Poprzednia

ⓘ Kategoria:Etnografia Polski




                                               

Folklor polski

Folklor polski – symboliczno-artystyczna dziedzina polskiej kultury ludowej. Przybiera niejednolite formy w zależności od grupy społecznej i regionu etnograficznego. Badania nad folklorem polskim zaczynają się w XIX wieku i są związane z walką o utrzymanie świadomości narodowej zob. też: pozytywizm w Polsce, praca u podstaw. Hugo Kołłątaj w 1802 opracował pierwszy polski program badań nad folklorem, ale wzrost zainteresowania tą dziedziną nastąpił głównie w drugiej połowie tego wieku. Znaczący badacze tego okresu to Zorian Dołęga-Chodakowski, Oskar Kolberg, Jan Karłowicz, Erazm Majewski, Z ...

                                               

Gazda

Gazda – właściciel gospodarstwa wiejskiego na Podhalu. Bogaty gospodarz to hruby gazda, żona gazdy to gaździna, jego gospodarstwo gazdostwo lub gazdówka, a gospodarzyć to gazdować. Słowo gazda występuje także w tym samym znaczeniu w językach: rumuńskim, serbskim, słowackim, ukraińskim i węgierskim. Zostało prawdopodobnie zaczerpnięte od pasterzy wołoskich w ramach kolonizacji wołoskiej.

                                               

Górale

Górale to: w znaczeniu ogólnym w języku polskim – mieszkańcy terenów podgórskich i obszarów górskich, w ujęciu szczegółowym – grupa etniczna zamieszkająca Karpaty Zachodnie.

                                               

Hala (pasterstwo)

Hala – obszar nadający się do wypasu, położony w górach. Termin ten stosuje się dla Alp i gór Europy Środkowej. Hale występują na właściwym piętrze halnym, powyżej piętra kosodrzewiny, ale także niżej, na sztucznie otrzymanych w wyniku działalności człowieka terenach powstałych po wyrębie lub wypaleniu kosodrzewiny lub lasu. W rozumieniu pasterskim i gospodarczym w Tatrach, zarówno polskich, jak i słowackich, hala obejmowała cały należący do jednego właściciela, lub grupy właścicieli obszar nadający się do wypasu, często też od niego brała swoją nazwę, np. Hala Skupniowa, Hala Gąsienicowa. ...

                                               

Juhas

Juhas – młodszy pomocnik bacy podczas wypasu owiec. Termin ten występuje na terenie Tatr i Beskidów. Baca zazwyczaj szukał juhasów poprzez rodzinę, znajomych i zawierał z nimi umowę zwaną zjednaniem lub pojednaniem. Słowo pochodzi z języka węgierskiego juhász – owczarz. Spotykana czasami w literaturze forma żeńska juhaska jest wczesnym już XIX-wiecznym wymysłem literatów i jest błędna – w Tatrach dziewczęta nigdy nie wypasały owiec, zaś te pasące krowy nazywane były pasterkami. Juhasi zobowiązani byli do pracy na hali przez cały sezon, chociaż czasem byli zwalniani z obowiązków na 1 lub 2 ...

                                               

Kierdel

                                               

Klapok

Klapok to rodzaj tęczowej wycinanki popularnej zwłaszcza w Polsce środkowej i na Mazowszu. Klapoki, służące do zdobienia domów, inaczej nazywane były mazurami. Klapoki miały formę barwnego koła, ze zwieszonymi kolorowymi taśmami, zwanymi ogonami. Naklejane były na boku belki stropowej. Klapok to również skoczny taniec ludowy pochodzący z Ziemi Łowickiej.

                                               

Kłobuk (nakrycie głowy)

Kłobuk – nakrycie głowy. W języku staropolskim kłobuk oznaczał kapelusz, obecnie słowo to odnosi się do dwóch różnych nakryć głowy: miękki filcowy kapelusz noszony przez górali oraz nakrycie głowy duchownych prawosławnych i greckokatolickich.

                                               

Krywulka

Krywulka – ozdoba na szyję, wykonywana z różnokolorowych szklanych paciorków. Biżuteria popularna wśród wielu grup etnograficznych zamieszkujących Karpaty, mająca swoje odpowiedniki w ozdobach znanych z terenów Półwyspu Bałkańskiego i Rumunii, szczególnie zaś Mołdawii i Siedmiogrodu, gdzie noszono przypominające koronkę naszyjniki plecione ze szklanych paciorków.

                                               

Lowarzy

Lowarzy – romska grupa etniczna, zamieszkująca tradycyjnie Europę Środkową, m.in. Polskę. Pochodzą z terytorium historycznych Węgier. Ich nazwa wywodzi się od słowa lóv - "pięniądz”, co stanowi nawiązanie do ich tradycyjnej profesji, jaką jest handel m. in. środkami transportu - niegdyś końmi, obecnie samochodami. W XIX wieku wyruszywszy ze swej węgierskiej ojczyzny rozprzestrzenili się po świecie, obecnie żyją w większości państw Europy i obu Ameryk. Na czele społeczności Lowarów w danym kraju stoi kolegialna rada starszych, zwana Kris. Większość Lowarów to katolicy.