotyckie wnętrze, w którym miejsce ma przedstawiona scena jest fikcyjne, ale co u Matejki było regułą, jego scenografia jest ściśle oparta o realia stylowe epoki i można się w nim dopatrywać pewnych nawiązań do nadproża portalu Wielkiej Sieni zlokalizowanej w Ratuszu poznańskim z 1508. Wizja tego pomieszczenia była jednak wytworem fantazji artystycznej malarza.

Kompozycja obrazu jest kameralna, zwarta i częściowo nawiązuje do takich dzieł Matejki jak Stefan Batory pod Pskowem, czy Hołd pruski. Na płótnie rozpoznać można przedmioty z osobistej kolekcji Matejki: tron biskupi fotel, złota kapa biskupia, strój rektorski w podobnym namalował swojego Kopernika. Pastorał biskupi pochodzi ze skarbca katedry płockiej i należał ongiś do biskupa Andrzeja Krzyckiego. Mitra była własnością biskupa Tomasza Strzępińskiego i pozostaje w skarbcu katedry wawelskiej. I mitra, i pastorał w żaden sposób nie były związane ze środowiskiem poznańskim.

                                     

3. Kopie i nawiązania

W stulecie namalowania obrazu powstała jego kopia wykonana przez Lecha Tuczyńskiego, głównego konserwatora poznańskiego Muzeum Narodowego. Sfinansowali ją kapłani wykształceni w poznańskim seminarium i złożyli w darze Papieskiemu Wydziałowi Teologicznemu, który jest uważany za spadkobiercę idei Akademii Lubrańskiego. Kopia wisi w sali posiedzeń Wydziału.

Ponadto na terenie Poznania istnieją dwie inne kopie obrazu wykonane przez Jana Bukowskiego w okresie międzywojennym i należące do Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Mniejsza wisi w gabinecie dyrektora Biblioteki Uniwersyteckiej, a większa przewyższająca rozmiarami oryginał w Małej Auli Collegium Minus.

W 2019, na stulecie UAM, doktoranci Wydziału Studiów Edukacyjnych tej uczelni, zorganizowali inscenizację obrazu.

                                     

4. Opinia artysty

Jan Matejko nie był pozytywnie usposobiony do tematu. Gorzkowski zapisał w swoich notatkach, że artysta powtarzał: taki ten temat niewdzięczny, a jednak malować go muszę, bo pieniędzy trzeba. Obraz powstawał w ostatniej fazie życia Matejki, kiedy artysta był osamotniony, nie znajdował zrozumienia w swym otoczeniu i był mocno przybity troskami codziennego dnia.

Użytkownicy również szukali:

...
...
...