Poprzednia

ⓘ Ziemia sanocka




Ziemia sanocka
                                     

ⓘ Ziemia sanocka

Ziemia sanocka – jedna z większych ziem I Rzeczypospolitej, jednostka ta funkcjonowała w okresie od XIV do XVIII wieku. W jej skład wchodziły późniejsze powiaty: sanocki, brzozowski, leski oraz część powiatów turczańskiego, krośnieńskiego i rzeszowskiego. Ziemia sanocka była częścią województwa ruskiego, w skład którego wchodziły jeszcze ziemia lwowska, ziemia przemyska, ziemia żydaczowska oraz ziemia chełmska i ziemia halicka. Stolicą województwa był Lwów.

Obejmowała południowo-zachodnią część województwa ruskiego w dorzeczu górnego i środkowego Sanu, od jego źródeł po Dubiecko, oraz w dorzeczu górnego Wisłoka. Od północy i wschodu graniczyła ziemia sanocka z ziemią przemyską, od zachodu z województwem krakowskim powiat biecki, i sandomierskim powiat pilzneński. Koło Krosna schodziły się wówczas granice trzech województw I Rzeczypospolitej. W roku 1665 ziemia sanocka liczyła 371 wsi i 12 miast i miasteczek.

Sejmiki generalne województwa ruskiego odbywały się w Sądowej Wiszni. Na zamku sanockim znajdował się również Sąd Wyższy Prawa Niemieckiego dla całej ziemi sanockiej 1425–1553. Pierwsze cztery ziemie weszły w 1772 r. w skład Królestwa Galicji i Lodomerii.

                                     

1. Herb i barwy

Herbem ziemi sanockiej jest w polu błękitnym dwugłowy orzeł złoty z takąż koroną pod nim umieszczony. Kolory żółty i błękitny są barwami herbowymi Piastów śląskich zapisanych w XIV-wiecznym herbarzu flamandzkim Gerlego. Znak dwugłowego orła nawiązuje do symboliki Orientu, który pojawił się XIII w. z sąsiadującej z Polską Rusią Halicką. Złoty żółty orzeł jest symbolem siły i praworządności nawiązującej do heraldyki opolskiej linii Piastów oraz osoby księcia Władysława II Opolczyka, który obdarzył te ziemie szeregiem przywilejów i fundacji.

                                     

2. Osadnictwo

Ziemia sanocka została skolonizowana przez kilka niemieckich zob. Głuchoniemcy rodów rycerskich przybyłych do Polski głównie z Węgier – Balowie, Tarnawscy, Saksonii Miśnia – Fryderyk Myssnar Jaćmirscy i Fredrowie, z Czech – Herburtowie, Felsztyńscy i Czeszykowie, ze Śląska – Kmitowie, Bobolowie. Ziemia sanocka graniczyła od zachodu z powiatem bieckim województwa krakowskiego i powiatem pilzneńskim województwa sandomierskiego, od południa z węgierskimi komitatami Zemplén oraz Ung, od wschodu i północy z ziemią przemyską.

                                     

2.1. Osadnictwo Grupy etnograficzne

  • Bojkowie
  • Pogórzanie
  • Głuchoniemcy.
  • Żydzi
  • Łemkowie
  • Dolinianie
                                     

2.2. Osadnictwo Szlachta

  • rody szlacheckie magnackie: Balowie, Bobolowie, Drohojowscy, Fredrowie, Herburtowie, Kmitowie, Krasiccy, Tarnawscy
  • rody szlacheckie ziemiańskie, koniec XIX wieku: Bilińscy herbu Sas, Dydyńscy herbu Gozdawa, Gniewoszowie herbu Kościesza, Łobaszewscy herbu Łada, Poźniakowie herbu Poźniak, Ścibor-Rylscy herbu Ostoja, Truskolascy herbu Ślepowron, Wiktorowie herbu Brochwicz.
                                     

3. Ziemia i powiat

  • Miasta: Babice, Baligród, Brzozów, Dubiecko, Dynów, Nowotaniec, Bukowsko, Tyczyn, Jaćmierz, Jaśliska, Jawornik Polski, Krosno, Lisko, Lutowiska, Mrzygłód, Sanok, Tyrawa Wołoska, Zarszyn.
                                     

4. Religie i wyznania

Organizację kościoła łacińskiego na ziemi przemyskiej i sanockiej, podporządkowanego poprzednio bezpośrednio papieżowi, przeprowadził od roku 1379 biskup przemyski Eryk z Winsen, franciszkanin. Eryk z Winsen wystarał się m.in. o uposażenie biskupstwa. Swymi działaniami zapewnił warunki do prowadzenia na terenie biskupstwa przemyskiego normalnej działalności duszpasterskiej kościoła katolickiego.

W 1765 w ziemi sanockiej znajdowało się sześć żydowskich gmin wyznaniowych:

  • Lesko
  • Dynów
  • Nowotaniec
  • Bukowsko
  • Sanok
  • Rymanów
                                     

5. Urodzeni na ziemi sanockiej

  • Jan Grodek – rektor UJ XVI w.
  • Grzegorz z Sanoka – arcybiskup, humanista
  • Stanisław Tarnawski – chorąży ziemi sanockiej XVI/XVII
  • Andrzej Bobola – święty Kościoła katolickiego
  • Ignacy hr. Krasicki – prymas Polski, bajkopisarz